Oogst van snijmaïs
Oogst van snijmaïs
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoelen
de student kan het juiste oogsttijdstip bepalen
de student kan aangeven of de mais oogstrijp is
de student kan aangeven op welke wijze de mais geoogst moet worden
de student kan aangeven aan welke kwaliteitseisen de mais in het rantsoen moet voldoen
de student weet op welke manier mais moet worden ingekuild.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden koppel jij aan het juiste oogstmoment van snijmaïs?
Gebruik de antwoorden om voorkennis op te halen. Verwachte thema’s: drogestof, oogsttijdstip, kuil, broei, opbrengst, korrel, maïs, kwaliteit.
Oogsttijdstip
Het beste oogstmoment is het moment met de maximaal benutbare voederwaarde-opbrengst
In de praktijk is dat een compromis tussen opbrengst, inkuilverliezen en benutting door het vee
Voor snijmaïs ligt dit optimale compromis meestal bij 36% drogestof op het veld
Dan heeft de kolf ongeveer 55-60% ds en stengel + blad 24-27% ds
Vaak zijn dan nog een kwart tot de helft van de bladeren groen
Benadruk dat de drie doelen — hoge opbrengst, goed inkuilen en goede benutting — niet altijd precies op hetzelfde moment samenvallen. Daarom spreek je van een compromis en niet van één absoluut punt.
Oogsttijdstip
Het oogsttijdstip hangt niet alleen af van drogestof, maar ook van de toestand van het gewas en het moment in het seizoen.
Oogst van mais hangt af van:
vroegere rassen
weersomstandigheden
Deze slide heeft geen instructies
Maximale voederwaardeopbrengst
De maximale voederwaardeopbrengst op het veld ligt meestal tussen 34 en 40% drogestof
Het exacte punt verschilt per jaar
Bij gunstige groeicondities ligt dit vaak bij een hoger ds-gehalte en eerder in het jaar
Bij minder gunstige omstandigheden wordt dit later of minder duidelijk bereikt
Voederwaardeopbrengst = drogestofopbrengst × VEM per kg droge stof
Deze slide heeft geen instructies
Drogestofopbrengst
Toename van droge stof hangt af van groen blad, temperatuur en instraling
Begin september zijn temperatuur en instraling meestal hoger dan begin oktober
Een gewas met nog voldoende groen blad kan dus nog duidelijk doorgroeien
Eind augustus kan een gezond gewas ongeveer 120 kg droge stof per dag winnen
Eind september is dat nog maar ongeveer 20 kg droge stof per dag
Leg uit dat groen blad nodig is voor assimilatie. Minder licht en lagere temperatuur remmen de verdere opbouw van droge stof sterk af.
Drogestofopbrengst
Na ongeveer 10 oktober daalt de drogestofopbrengst vaak. Dan compenseert de assimilatie overdag de ademhaling in de nacht niet meer. Wachten levert dan meestal weinig extra op en kan zelfs opbrengst kosten.
Deze slide heeft geen instructies
Verteerbaarheid
Bepaald door zetmeel, celwandgehalte en celwandverteerbaarheid
Tijdens afrijping daalt de verteerbaarheid van stengel en blad
Tegelijk stijgt de verteerbaarheid van de kolf
Deze slide heeft geen instructies
Verteerbaarheid
Tijdens de afrijping verschuiven suikers uit stengel en blad naar zetmeel in de kolf. Daardoor stijgt het zetmeelgehalte van de snijmaïs, terwijl de celwanden van de restplant juist minder goed verteerbaar worden.
Noem dat de totale verteerbaarheid van de hele plant gemiddeld over jaren vaak vrij constant blijft, omdat winst in zetmeel en verlies in celwandverteerbaarheid elkaar ongeveer opheffen.
Verteerbaarheid
Onder gunstige omstandigheden compenseert zetmeelaanwas het verlies aan celwandverteerbaarheid
Dan kan de verteerbaarheid van de hele plant nog iets stijgen
Onder minder gunstige omstandigheden gebeurt dat niet volledig
Zeer vroege rassen hebben vaker gunstige afrijpingsomstandigheden, maar het optimale oogststadium blijft hetzelfde
Deze slide heeft geen instructies
Welk drogestofgehalte past meestal het best bij het optimale oogstmoment?
32% ds
36% ds
40% ds
28% ds
De distractors komen uit andere beslisgrenzen in de les: 32% voor geen perssapverliezen, 28% als ondergrens in extreme situaties en 40% als bovengrens in sommige jaren.
Maak de samenvatting compleet
Het beste oogstmoment is een compromis tussen opbrengst, inkuilverliezen en benutting. De voederwaardeopbrengst hangt samen met de drogestofopbrengst en de VEM per kg droge stof. Tijdens de afrijping verschuiven suikers naar zetmeel in de kolf, terwijl de celwandverteerbaarheid van de restplant afneemt.
Controleert de kern van blok 1: compromis, opbrengstcomponenten en verandering in samenstelling tijdens afrijping.
Waarom kan 36% ds toch niet altijd de beste keuze zijn?
Verwachte elementen: 36% ds is vaak optimaal, maar bij veel broeirisico kan eerder oogsten logischer zijn; goed kuilmanagement speelt mee; afweging tussen benutting en conservering.
Minimale inkuilverliezen
Goed conserveerbare maïs geeft weinig inkuilverliezen en minder kans op broei
Inkuilverliezen bestaan uit perssapverliezen en conserveringsverliezen
Boven 32% drogestof treden geen perssapverliezen meer op
De conserveringsverliezen zijn het laagst tussen 33 en 39% drogestof
Deze slide heeft geen instructies
Minimale inkuilverliezen
Bij meer dan 36% drogestof neemt de kans op broei en schimmels toe. Daarom is goed kuilmanagement belangrijk: kort hakselen, laagsgewijs verdichten en snel luchtdicht afwerken.
Je kunt noemen dat een broeibestrijdingsmiddel soms extra helpt, vooral op bedrijven met terugkerende broeiproblemen.
Minimale inkuilverliezen
Op bedrijven met kans op broei is een oogst bij 32-36% drogestof vaak verstandig
In extreme situaties met natte maïs moet je minstens streven naar 28% drogestof
Dan blijven de inkuilverliezen meestal beperkt tot ongeveer 10%
Deze slide heeft geen instructies
Maximale voederwaardebenutting
Hoogproductieve koeien benutten snijmaïs met 36% drogestof beter dan met 30%
Bij 36% zijn zowel het zetmeelgehalte als de bestendigheid van het zetmeel hoger
Bestendig zetmeel wordt niet in de pens afgebroken, maar verderop in de darm benut
Dat kan gunstig zijn voor de melkproductie
Maak duidelijk dat dit vooral geldt bij hoogproductieve koeien en bij een goed functionerende pens.
Maximale voederwaardebenutting
Bestendig zetmeel is niet in elke fase van de lactatie even wenselijk. Verder in de lactatie kan te veel bestendig zetmeel leiden tot dalende productie en een grotere kans op vervetting. De hoeveelheid in het rantsoen moet dus passen bij productieniveau en conditie van de koe.
Deze slide heeft geen instructies
Maximale voederwaardebenutting
Later oogsten maakt de korrel harder
Daardoor wordt de afbreekbaarheid lager
Daarom moet de korrelkneuzer altijd gebruikt worden
Deze slide heeft geen instructies
Maximale voederwaardebenutting
Voor maximale benutting moet een korrel in minimaal 4 delen worden gekneusd
Bij een ds-gehalte van 36-42% neemt de bestendigheid van zetmeel verder toe
Daardoor kan de methaanemissie per kg droge stof dalen
Later oogsten tot 42% ds kan dus alleen als het inkuilmanagement echt op orde is
Noem hier de voorwaarde: goede kuilverdichting, goed afdekken en voldoende voersnelheid. Zonder dat neemt het risico op broei toe.
Deze slide heeft geen instructies
Vanaf welk drogestofgehalte treden geen perssapverliezen meer op?
28% ds
36% ds
32% ds
40% ds
32% is de belangrijke ondergrens uit het blok over inkuilverliezen.
Vul de kernwoorden in
Bij hoogproductieve koeien wordt snijmaïs met 36% drogestof beter benut dan met 30%. Later oogsten maakt de korrel harder en daardoor minder afbreekbaar. Daarom moet een korrelkneuzer altijd gebruikt worden. Voor maximale benutting moet een korrel in minimaal 4 delen worden gekneusd.
Laat studenten de koppeling maken tussen ds-gehalte, benutting en kneuzing.
Later oogsten tot 42% ds kan volgens de les vooral als…
de kuil klein is
inkuilmanagement top is
het ras laat is
de stoppels kort zijn
Deze slide heeft geen instructies
Risico oogstbaarheid
Het optimale punt ligt vaak bij 36% drogestof, maar risico's kunnen eerder oogsten nodig maken
Bij een hoger ds-gehalte neemt de kans op stengelrot toe
Stengelrot tast de stengelvoet aan en belemmert de voedingsstromen in de plant
De plant sterft sneller af en de voederwaarde verslechtert
Deze slide heeft geen instructies
Risico oogstbaarheid
Stengelrot vergroot ook de kans op legering. Een gelegerd gewas geeft meer opbrengstverlies en meer kans op grond in de kuil.
Deze slide heeft geen instructies
Risico oogstbaarheid
Ook gebrek aan stevigheid en slechte berijdbaarheid van de grond beïnvloeden het oogsttijdstip
Bij risico op stengelrot, legering of slechte berijdbaarheid moet je zo snel mogelijk oogsten
Dan gaat oogstbaarheid vóór maximaal rendement
Benadruk dat je in zulke situaties niet moet blijven wachten op het ideale drogestofgehalte.
Rassenkeuze
Vroege rassen verkleinen het risico op een te laag drogestofgehalte
Ze bereiken in veel jaren 36% drogestof vóór 1 oktober
Ook in een koud jaar of bij late zaai halen zeer vroege rassen vaak vóór 10 oktober een voldoende ds-gehalte
Middenvroege rassen zijn onder gemiddelde omstandigheden vóór 10 oktober oogstrijp
Deze slide heeft geen instructies
Wanneer moet je ondanks opbrengst of ds vaak direct oogsten?
Bij veel groen blad
Bij groot kolfaandeel
Bij stengelrot-risico
Bij vroege rassen
Toetst de prioriteit van oogstbaarheid boven maximaal rendement.
Wat is het verschil tussen vroege rassen en oogststadium?
Verwachte elementen: vroege rassen halen vaker op tijd voldoende ds, maar onderzoek laat zien dat het optimale oogststadium zelf niet verschilt tussen rastypen; ook oogstelasticiteit is praktisch gelijk.
De maïsoogstwijzer
De maïsoogstwijzer is een beslismodel voor het bepalen van het optimale oogsttijdstip
Het model gebruikt vooral het drogestofgehalte en de bedrijfsomstandigheden
Start met beoordelen in de laatste week van augustus
Houd rekening met planning: de loonwerker is niet altijd direct beschikbaar
Deze slide heeft geen instructies
De maïsoogstwijzer
Het drogestofgehalte stijgt gemiddeld 2-3% per week
Bij warm zonnig weer en stengelrot kan dat oplopen tot 6% per week
Bij koud en bewolkt weer soms maar 1% per week
Regelmatig opnieuw beoordelen is daarom nodig
Laat studenten zien dat voorspellen altijd samenhangt met weersomstandigheden en gezondheid van het gewas.
Bepaling oogsttijdstip
Vóór 10 oktober geldt meestal:
Bij geringe kans op broei richten op 36% drogestof
Bij grotere kans op broei richten op minimaal 32% drogestof
Dat voorkomt perssapverliezen en beperkt conserveringsproblemen
Na 10 oktober geldt: bij 28% drogestof of hoger moet je in principe oogsten.
Is 28% nog niet bereikt en zijn er geen oogst- of berijdbaarheidsrisico's, dan kan nog één week worden gewacht, maar dat kost vaak voederwaardeopbrengst.
Deze slide heeft geen instructies
Bepaling oogsttijdstip
Vóór 10 oktober en lager dan 32% drogestof zijn er twee bijzondere situaties
Harddeegrijpe korrel + groen gewas: nog wachten om perssapverliezen te voorkomen
Dood gewas + zachte korrel: wachten tot minstens 28% drogestof
Alleen bij oogstbaarheids- of berijdbaarheidsrisico eerder oogsten
Je kunt hier noemen dat droogte of vorstschade een dood gewas met zachte korrel kan veroorzaken.
Bepaling oogsttijdstip
Tussen 32 en 36% drogestof is het gewas in principe oogstrijp
Zonder broeirisico kun je nog doorsturen naar 36% voor extra voederwaarde en benutting
Met veel kans op broei is direct oogsten vaak verstandiger
Steeds opnieuw afwegen: opbrengst, benutting en risico
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Inschatting drogestofgehalte
Het drogestofgehalte van de hele plant hangt af van drie onderdelen:
kolfaandeel
drogestofgehalte van stengel en blad
drogestofgehalte van de kolf
Deze drie schattingen combineer je tot één beoordeling van de totale plant.
Deze slide heeft geen instructies
Kolfaandeel
Het kolfaandeel is het aandeel van de kolf in de droge stof
Slechte groei, hoge plantdichtheid en een massaal gewas met kleine kolf geven vaak 40% of lager
Normale omstandigheden geven vaak ongeveer 50%
Goede groei, lagere plantdichtheid en een grote kolf geven vaak rond 60%
Deze slide heeft geen instructies
Stengel en blad
Kijk naar verkleuring van het blad
Controleer de sapstroom door stengels door te snijden en te knijpen
Meer groen en vocht betekent een lager ds-gehalte
Deze slide heeft geen instructies
Stengel en blad
Hele plant groen en vocht uit de stengel: ongeveer 18% ds
Plant driekwart groen en stengel nog vochtig: ongeveer 21% ds
Plant half groen en stengel praktisch droog: ongeveer 24% ds
Plant kwart groen en stengel droog: ongeveer 27% ds
Geen groene delen meer: ongeveer 30% ds of later nog hoger
Deze slide heeft geen instructies
Drogestofgehalte van de kolf
Het drogestofgehalte van de kolf schat je met de melklijn in een doorgesneden korrel uit het midden van de kolf.
Deze slide heeft geen instructies
Drogestofgehalte van de kolf
Melkrijp: ongeveer 35% ds
Zachtdeegrijp: ongeveer 40% ds
Zachtdeegrijp tot deegrijp: ongeveer 45% ds
Deegrijp: ongeveer 50% ds
Harddeegrijp: ongeveer 55% ds
Volledig rijp: ongeveer 60% ds
Benadruk dat de melklijn een praktische veldmethode is en dat de beoordeling het best lukt op een korrel uit het midden van de kolf.
Bijzondere situaties
Verdroogde maïs heeft vaak een lager zetmeelgehalte door slechtere kolfontwikkeling
Het suikergehalte blijft juist hoger, omdat minder suiker is omgezet naar zetmeel
Ook bij verdroogde maïs wacht je in principe tot minstens 28% drogestof
Bij stengelrot moet je juist tijdig oogsten door het risico op legering
Deze slide heeft geen instructies
Bijzondere situaties
Bij nachtvorst vroeg in de herfst kan de afrijping plots stoppen. Water en koolhydraten worden dan niet meer goed verplaatst in de plant. Bevroren gewassen zijn bovendien gevoeliger voor stengelrot en moeten daarom vaak snel geoogst worden.
Deze slide heeft geen instructies
Na 10 oktober moet je in principe oogsten vanaf…
28% ds
30% ds
32% ds
36% ds
28% is de praktische ondergrens na 10 oktober om verliezen te beperken.
Maak de oogstwijzer compleet
De maïsoogstwijzer is een beslismodel dat vooral kijkt naar drogestofgehalte en bedrijfsomstandigheden. Je start met beoordelen in de laatste week van augustus en rekent gemiddeld met een stijging van 2-3% per week. Bij koud en bewolkt weer kan dat dalen naar 1% per week.
Verankert de kerncijfers uit de maïsoogstwijzer.
Welke extra afwegingen heb je bij verdroogde of bevroren maïs?
Verwachte elementen: kolfontwikkeling blijft achter, daardoor minder zetmeel; suiker blijft relatief hoger; toch meestal wachten tot 28% ds, behalve bij stengelrot of groot risico op legering; nachtvorst kan snelle oogst nodig maken.
Oogstmethoden
De meeste maïs wordt geoogst met zelfrijdende hakselaars
Vroeger waren die vaak uitgerust met een rijafhankelijk voorzetstuk
Tegenwoordig wordt meestal een rijonafhankelijk voorzetstuk gebruikt
Dat geeft meer flexibiliteit en minder verlies bij het openen van het perceel
Deze slide heeft geen instructies
Stoppellengte
Optimale stoppellengte: 10-15 cm
Korter geeft meer grond aan het product
Dat verlaagt de voederwaarde en geeft extra slijtage
Hoger ruw-as op de kuilanalyse
Deze slide heeft geen instructies
Stoppellengte
Stoppel en onderste stengeldelen bevatten meer vocht en zijn minder goed verteerbaar
Met elke 10 cm extra stoppellengte stijgt de VEM-waarde met ongeveer 6 eenheden per kg ds
Het ds-gehalte stijgt gemiddeld met 0,6%
Maar de drogestofopbrengst daalt met ongeveer 2,5%
Noem dat een hogere stoppellengte dus kwaliteit kan verhogen, maar meestal een dure manier is omdat totale voederwaardeopbrengst afneemt.
Hakselkwaliteit
De optimale haksellengte is 6-8 mm
Langer hakselen geeft nauwelijks extra structuur voor de koe
Grovere delen maken de kuil moeilijker te verdichten
Daardoor neemt de kans op luchtinslag, broei en schimmel toe
Deze slide heeft geen instructies
Hakselkwaliteit
Bij 6 mm is de kuildichtheid gemiddeld 5-10% hoger dan bij 15 mm
Botte messen of een slechte afstelling geven een onregelmatig product
Controleer tijdens het hakselen regelmatig de haksellengte en de hakselkwaliteit
Lange rafelige droge stengeldelen wijzen op slechte kwaliteit
Deze slide heeft geen instructies
Korrelkneuzen
Gebruik bij de oogst altijd een korrelkneuzer
Alle korrels moeten zo beschadigd zijn dat de stukken niet groter zijn dan een kwart van de korrel
Zo wordt het zetmeel beter benut door rundvee
Deze slide heeft geen instructies
Korrelkneuzen
De meeste hakselaars gebruiken een rollenkneuzer met twee geribde rollen. Door verschil in draaisnelheid worden de korrels stukgewreven. Voor goed kneuzen moet de machine ingesteld kunnen worden op ongeveer 1 mm afstand tussen de rollen.
Je kunt erbij vermelden dat korrelkneuzing capaciteit kost, maar dat dit nodig is voor goede benutting van de snijmaïs.
Shredlage hakselen
Bij shredlage wordt maïs gehakseld op 25-30 mm
Tegelijk wordt er intensiever gekneusd dan bij de standaardmethode
Dat gebeurt door een groter toerentalverschil tussen de kneusrollen en een aangepast profiel op de rollen
Deze slide heeft geen instructies
Wat is de optimale haksellengte bij standaard hakselen?
1-3 mm
10-15 mm
25-30 mm
6-8 mm
25-30 mm hoort bij shredlage, 10-15 cm bij stoppellengte.
Vul de oogstmethode aan
De optimale stoppellengte is 10-15 cm. De optimale haksellengte is 6-8 mm. Bij de oogst gebruik je altijd een korrelkneuzer. Bij shredlage wordt juist langer gehakseld, namelijk 25-30 mm.
Controleert of studenten de belangrijkste instellingen van de oogstmethode uit elkaar houden.
Welke controle tijdens het hakselen is volgens jou het belangrijkst?
Stoppellengte
Hakselkwaliteit
Korrelkneuzing
Kuilafdekking
Deze slide heeft geen instructies
Wat uit deze les over snijmaïsoogst ga jij het best onthouden?
Deze slide heeft geen instructies
Welk onderdeel vond jij het lastigst om te begrijpen?
Deze slide heeft geen instructies
Noem één begrip uit de les dat voor jou nu echt duidelijk is
Gebruik dit als korte afsluiter vóór de begrippenlijst.
Begrippenlijst
snijmaïs - maïs die als ruwvoer wordt geoogst en ingekuild voor veevoer
drogestofgehalte - percentage van het gewas dat niet uit water bestaat
voederwaardeopbrengst - combinatie van opbrengst en voedingswaarde van het gewas
VEM - maat voor de energetische voederwaarde van veevoer
inkuilverliezen - verliezen aan voerkwaliteit en hoeveelheid tijdens het inkuilen
broei - opwarming van de kuil door luchttoetreding en microbiële activiteit
bestendig zetmeel - zetmeel dat niet in de pens, maar pas verder in de darm wordt benut
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
stengelrot - aantasting van de stengelvoet, vaak door fusarium, waardoor de plant verzwakt
legering - omvallen of scheef zakken van het gewas
berijdbaarheid - mate waarin een perceel goed toegankelijk is voor machines
kolfaandeel - aandeel van de kolf in de totale droge stof van de plant
melklijn - scheiding in de korrel tussen vast zetmeel en het nog melkachtige deel
korrelkneuzer - onderdeel van de hakselaar dat korrels kapotmaakt voor betere benutting
shredlage - hakselmethode met langere haksellengte en extra intensieve korrelkneuzing
Deze slide heeft geen instructies