Kenleer 5V - Pragmatisme & Relativisme

• Filosofie
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4,5

Gelukkig(er) nieuwjaar!

1. Herhaling
2. Pragmatisme & relativisme
3. Zelfstandigwerktijd

Vandaag

"Dit is een tros groen-gele bananen."

Descartes:

- bestaat want god zou me niet bedriegen

- heeft uitgebreidheid, wiskundige eigenschappen

- is materie (zonder ziel)

- alle zekerheid hebben we via ons verstand

Locke

- heeft primaire en secundaire kwaliteiten

- primaire eigenschappen delen we

- kennen we via onze zintuigen

- we hebben geen aangeboren ideeën

Berkeley

- bestaat alleen doordat wij (of God) het waarneemt

- zowel secundaire als primaire eigenschappen zijn onzeker in de buitenwereld

- is immaterieel, idealisme

Kant

- we kunnen er kennis van hebben in de fenomenale wereld

- kunnen we kennen door zintuigen en ratio te combineren

- kunnen we kennen via de categorieën van het verstand

Empirisme

Rationalisme

Transcendentale

filosofie

John Locke

René Descartes

Immanuel Kant

aangeboren ideeën

indrukken

vormen van aanschouwing

categorieën van het verstand

fenomenale wereld

Godsbewijs

tabula rasa

samengestelde ideeën

twijfelexperiment

Kun je iets zeker weten?

Rationalisme:door te denken.

Empirisme: via onze zintuigen. 

Je moet de rede en de ervaringen met elkaar combineren.

"Dit is een tros groen-gele bananen."
Hoe zou een [...] reageren op deze claim?
Achternaam A-J: empirist
Achternaam K-Z: rationalist

Empirist: 

• indrukken + werking geest 
• voorzichtig met abstracte begrippen 
• zoals: 'ding', 'oorzaak', 'kracht'

Rationalist: 

• aangeboren ideeën
• res cogitans (denkend ding / geest); God; res extensa (uitgebreid ding / substantie); oorzaak-gevolg; ...
• helder & welonderscheiden idee --> bestaan

Kant: 

• ervaring is vanzelf rationeel
• verschuiving: absoluut ---> objectief
• basis in de werkelijkheid op zich ---> basis in gedeelde kenvermogen

Empirist: wat je waarneemt zijn indrukken en de wijze waarop je geest deze samenvoegt of uit elkaar haalt; je moet voorzichtig zijn met meer beweren dan dat, bijvoorbeeld dat er een echt 'ding' of substantie in de werkelijkheid zou bestaan die de drager is van de eigenschappen die je waarneemt.

Rationalist: je moet het bestaan van de tros afleiden uit heldere en welonderscheiden ideeën; de ideeën van een (materiële) substantie of 'ding' en van 'oorzaken' zijn aangeboren en daardoor weten we dat de materie 'uitgebreid' of 'driedimensionaal' is en dat ze causaal op elkaar inwerken (oorzaak-gevolg); de kleur die je waarneemt staat niet voor iets in de werkelijkheid.

Kant: als we empirisch onderzoek doen naar de wereld kunnen we er zeker van zijn dat deze verschijnt als gevuld met dingen en oorzaken & gevolgen: dat is nu eenmaal hoe elke betekenisvolle ervaring van de wereld in elkaar zit

absoluut ---> objectief

basis in de werkelijkheid op zich ---> basis in gedeelde kenvermogens

Pragmatisme

basis in gedeelde praktische werkelijkheid

Relativisme

kennis heeft geen vaste basis; het is relatief aan de waarnemer

> Je hebt kennis als je overtuigingen leiden tot succesvol handelen. 

Bijv. 'ik weet hoe ik een band moet plakken' is waar als dat lukt.

Lukt dat niet? dan heb je pas echte, 'doorleefde twijfel' (en geen 'papieren twijfel').

Pragmatisme

"Dit is een tros groen-gele bananen."

"Dit is een tros groen-gele bananen."

absolute zekerheid is onmogelijk

> wat waar is, is afhankelijk van je wereldbeeld

Gevolg: 

ieder heeft zijn eigen waarheid...

RELATIVISME

Stel dat een boer zegt: "De nieuwe regels omtrent stikstofuitstoot zijn onzin, want ik run mijn bedrijf al jaren zo."

Wat zou iemand hiervan zeggen die:
a) relativist is
b) pragmatist is?

• Relativist: dat mag de boer zelf weten
• Pragmatist: dat ligt eraan wat werkt; als wat de onderzoekers zeggen klopt, namelijk dat de stikstofuitstoot een probleem is, dan zal de boer dat uiteindelijk ook gaan merken en moet hij toch zijn praktijk aanpassen
• --> zijn zekerheid slaat om in doorleefde twijfel!

Geef antwoord op leerdoel 17)

Verwijs daarbij  in ieder geval naar de sceptische positie,  en naar het pragmatisme of relativisme. Maak een koppeling tussen theorie en praktijk. Min. 100 woorden.

Neem nu de tijd om het hoofdstuk door te spitten (par. 3.7 'Genaturaliseerde epistemologie' hoort er niet bij) en vragen te verzinnen voor de les van morgen

Dan doen we een vragenronde + oefentoets maken, dus wees voorbereid!