Duitse werkwoorden in de o.t.t.
Duitse werkwoorden in de o.t.t.
Open met het idee dat leerlingen in het Nederlands al persoonsvormen kennen. Koppel dat aan het Duits: dezelfde functie, maar andere uitgangen.
Lesdoel
Ik kan Duitse werkwoorden in de onvoltooid tegenwoordige tijd vervoegen en correct gebruiken in een zin, ook met namen en zelfstandige naamwoorden.
Deze slide heeft geen instructies
Wat is de o.t.t.?
De onvoltooid tegenwoordige tijd gebruik je voor wat nu gebeurt of regelmatig gebeurt.
In het Duits heet dit de Gegenwart of Präsens.
Voorbeelden:
Ich arbeite heute zu Hause.
Wir reisen im Sommer nach Berlin.
Benadruk dat de lesterm 'o.t.t.' voor leerlingen bekend is uit het Nederlands, terwijl 'Präsens' de Duitse grammaticaterm is.
De stam van het werkwoord
Om een Duits werkwoord te vervoegen, neem je eerst de stam.
Je haalt meestal -en van het hele werkwoord af.
machen → mach-
arbeiten → arbeit-
reisen → reis-
Laat leerlingen expliciet zien dat ze steeds met het hele werkwoord beginnen en daarna naar de stam gaan. Dat voorkomt dat ze eindletters vergeten.
Persoonsvormen en uitgangen
ich
du
er / sie / es
wir
Uitgang
-e
-st
-t
-en
-t bij ihr
-en bij sie / Sie
Onderwerp
Noem ook hardop dat 'ihr' hier tussen 'wir' en 'sie/Sie' hoort. Het schema is bewust compact, maar alle personen moeten wel benoemd worden.
Het model: machen
Met machen zie je het basispatroon duidelijk:
ich mache
du machst
er/sie/es macht
wir machen
ihr macht
sie/Sie machen
Wijs op de overeenkomst tussen wir en sie/Sie: die hebben bij regelmatige werkwoorden dezelfde vorm als het hele werkwoord.
arbeiten vervoegen
arbeiten volgt ook het patroon van de o.t.t.
ich arbeite
du arbeitest
er/sie/es arbeitet
wir arbeiten
ihr arbeitet
sie/Sie arbeiten
Leerlingen zien hier dat de stam op t eindigt. Houd het praktisch: laat vooral de vormen herkennen en gebruiken, zonder nu al uitzonderingsregels breed uit te werken.
reisen vervoegen
Ook reisen gebruik je in de o.t.t. met de gewone uitgangen.
ich reise
du reist
er/sie/es reist
wir reisen
ihr reist
sie/Sie reisen
Benadruk de spelling: bij du en er/sie/es krijg je niet extra letters nodig; de vorm blijft kort: reist.
Wat is de stam van werken in het Duits: arbeiten?
arbeite-
arbeit-
arbei-
arbeiten-
Toetst de stap van heel werkwoord naar stam: -en weghalen.
Vul de juiste werkwoordsvormen in
Heute mache ich meine Hausaufgaben. Du arbeitest heute lange. Morgen reisen wir nach Berlin. Er reist mit dem Zug.
De vormen komen rechtstreeks uit het vervoegschema en de voorbeeldzinnen: ich -e, du -est/-st, wir -en, er -t.
Van schema naar zin
Een goede Duitse zin heeft een onderwerp en een vervoegd werkwoord.
Kies eerst het onderwerp en daarna de juiste werkwoordsvorm.
Ich mache meine Hausaufgaben.
Du arbeitest heute lange.
Wir reisen morgen ab.
Laat zien dat leerlingen niet alleen losse rijtjes moeten kennen, maar de vorm in een volledige zin moeten plaatsen.
Namen vervang je door een voornaamwoord
Een naam krijgt in de zin dezelfde werkwoordsvorm als het passende voornaamwoord.
Anna → sie → Anna arbeitet heute.
Tom → er → Tom macht die Übung.
Das Kind → es → Das Kind reist mit.
Maak expliciet dat het niet gaat om de betekenis van de naam, maar om de plaats van het onderwerp in de zin: Anna werkt als 'sie', Tom als 'er'.
Zelfstandige naamwoorden vervangen
Ook een zelfstandig naamwoord vervang je door het juiste voornaamwoord.
der Schüler → er
die Lehrerin → sie
das Buch → es
die Kinder → sie
Koppel dit aan grammaticaal geslacht en getal, maar houd de focus op toepassen: welk voornaamwoord hoort erbij, en dus welke werkwoordsvorm?
Voornaamwoord en werkwoordsvorm
Meervoud
er / sie / es krijgen in de o.t.t. meestal -t.
Der Mann macht Musik.
Die Frau arbeitet hier.
Das Kind reist morgen.
sie (meervoud) krijgt meestal -en.
Die Kinder machen Sport.
Die Lehrer arbeiten viel.
Die Touristen reisen weiter.
Enkelvoud
Hier zit een belangrijk contrast: 'sie' kan enkelvoud vrouwelijk of meervoud zijn. De werkwoordsvorm helpt mee om het verschil te zien.
Veelgemaakte denkfouten
Let goed op deze verschillen:
ich → mache, niet mach
du → machst, arbeitest, reist
er/sie/es → macht, arbeitet, reist
ihr → macht, arbeitet, reist (niet machen, enz.)
sie → machen, arbeiten, reisen
Leg vooral het verschil uit tussen 'sie' enkelvoud en 'sie' meervoud. Dat is vaak de grootste struikelblok naast de du-vorm.
Zo pak je een zin aan
Werk stap voor stap:
zoek het onderwerp
vervang eventueel door er/sie/es/sie
kies de stam van het werkwoord
voeg de juiste uitgang toe
Deze slide vat de denkroute samen. Gebruik eventueel een voorbeeld mondeling: 'Die Mädchen arbeiten' → onderwerp = meervoud → sie → arbeiten.
Welke zin is correct?
Die Kinder reist morgen.
Anna arbeiten heute.
Der Schüler macht Musik.
Das Buch reisen mit.
Toetst of leerlingen onderwerp vervangen door het juiste voornaamwoord en dan de passende vorm kiezen.
Kies voornaamwoord en werkwoordsvorm
Anna arbeitet heute. Das Kind reist morgen mit. Die Kinder machen Sport. Der Schüler macht die Übung.
Alle blanks zijn kernvormen uit het tweede deel van de les: naam of zelfstandig naamwoord bepaalt de vorm.
Hoe pak je een Duitse zin stap voor stap aan?
Verwachte elementen: onderwerp herkennen; naam of zelfstandig naamwoord zo nodig vervangen door er/sie/es/sie; stam kiezen; juiste uitgang toevoegen.
Wat neem je mee uit deze les?
Reflectie zonder fout/goed. Laat leerlingen kort benoemen wat ze echt meenemen uit de les.
Wat vond je het lastigste vandaag?
Mogelijke antwoorden: het vervangen door er/sie/es/sie, het verschil tussen sie enkelvoud en sie meervoud, of de juiste uitgang kiezen.
Wat hielp jou het best om dit te begrijpen?
Laat leerlingen benoemen welke steun hen hielp: schema, voorbeelden, stappenplan of oefenen in zinnen.
Begrippenlijst
o.t.t. - onvoltooid tegenwoordige tijd: tijdsvorm voor wat nu gebeurt of
regelmatig gebeurt
Präsens - de Duitse naam voor de onvoltooid tegenwoordige tijd
werkwoord - woord dat een handeling of toestand uitdrukt
stam - basis van het werkwoord zonder -en
onderwerp - wie of wat iets doet in de zin
persoonsvorm - de vervoegde vorm van het werkwoord in de zin
Persoonlijk voornaamwoord - (vervangwoord zoals) ich, du, er, sie, es, wir
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
zelfstandig naamwoord - naam van een persoon, dier, ding of begrip
enkelvoud - één persoon of zaak
meervoud - meer dan één persoon of zaak
ich-vorm - werkwoordsvorm die hoort bij ich
du-vorm - werkwoordsvorm die hoort bij du
er/sie/es-vorm - werkwoordsvorm die hoort bij er, sie of es
sie-vorm - werkwoordsvorm die hoort bij zij meervoud of formeel Sie
Als je wilt, kun je hier nog kort wijzen op het verschil tussen 'sie' en 'Sie': andere betekenis, maar in deze les dezelfde werkwoordsvorm.