Het werkwoordelijk gezegde
Het werkwoordelijk gezegde
Open dichtbij de ervaring van leerlingen: in elke zin gebeurt iets. Vandaag leren ze welk deel van de zin dat 'doen/gebeuren' samen vormt.
Lesdoel
Ik kan het werkwoordelijk gezegde in een zin benoemen.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden passen bij werkwoorden in een zin?
Gebruik de antwoorden als start: woorden als doen, actie, lezen, lopen, heeft of gebeurt passen goed. Koppel daarna terug naar het lesdoel: alle werkwoorden samen vormen het werkwoordelijk gezegde.
Wat is een werkwoordelijk gezegde?
Het werkwoordelijk gezegde is het deel van de zin met de werkwoorden.
Vaak bestaat het uit:
alleen de persoonsvorm
of de persoonsvorm met een ander werkwoord
Houd het eenvoudig op A1-niveau: nog niet uitweiden naar naamwoordelijk gezegde. Benadruk dat leerlingen naar alle werkwoorden in de zin kijken.
Begin met de werkwoorden
Zoek eerst de persoonsvorm
Kijk daarna of er nog een werkwoord in de zin staat
Samen vormen zij het werkwoordelijk gezegde
Gebruik eventueel korte zinnen als mondeling voorbeeld: 'Sam loopt.' en 'Sam wil lopen.' Laat horen dat het gezegde groter kan zijn dan één woord.
Eén werkwoord in de zin
Soms heeft een zin maar één werkwoord.
Voorbeelden:
Mila leest. → leest
De bus stopt. → stopt
Wij lachen. → lachen
Maak duidelijk: als er maar één werkwoord is, dan is dat hele werkwoord meteen het werkwoordelijk gezegde.
Meer werkwoorden in de zin
Soms staan er twee of meer werkwoorden in een zin.
Voorbeelden:
Mila wil lezen. → wil lezen
De bus zal stoppen. → zal stoppen
Wij gaan lachen. → gaan lachen
Benadruk dat alle werkwoorden samen het werkwoordelijk gezegde zijn, niet alleen het eerste werkwoord.
Werkwoordsvormen herkennen
Werkwoorden kunnen verschillende vormen hebben.
Denk aan:
persoonsvorm: loopt, gaat, heeft
hele werkwoorden: lopen, gaan, hebben
voltooid deelwoord: gelopen, gegaan, gedaan
Sluit aan op de input van de docent: verschillende werkvormen. Het doel is niet alle termen diep leren, maar herkennen dat ook zulke vormen deel van het gezegde kunnen zijn.
Wat is het werkwoordelijk gezegde in: Mila wil lezen.
wil lezen
Mila wil
lezen
wil
Check of leerlingen alle werkwoorden samen nemen en niet alleen de persoonsvorm.
Vul de goede woorden in
In een zin zoek je eerst de persoonsvorm. Kijk daarna of er nog een werkwoord staat. Samen zijn dat het werkwoordelijk gezegde. Soms is dat één werkwoord, soms zijn het er meer.
Deze oefening sluit aan op de stappen uit slides 2 t/m 6.
Voorbeeld met een hele werkwoordsvorm
Ik kan zwemmen.
Werkwoorden: kan, zwemmen
Werkwoordelijk gezegde: kan zwemmen
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeeld met voltooid deelwoord
Sara heeft geoefend.
Werkwoorden: heeft, geoefend
Werkwoordelijk gezegde: heeft geoefend
Noem rustig dat 'geoefend' ook een werkwoordsvorm is. Leerlingen hoeven vooral te zien dat het bij het gezegde hoort.
Zo benoem je het gezegde
Volg deze stappen:
Lees de hele zin.
Zoek de werkwoorden.
Neem alle werkwoorden samen.
Dat is het werkwoordelijk gezegde.
Deze slide is de kern van het toepassen. Houd de routine steeds hetzelfde, zodat leerlingen één vaste aanpak onthouden.
Let op: neem alles samen
Een veelgemaakte fout is dat je maar één werkwoord kiest.
Voorbeeld:
Omar is gevallen.
Niet alleen: is
Maar samen: is gevallen
Benoem de misvatting expliciet: leerlingen kiezen vaak alleen de persoonsvorm. Corrigeer met het vaste stappenplan.
Voorbeelden door elkaar
De baby slaapt. → slaapt
Wij moeten wachten. → moeten wachten
Hij heeft gewonnen. → heeft gewonnen
Jullie gaan werken. → gaan werken
Gebruik deze gemengde voorbeelden om het verschil tussen één werkwoord en meerdere werkwoorden nog één keer naast elkaar te laten zien.
Wat is het werkwoordelijk gezegde in: Sara heeft geoefend.
geoefend
Sara heeft
heeft geoefend
heeft
Veelgemaakte fout: alleen heeft kiezen. Benadruk dat geoefend ook een werkwoordsvorm is.
Vul de goede woorden in
Lees eerst de hele zin. Zoek daarna de werkwoorden. Neem ze samen. In de zin Omar is gevallen is het gezegde dus is gevallen.
Laat leerlingen het stappenplan toepassen en de fout 'alleen de persoonsvorm' vermijden.
Wat heb je vandaag geleerd?
Goede antwoorden noemen één concreet inzicht uit de les, bijvoorbeeld: alle werkwoorden samen, eerst de persoonsvorm zoeken, of ook een voltooid deelwoord hoort erbij.
Wat hielp jou het meest bij deze les?
Laat leerlingen kort terugkijken op wat hielp: voorbeelden, stappenplan, samen oefenen, of werkwoorden zoeken.
Wat vond je nog moeilijk?
Verwachte reacties gaan over lastige punten zoals alle werkwoorden samen nemen of voltooid deelwoorden herkennen.
Woordenlijst
werkwoordelijk gezegde - alle werkwoorden samen in een zin
werkwoord - woord dat zegt wat iemand doet of wat er gebeurt
persoonsvorm - het werkwoord dat verandert als je de zin in een andere tijd zet
hele werkwoord - de basisvorm van een werkwoord, zoals lopen
voltooid deelwoord - een werkwoordsvorm zoals gelopen of gemaakt
zin - een groep woorden die samen iets zegt
Deze slide heeft geen instructies