Dinsdag 6 oktober 2026

• newEditor
• Mentorles
• Voortgezet speciaal onderwijs
• Leerroute 1

Goedemorgen! 

Fijn dat je er bent.

- Doe je telefoon in de rode bak;

- Pak je Chromebook uit de kast en log in. 

Website

https://npo.nl/start/serie/nos-journaal

1e lesuur:

Aan de slag!

45

minute

00

second

add30s

2e lesuur:

Het skelet

Leerdoel

Ik kan de functies, bouw en samenstelling van botten uitleggen en belangrijke botten van het menselijk skelet benoemen.

De gebruiker gaf meerdere leerdoelen. Dit is samengebracht tot één lesdoel dat het best past bij de subonderwerpen van deze paragraaf.

Welke woorden passen volgens jou bij het skelet?

Gebruik de inzendingen om voorkennis op te halen. Stuur eventueel naar functies, botnamen en bescherming/beweging.

Wat is het skelet?

• Het skelet is het raamwerk van je lichaam

• Een volwassen mens heeft ongeveer 206 botten

• Botten zitten met gewrichten aan elkaar

• Samen geven ze vorm, stevigheid en beweging

Functie 1: stevigheid en vorm

Zonder skelet zou je lichaam geen vaste vorm hebben. Botten houden je lichaam rechtop en geven steun aan spieren, huid en organen.

Functie 2: bescherming

• De schedel beschermt de hersenen

• De ribbenkast beschermt hart en longen

• De wervelkolom beschermt het ruggenmerg

Functie 3: beweging

Botten werken samen met spieren en gewrichten. Spieren trekken aan botten, waardoor lichaamsdelen kunnen bewegen.

Benadruk dat botten niet zelf bewegen; spieren leveren de kracht en gewrichten maken beweging mogelijk.

Belangrijke delen van het skelet

Het skelet is grofweg te verdelen in:

• schedel

• romp met wervelkolom en ribbenkast

• armen en benen

• schoudergordel en bekken

Welke functie hoort bij de ribbenkast?

A

bescherming

B

aanmaak bloed

C

vertering

D

groei haar

De ribbenkast beschermt hart en longen. De andere opties horen niet bij de besproken functies van het skelet in deze les.

Functies van het skelet

Het skelet geeft je lichaam vorm en stevigheid. De schedel beschermt de hersenen. Voor beweging werken botten samen met spieren en gewrichten.

skelet

schedel

spieren

ribben

longen

kalkzouten

beenmerg

Alle drie de woorden zijn kernbegrippen uit het eerste subonderwerp: skelet, schedel en spieren.

Botten van hoofd en romp

• schedel

• kaak

• wervelkolom

• ribben

• borstbeen

Botten van arm en schouder

• sleutelbeen

• schouderblad

• opperarmbeen

• spaakbeen

• ellepijp

Noem eventueel dat spaakbeen en ellepijp samen de onderarm vormen.

Botten van been en bekken

• bekken

• dijbeen

• knieschijf

• scheenbeen

• kuitbeen

Botnamen in samenhang

Van boven naar beneden zie je een vaste opbouw:

schedel → wervelkolom → bekken → dijbeen → scheenbeen en kuitbeen.

In de armen loopt die opbouw van schouderblad en sleutelbeen naar opperarmbeen, spaakbeen en ellepijp.

Deze slide helpt leerlingen de losse namen in één geheel te plaatsen.

Welk bot hoort bij de onderarm?

A

dijbeen

B

spaakbeen

C

knieschijf

D

borstbeen

Het spaakbeen ligt in de onderarm. De knieschijf en het dijbeen horen bij het been, het borstbeen bij de romp.

Botnamen in samenhang

Van boven naar beneden loopt de opbouw van schedel naar wervelkolom en bekken. In de arm loopt die van schouderblad en sleutelbeen naar opperarmbeen, spaakbeen en ellepijp.

schedel

bekken

opperarmbeen

ribben

scheenbeen

knieschijf

kuitbeen

De invulling volgt direct de samenhang op slide 10 en controleert of leerlingen de botten in het geheel kunnen plaatsen.

Hoe is een bot gebouwd?

Een bot is geen massief blok. Het bestaat uit:

• een harde buitenkant voor stevigheid

• een binnenkant met beenmerg

• bloedvaten die het bot voeden

Stevig van buiten, lichter van binnen

• De buitenlaag is compact en hard

• De binnenkant is minder dicht opgebouwd

• Daardoor zijn botten sterk zonder te zwaar te zijn

Je kunt hier het verschil noemen tussen stevigheid en gewicht: botten moeten dragen én bewegen mogelijk houden.

Waaruit bestaat bot?

Botten bestaan uit twee belangrijke soorten stoffen:

• lijmstof maakt botten buigzaam

• kalkzouten maken botten hard en stevig

Samenstelling bepaalt eigenschappen

De combinatie van lijmstof en kalkzouten zorgt ervoor dat een bot zowel stevig als een beetje buigzaam is. Te weinig stevigheid of te weinig buigzaamheid maakt botten kwetsbaarder.

Leg het contrast uit: alleen kalk zou bot bros maken, alleen lijmstof zou bot slap maken.

Welke stof maakt botten buigzaam?

A

beenmerg

B

bloedvaten

C

lijmstof

D

kalkzouten

Lijmstof zorgt voor buigzaamheid; kalkzouten zorgen voor hardheid en stevigheid.

Bouw en samenstelling van botten

Een bot heeft een harde buitenkant voor stevigheid en een binnenkant met beenmerg. Door kalkzouten is bot hard en stevig.

harde buitenkant

beenmerg

kalkzouten

schedel

lijmstof

ribbenkast

gewrichten

Controleert drie kernelementen: bouw van het bot, beenmerg en de rol van kalkzouten.

Waarom zou een bot met alleen kalkzouten kwetsbaar zijn?

Bespreek dat alleen kalkzouten bot hard maar bros maken, terwijl de combinatie met lijmstof zorgt voor stevigheid én enige buigzaamheid.

Botten veranderen tijdens je leven

De samenstelling van botten blijft niet hetzelfde. Tijdens je leven verandert de verhouding tussen lijmstof en kalkzouten.

Jong en oud bot vergeleken

• relatief meer lijmstof

• botten zijn buigzamer

• minder snel breekbaar

Bij jonge mensen

• relatief meer kalkzouten

• botten worden brosser

• grotere kans op botbreuken

Bij oudere mensen

Formuleer voorzichtig: botten van ouderen zijn gemiddeld brosser, maar gezondheid, voeding en beweging spelen ook mee.

Verandering door het leven heen

Meer lijmstof → buigzamer bot

Meer kalkzouten → harder maar brosser bot

Daardoor breken botten van jonge kinderen vaak anders dan botten van oudere mensen.

Gebruik de pijlvorm hier omdat het om een directe samenhang gaat tussen samenstelling en eigenschap.

Hoe zijn botten van oudere mensen gemiddeld?

A

zachter en slapper

B

buigzamer en sterker

C

harder en brosser

D

lichter en korter

Volgens de les hebben oudere mensen relatief meer kalkzouten, waardoor botten gemiddeld brosser worden.

Jong en oud bot vergeleken

Bij jonge mensen is er relatief meer lijmstof, daardoor zijn botten buigzamer. Bij oudere mensen is er relatief meer kalkzouten, waardoor botten brosser worden.

lijmstof

buigzamer

kalkzouten

beenmerg

harder

schedel

spieren

De volgorde van de drie begrippen is inhoudelijk geforceerd en sluit precies aan op slides 15-17.

Wat uit deze les ga jij het best onthouden?

Welk onderdeel vond jij het lastigst om te begrijpen?

Begrippen

skelet - het geheel van alle botten in je lichaam

bot - hard deel van het skelet

gewricht - plaats waar botten aan elkaar zitten en kunnen bewegen

schedel - botten van het hoofd die de hersenen beschermen

wervelkolom - rij wervels in de rug

ribbenkast - ribben en borstbeen samen

beenmerg - zachte stof aan de binnenkant van botten

Begrippen

lijmstof - stof die botten buigzaam maakt

kalkzouten - stoffen die botten hard en stevig maken

sleutelbeen - bot aan de voorkant van de schouder

schouderblad - plat bot aan de achterkant van de schouder

opperarmbeen - bot van de bovenarm

spaakbeen - een van de twee botten in de onderarm

ellepijp - het andere bot van de onderarm

Begrippen

bekken - botring onder in de romp

dijbeen - bot van het bovenbeen

knieschijf - bot aan de voorkant van de knie

scheenbeen - grootste bot van het onderbeen

kuitbeen - dunnere bot van het onderbeen

Aan de slag!

30

minute

00

second

add30s

Pauze

15

minute

00

second

add30s

3e lesuur:

Koken

Pauze

20

minute

00

second

add30s

Lezen

30

minute

00

second

add30s

5e lesuur:

3.4 De taal die je typt

Leerdoel

Ik kan informatie uit verschillende teksten beoordelen, ordenen en samenvoegen tot een bruikbaar verslag of een duidelijke presentatie.

De gebruiker gaf meerdere leerdoelen. Volgens de instructie is hier één centrale 'Ik kan'-doelzin gekozen die het best past bij de reeks vaardigheden uit de input.

Welke getypte tekst gebruik jij het vaakst?

Gebruik de uitkomsten als start: apps, chats, mails, posts of berichten. Leg daarna de link naar het beoordelen van zulke teksten.

Wat is taal die je typt?

• Taal die je typt zie je in apps, mails, chats en posts

• Deze taal is vaak kort, snel en direct

• Niet elke tekst is even duidelijk of betrouwbaar

• Daarom moet je goed kijken naar inhoud en bron

Waarom kritisch lezen?

• Online staat veel informatie

• Sommige informatie is feitelijk, andere niet

• Je hebt deze vaardigheid nodig voor school en dagelijks leven

Relevante informatie vinden

• Relevante informatie past bij je onderwerp of vraag

• Let op kernwoorden en hoofdgedachten

• Details zijn alleen bruikbaar als ze iets toevoegen

• Niet alles in een tekst hoeft belangrijk te zijn

Hoofdzaak en bijzaak

Bij het lezen scheid je de hoofdzaak van de bijzaak. De hoofdzaak geeft de kern van de tekst. De bijzaak ondersteunt die kern met voorbeelden, uitleg of extra details.

Benadruk dat leerlingen hierdoor sneller kunnen samenvatten en beter kunnen selecteren wat in een verslag thuishoort.

Conclusies trekken

• Een conclusie volgt uit informatie in de tekst

• Je gebruikt feiten en aanwijzingen, geen gok

• Vaak combineer je meerdere tekstgegevens

• Een goede conclusie past bij de inhoud

Waarop baseer je een goede conclusie?

A

Feiten en aanwijzingen

B

Een eerste indruk

C

Een losse mening

D

Een snelle gok

Sluit aan bij slides 2-6: kritisch lezen, relevante informatie, hoofdzaak en bijzaak, en conclusies trekken.

Kern van een tekst

Bij lezen zoek je eerst de hoofdzaak van de tekst. Een bijzaak geeft extra uitleg of een voorbeeld. Een goede conclusie past bij de inhoud en komt niet uit een gok.

hoofdzaak

bijzaak

conclusie

bron

mening

titel

detail

Controleert of leerlingen de kernbegrippen uit deze eerste uitleg herkennen en juist plaatsen.

Hoe herken je relevante informatie?

Bespreek antwoorden als: kijken of de info past bij het onderwerp of doel, letten op kernwoorden, hoofdgedachte zoeken, details wegstrepen die niets toevoegen.

Wanneer is informatie bruikbaar?

• De informatie helpt je om je doel te bereiken

• De inhoud sluit aan bij je onderwerp

• De tekst is duidelijk en volledig genoeg

• De informatie is actueel als dat nodig is

Wanneer is informatie betrouwbaar?

• Kijk naar de afzender

• Controleer feiten en bronnen

• Let op overdrijving of eenzijdigheid

Noem eventueel dat betrouwbare informatie niet altijd 'mooi' of 'populair' geschreven is; betrouwbaarheid hangt af van controleerbaarheid en herkomst.

Signalen van twijfel

• Geen auteur of bron vermeld

• Alleen meningen, weinig feiten

• Oude informatie over een nieuw onderwerp

• Opvallende titels die vooral willen choqueren

Bruikbaar én betrouwbaar

Goede informatie is niet alleen interessant, maar ook passend en controleerbaar. Pas als informatie bruikbaar én betrouwbaar is, kun je die veilig gebruiken in een verslag of presentatie.

Welk signaal maakt informatie het meest twijfelachtig?

A

Duidelijke deelpunten

B

Bekende afzender

C

Geen bron genoemd

D

Actuele informatie

Gebaseerd op slides 7-10 over bruikbaar, betrouwbaar en signalen van twijfel.

Bruikbaar en betrouwbaar

Informatie is bruikbaar als die past bij je doel en onderwerp. Informatie is betrouwbaar als je de afzender en feiten kunt controleren. Pas dan kun je de informatie veilig in een verslag of presentatie gebruiken.

bruikbaar

betrouwbaar

verslag

bijzaak

mening

chat

gok

Laat leerlingen het verschil tussen bruikbaar en betrouwbaar verwoorden in context.

Wat controleer jij eerst bij een online tekst?

1

Afzender

2

Bronnen

3

Datum

4

Titel

Informatie ordenen

• Zet informatie bij elkaar per deelonderwerp

• Gebruik trefwoorden of korte aantekeningen

• Schrap herhaling en onbelangrijke details

• Zorg voor een logische volgorde

Informatie analyseren

• Vergelijk teksten met elkaar

• Zoek overeenkomsten en verschillen

• Kijk welke informatie elkaar aanvult

Van losse info naar overzicht

Analyseren betekent dat je niet alleen verzamelt, maar ook betekenis geeft. Je ontdekt wat belangrijk is, wat samenhang heeft en wat je kunt gebruiken voor je eindproduct.

Handige ordening

• onderwerp

• belangrijkste informatie

• bron

• bruikbaar of niet

• opvallende conclusie

Dit kan de docent mondeling koppelen aan een schema, tabel of mindmap zonder dat het een activiteit wordt op de slide.

Informatie samenvoegen

• Je combineert gegevens uit verschillende teksten

• Je neemt niet alles letterlijk over

• Je maakt er één logisch geheel van

• Je gebruikt alleen wat past bij je doel

Schrijven in je eigen woorden

Als je informatie samenvoegt, herschrijf je de inhoud in je eigen woorden. Zo laat je zien dat je de tekst begrijpt en voorkom je dat je losse stukjes tekst zonder samenhang gebruikt.

Verslag of presentatie

• Begin met het onderwerp

• Werk met duidelijke deelpunten

• Eindig met een conclusie

Een sterk eindproduct

• duidelijk opgebouwd

• gebaseerd op passende informatie

• gecontroleerd op betrouwbaarheid

• geschreven voor je lezer of luisteraar

Waarom analyseer je informatie uit meerdere teksten?

A

Om alles over te schrijven

B

Om verschillen te negeren

C

Om verbanden te zien

D

Om langer te schrijven

Toetst begrip van slides 11-18: ordenen, analyseren, samenvoegen en opbouwen van een eindproduct.

Van teksten naar eindproduct

Je kunt informatie eerst ordenen per deelonderwerp. Daarna ga je teksten analyseren door overeenkomsten en verschillen te zoeken. Uiteindelijk kun je gegevens samenvoegen in je eigen woorden tot één geheel.

ordenen

analyseren

samenvoegen

kopiëren

verzinnen

appen

twijfelen

De drie kernhandelingen uit dit blok moeten in de juiste volgorde worden herkend.

Waarom schrijf je in je eigen woorden?

Bespreek elementen als: niet letterlijk overnemen, hoofdpunten kiezen, informatie uit meerdere teksten combineren, logisch opbouwen, eigen woorden gebruiken.

Wat heb jij vandaag geleerd?

Laat leerlingen kort terugkijken op hun leerwinst. Mogelijke antwoorden: betrouwbaarheid checken, hoofd- en bijzaken scheiden, ordenen, analyseren, samenvoegen.

Welk onderdeel vond jij het lastigst?

Stimuleer eerlijke reflectie. Denk aan: conclusies trekken, betrouwbare bronnen herkennen, hoofdzaak vinden, eigen woorden gebruiken.

Wat hielp jou het best om dit te begrijpen?

Richt de nabespreking op leerstrategieën, zoals voorbeelden, kernwoorden, vergelijkingen tussen teksten of het schema voor ordenen.

Begrippen

relevante informatie - informatie die past bij het onderwerp of doel

conclusie - uitkomst die volgt uit gegevens of feiten

bruikbaar - geschikt om te gebruiken voor je opdracht

betrouwbaar - geloofwaardig en controleerbaar

hoofdzaak - de belangrijkste inhoud van een tekst

bijzaak - extra informatie die de hoofdzaak ondersteunt

bron - de plaats waar informatie vandaan komt

Begrippen

ordenen - informatie in een logische volgorde zetten

analyseren - informatie bekijken, vergelijken en begrijpen

samenvoegen - informatie uit meerdere teksten tot één geheel maken

verslag - geschreven tekst met geordende informatie

presentatie - mondelinge uitleg voor een publiek

Aan de slag!

30

minute

00

second

add30s

6e lesuur:

Aan de slag!

30

minute

00

second

add30s

Afsluiting