Start prehistorie

Start van de prehistorie

1 / 41
volgende
Slide 1: Slide
newEditorGeschiedenisMiddelbare schoolmavoLeerjaar 1

In deze les zitten 41 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 50 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Start van de prehistorie

Deze slide heeft geen instructies

Lesdoel

Ik kan uitleggen hoe jager-verzamelaars leefden en hoe we iets over de prehistorie te weten komen.

Deze slide heeft geen instructies

Waar denk je aan bij jager-verzamelaars?

Gebruik de woordenwolk om voorkennis op te halen. Vraag kort door op woorden als jacht, grotten, mammoet, vuur, rondtrekken of verzamelen.

Jagen en verzamelen

  • Rond 15.000 v. Chr. was het in onze streken erg koud

  • Grote delen waren toendra: gras, mos en lage struiken

  • Er leefden dieren zoals wolven, mammoeten, paarden en rendieren

  • Mensen leefden van wat de natuur gaf

Deze slide heeft geen instructies

Jagen en verzamelen

De mensen in deze tijd noemen we jager-verzamelaars. Ze verbouwden nog geen voedsel, maar leefden van jacht, visvangst en het verzamelen van planten, noten en bessen.

Deze slide heeft geen instructies

Jagen en verzamelen

  • Sommige onderzoekers denken aan een taakverdeling

  • Mannen gingen vaak in groepen op jacht

  • Vrouwen verzamelden voedsel en zorgden voor jonge kinderen

  • Mensen vingen ook vis

Benadruk dat dit gaat om wat sommige onderzoekers denken op basis van vondsten; het is geen volledige zekerheid.

Jagen en verzamelen

  • Vanaf 10.000 v. Chr. werd het warmer

  • Kustgebieden en rivieroevers veranderden in moeras

  • Het landschap veranderde dus langzaam

  • Mensen moesten zich aanpassen aan nieuwe omstandigheden

Deze slide heeft geen instructies

Waarom moesten mensen zich aanpassen vanaf 10.000 v. Chr.?

A

Het werd warmer

B

Het werd droger

C

Er kwam schrift

D

Er waren geen dieren

Toetst begrip van de verandering in klimaat en landschap. Distractors sluiten aan bij andere lesonderdelen of mogelijke mislezingen.

Maak de tekst compleet

Rond 15.000 v. Chr. was het in onze streken erg koud. Grote delen waren . Mensen leefden als : ze leefden van jacht, visvangst en het verzamelen van voedsel. Vanaf 10.000 v. Chr. werd het warmer en veranderden sommige gebieden in .

Rond 15.000 v. Chr. was het in onze streken erg koud. Grote delen waren
. Mensen leefden als
: ze leefden van jacht, visvangst en het verzamelen van voedsel. Vanaf 10.000 v. Chr. werd het warmer en veranderden sommige gebieden in
historici
grotten
voorraad
schrift

Correcte invullingen: toendra, jager-verzamelaars, moeras.

Hoe leefden jager-verzamelaars?

  • De jacht was heel belangrijk

  • Kleine dieren werden gevangen met strikken en vallen

  • Soms lukte het om grote dieren te doden, zoals een eland of mammoet

  • In de winter was jagen vaak moeilijker

Deze slide heeft geen instructies

Hoe leefden jager-verzamelaars?

  • Bijna al het vlees werd opgegeten

  • Overgebleven vlees werd soms gedroogd in de wind

  • Zo ontstond een kleine voorraad

  • Ook andere delen van het dier werden gebruikt

Je kunt mondeling voorbeelden noemen van andere delen van het dier, zoals huid of botten, maar voeg geen nieuwe details toe als dat niet in het boek behandeld is.

Hoe leefden jager-verzamelaars?

  • Ze leefden in groepen van 20 tot 30 volwassenen en kinderen

  • Het waren nomaden

  • Ze hadden geen vaste woonplaats

  • Als het voedsel op was, trokken ze verder

Deze slide heeft geen instructies

Hoe leefden jager-verzamelaars?

  • Ze woonden in grotten of bij rotsen met beschutting

  • Soms bouwden ze een tent of hut

  • Soms keerden ze terug naar een plek waar ze eerder woonden

Deze slide heeft geen instructies

Waarom noemen we jager-verzamelaars nomaden?

A

Ze schreven op klei

B

Ze woonden in groepen

C

Ze trokken steeds verder

D

Ze jaagden in de winter

Controleert of leerlingen nomaden koppelen aan geen vaste woonplaats en verder trekken als voedsel op is.

Vul de ontbrekende woorden in

De jacht was heel belangrijk. Kleine dieren werden gevangen met en . Jager-verzamelaars hadden geen vaste woonplaats: het waren . Ze woonden soms in een grot, maar bouwden ook een tent of .

De jacht was heel belangrijk. Kleine dieren werden gevangen met
en
. Jager-verzamelaars hadden geen vaste woonplaats: het waren
. Ze woonden soms in een grot, maar bouwden ook een tent of
kleitabletten
historici
moeras
schrift

Correcte invullingen: strikken, vallen, nomaden, hut.

Waarom trokken jager-verzamelaars verder?

Verwachte elementen: voedsel raakte op; geen vaste woonplaats; daarom verder trekken; mogelijk later terugkeren naar een oude plek.

Historie en prehistorie

Het schrift is een van de belangrijkste uitvindingen uit de geschiedenis. Historici noemen de tijd vóór het schrift de prehistorie en de tijd ná het schrift de historie.

Deze slide heeft geen instructies

Historie en prehistorie

  • In het Midden-Oosten schreven mensen op kleitabletten

  • Die natte klei werd na het schrijven gedroogd in de zon

  • De lettertekens noemen we spijkerschrift

Deze slide heeft geen instructies

Historie en prehistorie

  • De prehistorie eindigt niet overal tegelijk

  • Elk volk ontwikkelde op een ander moment schrift

  • Midden-Oosten: rond 3000 v. Chr.

  • China: vanaf ongeveer 1300 v. Chr.

  • Onze streken: ongeveer 2000 jaar geleden

Laat leerlingen zien dat tijdvakken niet overal in de wereld op precies hetzelfde moment beginnen of eindigen.

Historie en prehistorie

Omdat jager-verzamelaars niet konden schrijven, hebben we van hen geen geschreven bronnen zoals boeken of brieven. Daarom weten we vooral iets over hen door vondsten die bewaard zijn gebleven.

Deze slide heeft geen instructies

Wanneer begint de historie volgens historici?

A

Bij de laatste ijstijd

B

Na het schrift

C

Bij de landbouw

D

Na de steentijd

Toetst het kernverschil tussen prehistorie en historie.

Maak de uitleg af

De tijd vóór het noemen we de prehistorie. De tijd daarna heet de . In het Midden-Oosten schreven mensen op met .

De tijd vóór het
noemen we de prehistorie. De tijd daarna heet de
. In het Midden-Oosten schreven mensen op
met
toendra
grotschilderingen
nomaden
museum

Correcte invullingen: schrift, historie, kleitabletten, spijkerschrift.

Bronnen

  • In 1940 werden grotten bij Lascaux ontdekt in Zuid-Frankrijk

  • Op de wanden stonden tekeningen van jager-verzamelaars

  • Sommige tekeningen zijn 17.000 jaar oud

  • Op veel schilderingen staan dieren

Deze slide heeft geen instructies

Bronnen

Een bron die informatie geeft over het verleden noemen we een historische bron. Grotschilderingen zijn dus historische bronnen.

Deze slide heeft geen instructies

Bronnen

  • Jager-verzamelaars lieten geen geschreven bronnen na

  • Wel zijn er ongeschreven bronnen

  • Voorbeelden: grotschilderingen en speerpunten

Deze slide heeft geen instructies

Bronnen

  • Sporen worden vaak bij toeval gevonden

  • Bijvoorbeeld bij de aanleg van een nieuwe weg

  • Daarna onderzoeken archeologen de plek heel voorzichtig

  • Veel vondsten gaan later naar een museum

Maak onderscheid duidelijk: historici bestuderen het verleden met bronnen; archeologen graven vondsten op en onderzoeken die.

Welke bron is ongeschreven?

A

Een brief

B

Een boek

C

Een kleitablet

D

Een speerpunt

Leerlingen moeten onderscheid maken tussen geschreven en ongeschreven bronnen.

Vul de woorden in

Grotschilderingen zijn een bron, omdat ze informatie geven over het verleden. Sporen van jager-verzamelaars worden vaak gevonden. Daarna onderzoeken de plek heel voorzichtig. Veel vondsten gaan later naar een .

Grotschilderingen zijn een
bron, omdat ze informatie geven over het verleden. Sporen van jager-verzamelaars worden vaak
gevonden. Daarna onderzoeken
de plek heel voorzichtig. Veel vondsten gaan later naar een
historie
schrift
nomaden
moeras

Correcte invullingen: historische, bij toeval, archeologen, museum.

Waarom zijn vondsten zo belangrijk voor deze tijd?

Verwachte elementen: jager-verzamelaars konden niet schrijven; daarom zijn grotschilderingen, speerpunten en andere vondsten belangrijk om iets over hun leven te weten te komen.

Wie was Ötzi?

  • In 1991 vonden toeristen in de Alpen een lichaam in het ijs

  • Na onderzoek bleek het om een jager uit de prehistorie te gaan

  • Hij had al 5000 jaar in het ijs gelegen

Deze slide heeft geen instructies

Wie was Ötzi?

  • Ötzi was ongeveer 1,60 meter lang

  • Toen hij stierf was hij ongeveer 45 jaar oud

  • Zijn lichaam bleef bewaard doordat het direct bevroor in het ijs

Deze slide heeft geen instructies

Wie was Ötzi?

  • Bij zijn lichaam lagen resten van kleding, wapens en gereedschap

  • Daardoor weten we veel over mensen in de prehistorie

  • Onderzoekers weten zelfs wat hij in zijn laatste uren heeft gegeten

Deze slide heeft geen instructies

Wie was Ötzi?

  • Het is niet zeker wat Ötzi hoog in de Alpen deed

  • Onderzoekers denken aan een jachtongeluk of een ruzie

  • In zijn linkerschouder is een stenen pijlpunt gevonden

Benadruk hier het verschil tussen zeker weten en vermoeden op basis van een bron.

Waardoor bleef het lichaam van Ötzi bewaard?

A

Door droogte

B

Door vuur

C

Door ijs

D

Door zon

Rechtstreekse begripscheck van de tekst over Ötzi.

Maak de tekst compleet

In 1991 vonden toeristen in de Alpen het lichaam van Ötzi. Na onderzoek bleek dat hij een jager uit de was. Hij had ongeveer jaar in het ijs gelegen. In zijn linkerschouder werd een stenen gevonden.

In 1991 vonden toeristen in de Alpen het lichaam van Ötzi. Na onderzoek bleek dat hij een jager uit de
was. Hij had ongeveer
jaar in het ijs gelegen. In zijn linkerschouder werd een stenen
historie
1300
grotschildering
kleitablet

Correcte invullingen: prehistorie, 5000, pijlpunt.

Wat leren vondsten bij Ötzi ons over vroeger?

Verwachte elementen: door kleding, wapens, gereedschap en onderzoek aan zijn lichaam weten we veel over het leven in de prehistorie.

Wat is één ding dat je uit deze les onthoudt?

Laat leerlingen één inzicht noemen, bijvoorbeeld over leven als nomade, bronnen of het verschil tussen prehistorie en historie.

Wat hielp jou vandaag het meest om te begrijpen?

Stuur aan op metacognitie: plaatjes, voorbeelden, begrippen, invuloefeningen of uitleg van de docent.

Welk deel vond je nog lastig?

Gebruik antwoorden om te zien welke onderdelen herhaling nodig hebben, zoals bronnen, schrift of nomaden.

Begrippen

jager-verzamelaars - mensen die leefden van jacht, visvangst en het verzamelen van voedsel uit de natuur

toendra - koud gebied met vooral gras, mos en lage struiken

taakverdeling - het verdelen van werk en taken binnen een groep

nomaden - mensen zonder vaste woonplaats

prehistorie - de tijd vóór de uitvinding van het schrift

historie - de tijd ná de uitvinding van het schrift

schrift - tekens waarmee mensen taal kunnen opschrijven

Deze slide heeft geen instructies

Begrippen

kleitabletten - platen van natte klei waarop mensen schreven

spijkerschrift - oude lettertekens die in klei werden gedrukt

historische bron - iets dat informatie geeft over het verleden

ongeschreven bron - bron zonder tekst, zoals een speerpunt of schildering

historicus - iemand die onderzoek doet naar het verleden

archeoloog - iemand die oude voorwerpen en sporen opgraaft en onderzoekt

grotschildering - tekening op een grotwand uit de prehistorie

Deze slide heeft geen instructies