§2.2 Steeds meer mensen

• newEditor
• Aardrijkskunde
• Middelbare school
• havo, vwo

Introductie

Je leert hoe een bevolking groeit door geboortes en door migratie, welke redenen mensen hebben om te verhuizen en hoe je aan een bevolkingsgrafiek ziet of een bevolking jong of oud is. Instructie van ongeveer 20 minuten met rekenvoorbeeld, kaart en controlevragen.

H O O F D S T U K 2 · B E V O L K I N G E N C U L T U U R

2.2

Steeds meer mensen

Waarom groeit een bevolking, en waarom verhuizen mensen naar een ander land?

Gemaakt bij buiteNLand 1 havo/vwo, 5e editie

Opening van de les. Laat de foto even op zich inwerken: veel mensen op één plek. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Tom Podmore / Unsplash

2.2

Steeds meer mensen

Dit leer je

Je kunt natuurlijke en sociale bevolkingsgroei uitleggen en berekenen.

Je kunt redenen noemen waarom mensen migreren.

Je kunt een bevolkingsgrafiek lezen.

Loop de drie doelen kort langs. Doel 1 is de rekenvaardigheid, doel 3 de leesvaardigheid. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.2

Steeds meer mensen

A C T I V E R E N

Wat weet je al over groeiende bevolkingen en over mensen die verhuizen?

Laat de klas vrij associëren. Verwachte woorden: geboortes, immigratie, vluchtelingen, werk, oorlog. Noteer wat je hoort; aan het eind van de les kijk je terug. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.2

Steeds meer mensen

T E R U G B L I K

Uit: §2.1 Waar wonen de meeste mensen

Wat is de levensverwachting van een land?

A

Het aantal geboortes per jaar

B

Het gemiddelde aantal jaren dat mensen naar verwachting leven

C

Het aantal sterfgevallen per jaar

D

Het aantal kinderen per vrouw

Goed is B. Levensverwachting zegt iets over de sterfte: leven mensen lang, dan overlijden er per jaar minder. Dat is straks belangrijk voor de natuurlijke groei. De andere antwoorden zijn aantallen, geen gemiddelde leeftijd. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.2

Steeds meer mensen

Twee soorten bevolkingsgroei

Bevolkingsgroei is de toename van het aantal mensen in een gebied.

Natuurlijke groei

Natuurlijke bevolkingsgroei: er zijn meer geboortes dan sterfgevallen.

In veel Afrikaanse landen zijn de geboortecijfers hoog en is de levensverwachting soms nog relatief laag.

Sociale groei

Sociale bevolkingsgroei: de groei komt door migratie.

Migratie is het verplaatsen van mensen van de ene plaats naar de andere.

Natuurlijk = geboortes min sterfgevallen. Sociaal = migratie. Vraag: waarom heet de tweede "sociaal"? Omdat mensen zelf kiezen of moeten verhuizen. De levensverwachting kennen ze uit de vorige paragraaf. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.2

Steeds meer mensen

V A A R D I G H E I D   B E R E K E N E N

Totale groei = natuurlijke groei + sociale groei

Natuurlijke groei = geboortes − sterfgevallen. Sociale groei = immigranten − emigranten.

Voorbeeld: 100.000 geboortes en 70.000 sterfgevallen geven 30.000 natuurlijke groei. 20.000 immigranten en 10.000 emigranten geven 10.000 sociale groei. Totaal: 40.000.

Reken het voorbeeld stap voor stap voor. Let op de volgorde: eerst twee deelsommen, dan optellen. Een negatief getal kan ook: dan krimpt de bevolking. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

Vul de juiste woorden in.

Bij natuurlijke bevolkingsgroei groeit de bevolking door het verschil tussen geboortes en sterfgevallen. Bij sociale bevolkingsgroei groeit de bevolking door het verschil tussen immigranten en emigranten.

natuurlijke

sociale

totale

negatieve

2.2

Steeds meer mensen

V R A A G 1

Antwoord: natuurlijke, sociale. Wie wisselt, haalt geboortes en migratie door elkaar. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.2

Steeds meer mensen

V R A A G 2

Een land: 50.000 geboortes, 30.000 sterfgevallen, 15.000 immigranten, 5.000 emigranten. Hoeveel groeit de bevolking?

Natuurlijke groei: 50.000 − 30.000 = 20.000. Sociale groei: 15.000 − 5.000 = 10.000. Totaal: 20.000 + 10.000 = 30.000. Fout van 50.000 of 20.000 betekent dat de migratie is vergeten; 60.000 betekent dat emigranten zijn opgeteld. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.2

Steeds meer mensen

Migratie: van emigrant tot immigrant

Bij buitenlandse migratie verlaat iemand zijn of haar geboorteland om in een ander land te gaan wonen.

Wie vertrekt, is een emigrant. Wie aankomt in het nieuwe land, is een immigrant.

Dezelfde persoon is dus beide, alleen vanuit een ander land bekeken.

Reizigers op een luchthaven · wie aankomt in een nieuw land is daar immigrant

Ezelsbruggetje: emigrant gaat er UIT (e van exit), immigrant komt er IN. Vraag: een Poolse man verhuist naar Nederland. Wat is hij in Polen, wat in Nederland? ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Briana Tozour / Unsplash

2.2

Steeds meer mensen

Migratie op de kaart

Wereldkaart · drie voorbeelden van migratie naar Nederland

R O U T E S

1

2

3

4

1

Polen: een man werkt in Nederland in de landbouw

2

Syrië: een vluchteling laat zijn gezin overkomen

3

Marokko: een man trouwt en gaat in Nederland wonen

4

Nederland: het land waar zij aankomen

In al deze voorbeelden is de persoon in Nederland een immigrant.

Wijs de vier plaatsen aan op de kaart. Welke route is het langst? De voorbeelden komen uit de leerstof; ze laten zien dat migratie meer redenen kent dan werk. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Natural Earth (public domain), drawn for LessonUp

2.2

Steeds meer mensen

Waarom mensen migreren

Dit zijn vier redenen voor migratie, en dus voor sociale groei.

Arbeids-migrant

Verhuist voor een betere baan.

Vluchteling

Vlucht voor oorlog of vervolging.

Gezins-hereniging

Verhuist om bij familie te zijn die er al woont.

Gezins-vorming

Verhuist om een gezin te stichten, bijvoorbeeld door te trouwen.

Ook het milieu kan een reden zijn om te verhuizen.

Alle vier zijn sociale groei, niet natuurlijke. Gezinsvorming draagt dus bij aan sociale groei: de partner komt uit een ander land. Voorbeelden: een Poolse landarbeider, een Syrische vluchteling die zijn gezin laat overkomen, een Nederlandse vrouw die met een man uit Marokko in Nederland gaat wonen. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.2

Steeds meer mensen

V R A A G 3

Zijn de stellingen juist?

1 Een emigrant verlaat zijn of haar geboorteland.

2 Een immigrant komt in een land aan om daar te gaan wonen.

A

Alleen stelling 1 is juist

B

Alleen stelling 2 is juist

C

Stelling 1 en 2 zijn beide juist

D

Stelling 1 en 2 zijn beide onjuist

Goed is C. Beide stellingen kloppen: emigrant = vertrekt, immigrant = komt aan. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.2

Steeds meer mensen

V R A A G 4

Zijn de stellingen juist?

1 Gezinsvorming draagt bij aan de natuurlijke bevolkingsgroei.

2 Arbeidsmigranten verhuizen vaak vanwege gezinshereniging.

A

Alleen stelling 1 is juist

B

Alleen stelling 2 is juist

C

Stelling 1 en 2 zijn beide juist

D

Stelling 1 en 2 zijn beide onjuist

Goed is D. Stelling 1 is onjuist: gezinsvorming is migratie, dus sociale groei. Stelling 2 is onjuist: arbeidsmigranten verhuizen vooral voor werk. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

Welk soort migrant is dit?

2.2

Steeds meer mensen

V R A A G 5

Arbeidsmigrant

Vluchteling

Gezinshereniging of gezinsvorming

Een Roemeense verpleger gaat in Duitsland werken

Een Eritrese jongen ontvlucht vervolging

Een vrouw komt bij haar man in Nederland wonen

Een Syrisch gezin ontvlucht de oorlog

Twee mensen uit verschillende landen trouwen en wonen samen

Roemeense verpleger: arbeidsmigrant. Eritrese jongen en Syrisch gezin: vluchteling. Vrouw bij haar man: gezinshereniging. Twee studenten: gezinsvorming. Bespreek ook: kan iemand twee redenen hebben? Dat kan; kies de belangrijkste. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.2

Steeds meer mensen

Bevolkingsgrafiek: drie vormen

Bovenaan de oudste leeftijden, onderaan de jongste. Hoe breder de balk, hoe meer mensen.

Piramide

Jonge bevolking, veel kinderen. Zoals in veel ontwikkelingslanden.

Klok

Stabiele bevolking, jong en oud in evenwicht. Zoals in veel westerse landen.

Urn

Verouderende bevolking, veel ouderen en minder jongeren. Zoals in Japan.

Een bevolkingsgrafiek (ook leeftijdsopbouw) laat zien hoe een bevolking is verdeeld over leeftijdsgroepen en geslachten. De grafieken hier zijn vereenvoudigd en tonen alleen leeftijdsgroepen; in een echte grafiek staan mannen links en vrouwen rechts. Vraag: welke vorm heeft Nederland? Dat komt in §2.3 en verder terug. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.2

Steeds meer mensen

V A A R D I G H E I D   G R A F I E K L E Z E N

1. Kijk naar de basis. Breed: veel kinderen en jongeren. Smal: weinig.

2. Kijk naar de top. Breed: veel ouderen. Smal: weinig.

3. Zeg de vorm. Brede basis, smalle top: piramide. Gelijke breedte: klok. Smalle basis, brede top: urn.

Oefen het met de drie figuren van de vorige dia. Stel de vraag: wat gebeurt er met een piramide als er minder kinderen worden geboren? De basis wordt smaller. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

Welke vorm hoort bij welk land?

2.2

Steeds meer mensen

V R A A G 6

Piramide

Klok

Urn

Een kwart van de mensen is jonger dan 15

Een land met veel 70-plussers en weinig kinderen

Een land met in elke leeftijdsgroep ongeveer evenveel mensen

Een land met een brede basis en een smalle top

Een land waar het aantal geboortes sterk daalt

Piramide: veel kinderen, smalle top. Klok: evenwicht. Urn: veel ouderen en weinig kinderen (dalende geboortes maken de basis smal). Het gaat om de vorm, niet om de precieze getallen. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.2

Steeds meer mensen

V R A A G 7

Een land heeft meer geboortes dan sterfgevallen én meer immigranten dan emigranten. Wat klopt?

A

Alleen de natuurlijke groei is positief

B

Alleen de sociale groei is positief

C

De natuurlijke en de sociale groei zijn allebei positief

D

De bevolking krimpt

Goed is C. Meer geboortes dan sterfgevallen is positieve natuurlijke groei. Meer immigranten dan emigranten is positieve sociale groei. De bevolking groeit dus door beide. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.2

Steeds meer mensen

V R A A G 8

Leg uit waarom mensen migreren. Noem minstens twee redenen.

Model: mensen migreren voor een betere baan (arbeidsmigranten), omdat ze vluchten voor oorlog of vervolging (vluchtelingen), om bij familie te zijn (gezinshereniging) of om een gezin te stichten (gezinsvorming). Ook het milieu kan een reden zijn. Goed als er twee redenen met een korte uitleg staan. Kom ook terug op het woordweb. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.2

Steeds meer mensen

Begrippen

bevolkingsgroei

toename van het aantal mensen in een gebied

natuurlijke bevolkingsgroei

meer geboortes dan sterfgevallen

sociale bevolkingsgroei

groei door migratie (immigranten min emigranten)

migratie

mensen verplaatsen zich van de ene plaats naar de andere

emigrant / immigrant

wie vertrekt / wie aankomt in het nieuwe land

arbeidsmigrant

verhuist voor een betere baan

vluchteling

vlucht voor oorlog of vervolging

gezinshereniging/-vorming

verhuizen naar familie / om een gezin te stichten

bevolkingsgrafiek

leeftijdsopbouw van een bevolking

piramide, klok, urn

jonge, stabiele, verouderende bevolking

Loop de lijst langs en laat per term één leerling de uitleg in eigen woorden zeggen. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash