Staatsinrichting van Nederland 1848-nu
Staatsinrichting van Nederland 1848-nu
Klassikale oriëntatie op het hoofdstuk (1)
De intocht van koningin Wilhelmina in Amsterdam op 5 september 1898. Een dag later werd Wilhelmina tot koningin ingehuldigd. Zij was toen pas achttien jaar. (Schilderij uit ongeveer 1900.)
Lees het bijschrift en bekijk de foto.
Kijkvraag 1:
Waar zie je koningin Wilhelmina? Hoe zie je dat zij de koningin is?
Kijkvraag 2:
Als je zou willen weten of de burgers wel of niet blij waren met hun nieuwe koningin, is dit schilderij dan een betrouwbare bron, denk je?
Klassikale oriëntatie op het hoofdstuk (2)
Wat weet je over … vraag 1:
Hoe wordt Nederland nu bestuurd? Schrijf woorden op die daarmee te maken hebben. Welke woorden horen bij elkaar?
Wat weet je over … vraag 2:
Op welke verschillende manieren kunnen burgers nu invloed uitoefenen op het bestuur? En welke rol speelt de media hierin?
Kabinet Rutte IV (2021 – nu) op het bordes van Paleis Noordeinde. Ze staan op 1,5 meter afstand vanwege de Covid-maatregelen.
Online oriëntatie op het hoofdstuk
In Nederland leven we in een parlementaire democratie met een koning. In dit hoofdstuk leer je hoe Nederland in de 19e en 20e eeuw steeds democratischer werd. Je ontdekt hoe ons bestuur ontstond.
De online ontdekkingsplaat vertelt je daar al van alles over.
Online oriëntatie op het hoofdstuk
Kijkvraag:
Wat ben je te weten gekomen over wie de macht had in Nederland in 1898, toen Wilhelmina koning werd, en wat is er anders:
- in de tijd van haar grootvader koning Willem II, en
- in de tijd van haar achterkleinkind koning Willem-Alexander?
Bekijk de ontdekkingsplaat en geef zo goed mogelijk antwoord op de kijkvraag.
Overzicht van het hoofdstuk
Oefenen met examenvaardigheden
In het Oefenboek kun je bij dit hoofdstuk extra oefenen met:
C
B
Koning en parlement basis
Leerdoel:
Je kunt twee oorzaken noemen voor de Nederlandse grondwetsherziening in 1848.
§1.1
A
De grondwet van 1848
Leerdoel:
Je kunt drie veranderingen noemen door de grondwetsherziening van 1848.
De Luxemburgse kwestie
Leerdoel:
Je kunt uitleggen dat de Luxemburgse kwestie duidelijk maakte dat het parlement in Nederland de macht had.
Begrippen:
districtenstelsel
ministeriële verantwoordelijkheid
onschendbaar
parlementair stelsel
Begrippen:
Luxemburgse kwestie
Begrippen:
constitutionele monarchie
grondrecht
grondwet
parlement
regering
Oorzaken van de nieuwe grondwet
Text
Begrippen:
constitutionele monarchie
grondrecht
grondwet
parlement
regering
Koning en parlement basis
Leerdoel:
Je kunt twee oorzaken noemen voor de Nederlandse grondwetsherziening in 1848.
§1.1
A
Oorzaken van de nieuwe grondwet
Bron 1 Willem I woonde lange tijd in Groot Brittannië, maar kwam in 1813 naar Nederland en werd toen koning.
Koning en parlement basis
§1.1
B
De grondwet van 1848
Begrippen:
districtenstelsel
ministeriële verantwoordelijkheid
onschendbaar
parlementair stelsel
Leerdoel
Je kunt drie veranderingen noemen door de grondwetsherziening van 1848.
Bron 3 Kiezen van het parlement vóór en na 1848.
Koning en parlement basis
§1.1
C
De Luxemburgse kwestie
Begrippen:
Luxemburgse kwestie
Leerdoel:
Je kunt uitleggen dat de Luxemburgse kwestie duidelijk maakte dat het parlement in Nederland de macht had.
Bron 6 Koning Willen III werd ook wel spottend ‘koning Gorilla’ genoemd, vanwege zijn lompe gedrag, zoals in dit boekje uit 1897.
Memory game van paragraaf 1.1 basis
Antwoorden van Memory game van paragraaf 1.1 basis
C
B
Politieke stromingen basis
Leerdoel:
Je kunt uitleggen welke politieke stromingen in het parlement bestonden, en dat de liberalen de macht hadden.
§1.2
A
Sociale kwestie en schoolstrijd
Leerdoel:
Je kunt beschrijven dat aanhangers van de verschillende politieke stromingen niet hetzelfde dachten over bijzonder onderwijs en de sociale kwestie.
Een liberaal parlement
Stromingen organiseren zich
Leerdoel:
Je kunt uitleggen hoe politieke stromingen zich onderling steeds meer gingen onderscheiden.
Begrippen:
industriële revolutie
schoolstrijd
sociale kwestie
sociale wetten
verstedelijking
Begrippen:
emancipatie
verzuiling
Begrippen:
algemeen kiesrecht
censuskiesrecht
confessionalisme
iberalisme
socialisme
Politieke stromingen basis
§1.2
A
Een liberaal parlement
Begrippen:
algemeen kiesrecht
censuskiesrecht
confessionalisme
liberalisme
socialisme
Leerdoel:
Je kunt uitleggen welke politieke stromingen in het parlement bestonden, en dat de liberalen de macht hadden.
Bron 1 Doorlopen, heren!’. De rijke mannen rechts (met de hoeden) mogen het stembureau binnen gaan. De arbeiders links (met de platte petten) worden weggestuurd. (Tekening uit 1895.)
Politieke stromingen basis
§1.2
B
Sociale kwestie en schoolstrijd
Begrippen:
industriële revolutie
schoolstrijd
sociale kwestie
sociale wetten
verstedelijking
Leerdoel:
Je kunt beschrijven dat aanhangers van de verschillende politieke stromingen niet hetzelfde dachten over bijzonder onderwijs en de sociale kwestie.
Bron 4 Bewoners en het personeel van een ‘oude mannen en vrouwenhuis’. Oude mensen die niemand hadden om voor ze te zorgen, werden hier opgevangen. (Foto uit ongeveer 1898.)
Politieke stromingen basis
§1.2
C
Stromingen organiseren zich
Bron 6 Een affiche (begin 20e eeuw) van de SDAP.
Begrippen:
emancipatie
verzuiling
Leerdoel:
Je kunt uitleggen wat de vrije economie betekende voor ondernemers en contractarbeiders.
Memory game van paragraaf 1.1 en 1.2 basis
Paragraaf 1 = WIT, Paragraaf 2 = GROEN
Antwoorden van Memory game van paragraaf 1.1 en 1.2 basis
Paragraaf 1 = WIT, Paragraaf 2 = GROEN
C
B
Sociale wetten en kiesrecht basis
Leerdoel:
Je kunt beschrijven hoe sociale wetten werden ingevoerd en het kiesrecht werd uitgebreid.
§1.3
A
Rechten voor vrouwen
Leerdoel:
Je kunt uitleggen waarvoor feministen streden tijdens de eerste feministische golf.
Nieuwe wetten
Algemeen kiesrecht
Leerdoel:
Je kunt uitleggen door welke veranderingen in 1917 en 1919 Nederland een echte democratie werd.
Begrippen:
eerste feministische golf
feminisme
vrouwenkiesrecht
Begrippen:
evenredige vertegenwoordiging
financiële gelijkstelling van openbaar en bijzonder onderwijs
Pacificatie van 1917
parlementaire democratie
Begrippen:
caoutchouc-artikel
Sociale wetten en kiesrecht basis
§1.3
A
Nieuwe wetten
Begrippen:
caoutchouc-artikel
Leerdoel:
Je kunt beschrijven hoe sociale wetten werden ingevoerd en het kiesrecht werd uitgebreid.
Bron 1 Bouwvakkers leggen in de stad Groningen een nieuwe riolering aan, zodat alle woningen een eigen wc kunnen krijgen. (Foto uit 1926.)
Sociale wetten en kiesrecht basis
§1.3
B
Rechten voor vrouwen
Begrippen:
eerste feministische golf
feminisme
vrouwenkiesrecht
Leerdoel:
Je kunt uitleggen waarvoor feministen streden tijdens de eerste feministische golf.
Bron 3 Een prent uit de tweede helft van de 19e eeuw, bedoeld om meisjes te leren hoe zij zich moesten gedragen.
Sociale wetten en kiesrecht basis
§1.3
C
Algemeen kiesrecht
Begrippen:
evenredige vertegenwoordiging
financiële gelijkstelling van openbaar en bijzonder onderwijs
Pacificatie van 1917
parlementaire democratie
Leerdoel:
Je kunt uitleggen door welke veranderingen in 1917 en 1919 Nederland een echte democratie werd.
Bron 6 De minister-president is afgebeeld als Sinterklaas. Vooraan staan Abraham Kuyper van de ARP en Pieter Jelles Troelstra van de SDAP, die blij zijn met hun cadeau. Rechts staat Aletta Jacobs, die huilt.
Memory game van paragraaf 1.1 t/m 1.3 basis
Paragraaf 1 = WIT, Paragraaf 2 = GROEN, Paragraaf 3 = BLAUW
Antwoorden van Memory game van paragraaf 1.1 t/m 1.3 basis
Paragraaf 1 = WIT, Paragraaf 2 = GROEN, Paragraaf 3 = BLAUW
C
B
Nederland als parlementaire democratie basis
Leerdoel:
Je kunt beschrijven hoe na verkiezingen in Nederland een regering wordt gevormd.
§1.4
A
Rechten en taken van het parlement
Leerdoel:
Je kunt uitleggen welke rechten en taken de Tweede Kamer en de Eerste Kamer hebben.
Het vormen van een bestuur
Rechten in een democratie
Leerdoel:
Je kunt drie manieren noemen waarop de Nederlandse burger wordt beschermd tegen machtsmisbruik door de overheid.
Begrippen:
recht van amendement
recht van budget
recht van enquête
recht van initiatief
recht van interpellatie
Begrippen:
klassieke grondrechten
rechtsstaat
rechterlijke macht
sociale grondrechten
uitvoerende macht
wetgevende macht
Begrippen:
coalitie
referendum
oppositie
Nederland als parlementaire democratie
§1.4
A
Het vormen van een bestuur
Begrippen:
coalitie
referendum
oppositie
Leerdoel:
Je kunt beschrijven hoe na verkiezingen in Nederland een regering wordt gevormd.
Bron 1 Een slechtziende burger probeert het eerste stembiljet in braille uit. In een democratie is het belangrijk dat stemmen voor iedereen goed mogelijk is. (Foto uit 2019.)
Nederland als parlementaire democratie
§1.4
B
Rechten en taken van het parlement
Begrippen:
recht van amendement
recht van budget
recht van enquête
recht van initiatief
recht van interpellatie
Leerdoel:
Je kunt uitleggen welke rechten en taken de Tweede Kamer en de Eerste Kamer hebben.
Bron 3 Koningen en koninginnen van Nederland sinds 1813.
Nederland als parlementaire democratie
§1.4
C
Rechten in een democratie
Begrippen:
klassieke grondrechten
rechtsstaat
rechterlijke macht
sociale grondrechten
uitvoerende macht
wetgevende macht
Leerdoel:
Je kunt drie manieren noemen waarop de Nederlandse burger wordt beschermd tegen machtsmisbruik door de overheid.
Bron 6 Stakende advocaten in Breda. Ze zijn het niet eens met de plannen van de regering om de rechtsbijstand te beperken. (Foto uit 2019.)
Memory game van paragraaf 1.1 t/m 1.4 basis
Paragraaf 1 = WIT, Paragraaf 2 = GROEN, Paragraaf 3 = BLAUW, Paragraaf 4 = ORANJE
Antwoorden van Memory game van paragraaf 1.1 t/m 1.4 basis
Paragraaf 1 = WIT, Paragraaf 2 = GROEN, Paragraaf 3 = BLAUW, Paragraaf 4 = ORANJE
Afsluiting van het hoofdstuk: formatieve test 1
Koppel de persoon aan de juiste omschrijving.
Afsluiting van het hoofdstuk: formatieve test 1
Afsluiting van het hoofdstuk: formatieve test 2
Koppel het jaartal aan de juiste gebeurtenis.
Afsluiting van het hoofdstuk: formatieve test 2