TV 2: Grieken en romeinen

2

Tijd van Grieken en Romeinen 3000 v.c - 500 n.c.

periode: oudheid 3000 v.c. - 500 n.c.


1 / 22
volgende
Slide 1: Slide
newEditorGeschiedenisMiddelbare schoolhavoLeerjaar 4

In deze les zitten 22 slides, met tekstslides.

time-iconLesduur is: 50 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

2

Tijd van Grieken en Romeinen 3000 v.c - 500 n.c.

periode: oudheid 3000 v.c. - 500 n.c.


KA overzicht TV 2

Kenmerkende aspecten

  1. Ontwikkeling van wetenschappelijk denken en het denken over burgerschap en politiek in de Griekse stadstaat.

  2. De vormentaal van de Grieks-Romeinse cultuur.

  3. De groei van het Romeinse imperium waardoor de Grieks-Romeinse cultuur zich in Europa verspreidde.

  4. De confrontatie tussen de Grieks-Romeinse cultuur en de Germaanse cultuur van Noordwest-Europa.

  5. De ontwikkeling van het jodendom en het christendom als de eerste monotheïstische godsdiensten.

De cultuur van de Griekse stadstaten

Met komst alfabet begint in Griekenland de oudheid, einde prehistorie.


hoe de klassieke cultuur van de Griekse stadstaten tot ontwikkeling kwam

  • leven in onafhankelijke stadstaten in landbouwstedelijke samenlevingen

    • bijvoorbeeld: Sparta, Athene, Thebe

  • bloeiende economie + bevolkingsgroei leidt tot koloniseren nieuwe gebieden

Deze gebiedsuitbreiding zorgde voor een groei in de handel en bloei in de economie en cultuur

Klassieke cultuur

Doordat de Grieken zich gaan verspreiden nemen zij ook hun cultuur en ideeën mee:

  • taal, bouwkunst, geloof etc. wordt dus ook verspreid.

Leven apart, maar verbonden door zelfde cultuur: anderen zijn barbaren


Bloei cultuur: wetenschap en de bouw- en beeldhouwkunst.

  • Deze klassieke vormentaal wordt 'klassiek' genoemd omdat er over is nagedacht: ronde vormen, realistisch, perfect etc.

hoe Grieken dachten over burgerschap en politiek.

Voorwaarde en kritiek

Ontstaan door bloei economie

Voorwaarde democratie:

  • alleen autochtone mannen die burgers waren mochten meebeslissen: vrouwen, slaven en immigranten niet


Kritiek: van filosofen zoals Plato



Bestuurvorm

Vormen van bestuur (politiek) in stadstaten:

  1. Democratie: directe democratie

  2. Oligarchie

  3. Aristocratie

  4. Tirannie

  5. Monarchie



hoe het Griekse wetenschappelijk denken ontstond.

Griekse denkers/wetenschappers (filosofen) denken op een rationele manier: ze willen dingen verklaren met hun verstand om de wereld beter te begrijpen.

  • Zij maakten wetenschap los van de
    praktijk: nadenken over abstracte concepten

Oefentoetsvraag 1

Bron 4 De Griekse geschiedschrijver Herodotus liet omstreeks 435 v.C. in zijn Historiën een Pers het volgende zeggen in een discussie over de beste staatsvorm:
Niets handelt zo onbekookt, niets is zo grillig als juist de luie massa. Het is toch werkelijk absurd je eerst van de machtswellust van de alleenheerser te bevrijden en vervolgens het slachtoffer te worden van de willekeur van het ordeloos gepeupel! Het volk kan zelfs niet nadenken.
Hoe zou het ook? Het heeft dat nooit geleerd en het heeft uit zichzelf geen idee van wat passend en geschikt is. Zonder enig benul stort het zich plompverloren op de staatszaken, gelijk een rivier in de winter.
Uit: H.M. Beliën, e.a., Een geschiedenis van de Oude Wereld, Haarlem 1981.

A) Noem de twee staatsvormen waarnaar wordt verwezen in de bron.

B) Leg uit of het standpunt van de ‘Pers’ aansloot bij de opvattingen van Plato.

Samenvatting KA: ontwikkeling van wetenschappelijk denken en het denken over burgerschap en politiek in de Griekse stadstaat

Zo beknopt mogelijk

40

2

minute

30

second

2.2 LD1: hoe het Romeinse wereldrijk zich ontwikkelde

Vele mythes rondom het ontstaan van het Romeinse Rijk (RR): meest bekende is Romulus.

  • Romulus stichtte de stad Rome rond 753 v.C., rond 350 v.C. expansie binnen Italië, daarna expansie rondom Middellandse Zeegebied.

  • Het Romeinse wereldrijk (imperium) eindigde rond de Sahara.

  • Heeft verschillende bestuursvormen gekend: monarchie (koninkrijk), republiek, dictator en monarchie (keizerrijk) ---> kenmerken


Bestuursvormen

Monarchie

Republiek

Tirannie

Keizerrijk

Bestuursvormen

Monarchie: Vorst, erfbare positie. Werd afgezet / verdreven

Republiek: Bestuur door de senaat en consuls die worden gekozen.

Tirannie: Legerleiders werden te machtig; na burgeroorlog pleegde Julius Caesar een staatsgreep

Keizerrijk: Octavianus volgt na de dood van Caesar + burgeroorlogen de bestuurspositie op. Kroont zichzelf tot keizer (caesar) Augustus. Zorgt voor lange periode van vrede.

hoe het Romeinse wereldrijk zich ontwikkelde

Tijdens keizerrijk: Pax Romana (romeinse vrede)

  • Keizer maakte gebruik van gouverneurs

  • Vrede zorgt voor economische welvaart


Romeinse rijk is een multiculturele samenleving.

Er is godsdienstige tolerantie, maar wel een

staatsgodsdienst: verering keizer + staatsgoden


hoe de Grieks-Romeinse cultuur ontstond en werd verspreid.

Nemen veel over van de Grieken dus mengcultuur ontstaat: Grieks-Romeinse cultuur.

Vormentaal: combinatie van Griekse zuilen en reliëfs met hun eigen ronde bogen


Vormentaal overal zichtbaar: romanisering

  • Leger en lokale elite belangrijke rol

  • Ook bevorderd door trots op hun Romeins burgerschap en zich gingen gedragen als Romeinen.

2.4 Romeinen en Germanen

KA: De confrontatie tussen de Grieks-Romeinse cultuur en de Germaanse cultuur van Noordwest-Europa.


Kenmerken van de Germaanse cultuur

Romeinen hebben niet-Romeinse volken namen gegeven. Germanen leven ten noorden en oosten van de Rijn, Kelten ten westen

  • landbouwsamenleving

  • geen schrift: prehistorisch

  • veel strijd tussen verschillende volken

welke contacten Romeinen en Germanen hadden

  • Romeinse Rijk was aantrekkelijk vanwege de welvaart

  • In 9 n.C. versloegen de Germanen een Romeins leger. De Romeinen trokken zich terug achter de Rijn, die de grensrivier werd. Contact aan de Rijngrens was meestal vreedzaam

  • Germanen werden opgenomen in legers + veel samenwerking

  • Er werden verdragen gesloten met Bataven om het grensgebied te beschermen. De Bataven verhuisden naar de Betuwe door dit bondgenootschap.

  • Door bondgenootschappen hadden beide voordelen: ontstaan mengcultuur

wat er gebeurde met het Romeinse Rijk

In de 3e eeuw raakte het Romeinse rijk in verval:

  • handel en productie namen af door epidemieën

  • het aantal inwoners daalde daardoor

  • het Romeinse bestuur kon niet meer voor veiligheid zorgen


De Romeinen hadden steeds meer moeite om de grenzen te bewaken:

  • vanaf de 3e eeuw toename van Germaanse invallen

  • door de afname Romeinse bevolking werden Germaanse soldaten in dienst genomen

  • toename van Germaanse bondgenoten in de grensgebieden

wat er gebeurde met het Romeinse Rijk

In 395 trokken Germaanse Goten, Hunnen en Germaanse Vandalen het Romeinse rijk binnen. Diverse Germaanse troepen stichtten koninkrijken in Romeins gebied.

  • Deze migraties noemt men volksverhuizingen.


Het Romeinse rijk werd gesplitst in 395:

  • West-Romeinse rijk (bleef bestaan tot 476)

  • Oost-Romeinse rijk (hoofdstad Constantinopel, tot 1453)

In de voormalige West-Romeinse gebieden vormden de Germanen een kleine heersende meerderheid.

wat er gebeurde met het Romeinse erfgoed

De Germanen wilden de Grieks-Romeinse cultuur niet vernietigen.

  • Bewonderden de Grieks-Romeinse cultuur en namen er elementen van over,

    • bijv. in talen zoals Spaans, Frans en Italiaans zijn afgeleid van Latijn


Alleen in Brittannië en het noorden van Gallië werd het Latijn vervangen door Germaanse talen.

wat er gebeurde met het Romeinse erfgoed

Uiteindelijk valt het Romeinse Rijk, oorzaken:

  • Epidemieën: hoge sterfte dus productie en handel neemt af

  • Bestuur kan veiligheid niet garanderen: burgeroorlogen

  • 395 splitsing Romeins Rijk in Oost en West

  • bewaking van de grenzen is slecht: niet genoeg soldaten

  • Veel last van migratie van volken die zich niet aanpassen aan de Romeinse gebruiken en eigen staten stichten: massale volksverhuizingen

476 n.C. val van het West-Romeinse Rijk

Germaanse elite bewaard Romeinse cultuur: bewonderd.

2.3 KA: de ontwikkeling van het jodendom en het christendom als de eerste monotheïstische godsdiensten.

hoe het jodendom zich ontwikkelde

  • Ontstaansgeschiedenis staat in de Tenach

  • Een monotheïstische godsdienst, maar ontstaan vanuit polytheïstische godsdienst.

  • Judea werd onderdeel van het R.R., jodendom onderdrukt met veel geweld.

hoe het christendom ontstond

  • Ontstaan vanuit jodendom, weinig historisch bewijs voor bestaan Jezus. Behalve over zijn dood?

  • Werd apart geloof nadat Paulus de verering van Jezus losmaakte van het jodendom.


KA: de ontwikkeling van het jodendom en het christendom als de eerste monotheïstische godsdiensten.

hoe het christendom de Romeinse staatsgodsdienst werd

Verering Romeinse staatsgodsdienst verplicht; joden andere regels, christenen weigerden ---> gevaar voor de samenleving vanwege bekeren

  • oneens met Romeinse normen en waarden, meerdere pogingen om tempels te verwoesten

  • Christendom werd verboden maar niet vervolgd.


In 313 gaf keizer Constantijn de christenen godsdienstvrijheid

In 380 maakte keizer Theodosius van het christendom de staatsgodsdienst en vanaf 392 is de godsdienstige tolerantie voorbij.