De basis van wetenschapsfilosofie
De basis van wetenschapsfilosofie
Wat weet je al over wetenschapsfilosofie?
Leerdoel van deze les
Aan het einde van deze les kun je
uitleggen wat wetenschapsfilosofie is
onderscheid maken tussen algemene en speciale wetenschapsfilosofie
de inductieve, deductieve en abductieve redeneermethoden toepassen.
Waarom is reflectie op wetenschap belangrijk?
Wat is wetenschapsfilosofie?
Wetenschapsfilosofie is een tak van filosofie die kritisch nadenkt over de aard, de methoden en de grenzen van wetenschap en wetenschappelijk onderzoek.
Twee soorten wetenschapsfilosofie
Er wordt onderscheid gemaakt tussen
algemene wetenschapsfilosofie
speciale wetenschapsfilosofie.
Wat is het fundamentele verschil tussen de algemene wetenschapsfilosofie en de speciale wetenschapsfilosofie?
De speciale variant is historisch ouder en vormde de basis voor de algemene wetenschapsfilosfie.
De algemene variant overstijgt specifieke disciplines, terwijl de speciale variant zicht richt op methodieken eigen aan vakgebieden.
De algemene variant houdt zich bezig met ethiek, terwijl de speciale variant zich uitsluitend richt op de wetenschappelijke methode.
De algemene variant is bedoeld voor de exacte wetenschappen en de speciale variant voor de menswetenschappen.
Algemene vs. speciale wetenschapsfilosofie
Richt zich op de filosofie van specifieke wetenschapstakken, zoals biologie of geschiedenis.
Bestudeert wetenschap overstijgend van de specifieke vakgebieden, met vragen over methoden, ethiek en kennis.
Speciale
Algemene
Stof tot nadenken: Wanneer verdient een theorie het etiket 'Wetenschap'?
Wat doen wetenschappers?
Experimenten uitvoeren, data verzamelen, wetten formuleren en ethische grenzen bewaken zijn centrale taken.
Wetenschappelijke en niet-wetenschappelijke kennis
Wetenschap onderscheidt zich door systematiek. Niet-wetenschappelijke kennis omvat religie, ethiek en dagelijkse feiten.
De wetenschappelijke methode
De wetenschappelijke methode is de gereedschapskist van de wetenschap en zorgt voor betrouwbare kennisgroei.
De empirische cyclus
Drie methoden van redeneren
Inductie, deductie en abductie zijn manieren van denken om tot kennis en verklaringen te komen.
Inductie & deductie
Deductie
Afleiden van algemene regels uit specifieke observaties. Nooit volledig zeker.
VB. Ik eet 5 appels uit deze boom die allemaal rot zijn. --> Alle appels in deze boom zijn rot.
Specifieke conclusies trekken uit algemene regels. Zeker als uitgangspunten kloppen.
VB. Alle appels zijn rot.
Deze vrucht die ik eet is een appel.
Deze vrucht is rot.
Inductie
Abductie
Kiezen voor de meest waarschijnlijke verklaring als oplossing. Kan leiden tot drogredenen als bewijs ontbreekt.
Welke redeneervorm wordt gebruikt in wiskunde en logica waar ervaring geen rol speelt?
abductie
Inductie
Deductie
Inductie in praktijk
Wetenschappers verzamelen veel waarnemingen voordat ze een hypothese opstellen. Deze is geldig zolang er geen tegengesteld bewijs is.
Waarom is inductie nooit 100% betrouwbaar?
Omdat deze manier van onderzoek enkel wordt gebruikt in menswetenschappen en niet in exacte wetenschappen.
Omdat menselijke zintuigen te onbetrouwbaar zijn om een correcte hypothese op te stellen.
Omdat een nog niet geobserveerd tegenvoorbeeld de algemene conclusie op welk moment kan weerleggen.
Deductie in onderzoek
Op basis van een algemene hypothese voorspellen wetenschappers uitkomsten, die ze via experimenten toetsen.
De empirische cyclus
Hoe wordt de stap in de empirische cyclus genoemd waarbij een wetenschapper kijkt of de resultaten van een experiment de voorspellingen bevestigen?
Verificatie
Inductie
Falsificatie
Evaluatie
Verificatie en falsificatie
Een theorie wordt sterker als voorspellingen uitkomen (verificatie),
maar kan verworpen worden als er tegengesteld bewijs is (falsificatie).
Wat was volgens Karl Popper het grootste probleem met verificatie als criterium voor wetenschappelijkheid?
Verificatie sluit wiskundige bewijsvoering uit van de wetenschap.
Wetenschappers zijn psychologisch geneigd om alleen naar bewijs te zoeken dat hun eigen gelijk bevestigt.
Verificatie is te duur en tijdrovend voor modern wetenschappelijk onderzoek
Zelfs na ontelbare bevestigingen kan een theorie nooit met definitieve zekerheid worden bewezen..
Het inductieprobleem van Popper
Volgens Popper kan nooit absolute zekerheid ontstaan uit alleen waarnemingen. Eén uitzondering volstaat om een theorie tegen te spreken.
Stel dat een wetenschapper de uitspraak doet: 'Er bevinden zich onzichtbare, niet-detecteerbare wezens in de kamer.' Waarom zou Popper dit als niet-wetenschappelijk beschouwen?
Omdat de uitspraak gebaseerd is op een inductieve fout in de waarneming.
Omdat er geen consensus is onder andere wetenschappers over het bestaan van deze wezens.
Omdat de uitspraak niet falsifieerbaar is: er is geen enkel denkbaar experiment dat de afwezigheid van de wezens kan aantonen..
Omdat de uitspraak niet nuttig is voor de wetenschap.
Falsifieerbaarheid als criterium
Als een theorie niet te weerleggen is, is het geen wetenschap. Dit onderscheidt wetenschap van pseudowetenschap.
Hoe evalueer je jouw voorkennis rond wetenschapsfilosofie?