Landschap/ecologie
Les Bodemecologie en bodem gebruik
Landschap/ecologie
Les Bodemecologie en bodem gebruik
Na deze les kun je
Uitleggen wat bodemecologie is
Uitleggen wat een ecosysteemdienst is
Benoemen welke ecosysteemdiensten er zijn
Benoemen wat de definitie van bodemgebruik is
Verschillende doeleinden van bodemgebruik benoemen
Het belang van duurzaamheid bij bodemgebruik uitleggen
Wat weet je over het bodemvoedselweb?
Bodemecologie
De studie van bodemorganismen en hun leefomgeving.
Biotische factoren
Micro-organismen (bacteriën en schimmels), bodemfauna en plantenwortels
Abiotische factoren
Bodemstructuur, vochtgehalte, temperatuur, pH-waarde.
Ecosysteemdiensten
Dienst die een gezond ecosysteem aan de mens levert.
4 verschillende diensten:
Verstrekken van een product
Hout
Regulerende dienst -> een gezonde leefomgeving
Bestuiving van gewassen
Culturele dienst
Beleving/recreatie
Ondersteunende dienst
Kringlopen
Ecosysteemdiensten
Bodem:
Nutriëntenkringloop
Waterregulatie
Koolstofopslag
Landbouw:
Bodemvruchtbaarheid
Pestbeheer
Milieu
Bodemerosie
Verontreiniging
Bodemfauna
Welke bodem is in betere staat?
A B
Welke functies heeft het bodemleven?
Bodemfauna
Micro-organismen (< 0,1mm)
Afbreken van organisch materiaal
Onderdrukken van plantenziekten
Bodemfauna
Mesofauna
Ongewervelden 0,1-2 mm
Voorbeelden:
Wortelknobbelaaltjes
Oribatida (bodemmijten)
Gamasida (roofmijt)
Bodemfauna
Macrofauna > 2mm (met het blote oog te zien)
Regenwormen
Lumbricus terrestris
Insecten
Carabidae (loopkevers)
Formicidae (mieren)
Scarabaeidae (mestkevers)
Bodemvoedselweb
Bodemprocessen
Organische stofafbraak
Het proces waarbij micro-organismen organisch materiaal afbreken
Vrijmaken van Nutriënten
Humusvorming
Bodemademhaling
De uitstoot van CO2 door micro-organisme tijdens de afbraak van organisch materiaal
Nutriëntenkringloop
Circulatie van essentiële voedingsstoffen.
Stikstofkringloop
Indicatoren van bodemgezondheid
Fysiek
Bodemstructuur -> Aggregaatstabiliteit en porositeit
Infiltratiecapaciteit
Chemisch
pH-waarde
Nutriëntgehalte
Biologisch
Microbiële biomassa
Biodiversiteit
Bodemerosie- en bescherming
Het proces waarbij bodemdeeltjes loskomen en worden verplaatst door wind, water of de mens
Verlies van vruchtbare grond
Watervervuiling
Beschermingsmaatregelen:
Bodembedekking
Terrasvorming
Windschermen
Menselijke invloed
Landbouw
Verzuring, vermesting, uitdroging, verdichting en het verlies van natuurlijke afweer tegen patogenen.
Monoculturen –> 1 gewas
Kunstmest –> Een teveel aan stikstof -> vermesting en verzuring
Verdichting -> zware machines
Landbouw maatregelen
Plantenresten laten liggen
Bodem bedekkende soorten/groenbemesters
Gewassen afwisselen
Minder ploegen
Kunstmest vervangen met dierlijke mest.
Bodemverontreiniging
Oorzaken
Industrieel afval
Landbouwchemicaliën
Stortplaatsen
Gevolgen
Gezondheid
Bodemvruchtbaarheid
Bodemleven
Klimaatverandering
Invloeden
Temperatuurstijging
Meer of minder neerslag
Verhoogde CO2 waarde
Mitigatie (voorkomen/verminderen)
Koolstofopslag
Bodembeheer
Adaptatie (aanpassen)
Gewaskeuze
Waterbeheer
Duurzame landbouwteelt
Permacultuur
Het natuurlijke ecosysteem nabootsen en een zelfvoorzienend landbouwsystemen creëren.
Agroforestry
Teelt combineren met bomen en struiken
Polyculturen en vruchtwisseling
Meerdere gewassen op hetzelfde veld en afwisseling per seizoen
Biologische landbouw
Het gebruik van natuurlijke middelen en processen om gewassen te telen.
Duurzame landbouwteelt
Hydroponics en aquaponics
Teelt van planten zonder grond, voedingsstoffen worden via water geleverd. Aquaponics combineert dit met visteelt.
Natuurlijke plaagbestrijding
Natuurlijke vijanden gebruiken tegen plaaginsecten
Welke bodem is in betere staat?
Bodemgebruik
Waar gebruiken wij onze bodem voor?
Functies van bodem
Voedselproductie -> het laten groeien van gewassen
Bodemleven
Wateropslag en –filtratie
Koolstofopslag
Biodiversiteit
Functies van bodem
Voedselproductie
Bodems leveren voedingsstoffen, water en ondersteuning aan planten.
Stikstof (N) -> Groei van bladeren en stengels. Belangrijk voor chlorofyl.
Fosfor (P) -> Ontwikkeling van wortels, bloemen en vruchten. Belangrijk voor de energieoverdracht.
Kalium (K) -> Versterkt de gezondheid van de plant door waterhuishouding en weerstand.
Calcium (Ca) -> Celwandstructuur en groei van wortels en bladeren.
Magnesium (Mg) -> Essentieel voor fotosynthese
Zwavel (S) -> Productie van aminozuren en eiwitten.
Functies van bodem
Bodemleven
HEEEEEEEEL VEEEEEEEEL bodemleven!!!!
Functies van bodemleven
Afbraak van organisch materiaal
Bacteriën en schimmels
Mineralisatie -> organisch materiaal omzetten in minerale voedingsstoffen.
Vrijmaken van voedingsstoffen
Symbiose: Mychorriza-schimmels
Protozoa en Nematoden
Bodem structuur en gezondheid
Humusvorming
Bodemaggregaten
Biodiversiteit en ecologische balans
Ecologische interactie
Biodiversiteit
Functies van bodem
Waterhuishouding
Opslag van regenwater/waterbuffer
Waterfilter -> Duinen
Functie van bodem
Koolstofopslag
Koolstof komt op 2 manieren in de grond:
Tijdens fotosynthese onttrekt een plant wat koolstof uit de omgeving. Stroomt via de wortel in de grond.
Micro-organisme zetten organisch materiaal om in humus.
Functies van koolstof
Verbetering van bodemstructuur
Verbetering van vruchtbaarheid
Verhoogde waterdoorlaatbaarheid
Hoger waterbergend vermogen
Een sterker bodemvoedselweb
Functie van bodem
Biodiversiteit
Bodemecologie
Problematiek
Erosie -> Verlies van vruchtbare grond
Vervuiling -> Verontreiniging
Verzilting -> Ophoping van zouten
Verdichting
Vervuiling
Oorzaken:
Overmatig gebruik van pesticiden en kunstmest
Nitraten en fosfaten
Industrie
Afvalstortplaatsen
Ongelukken/drugsdumping
Microplastics
Opdracht
Maak 4 groepen a 4/5 studenten
Per groep ga je oplossingen bedenken voor één van de vier thema's die we net hebben behandeld:
Voedselproductie
Wateropslag en –filtratie
Koolstofopslag
Biodiversiteit
Bedenk met je groep oplossingen hoe jouw thema kan worden verbeterd in de Nederlandse bodem.
Na 5 minuten wisselen van onderwerp, na 20 min nabespreken
4 x 5 minuten
Oplossingen
Voedselproductie
Groenbemesters -> gewassen om de bodemkwaliteit te verbeteren. (vlinderbloemigen)
Compost en mest
Minimale grondbewerking
Gewasrotatie
Regeneratieve landbouw
Bodemverdichting vermijden
Oplossing
Wateropslag en –filtratie
Infiltratiekratten
Infiltratiebuizen
Groenbedekking
Opvangen van regenwater -> meren, vijvers, poelen
Organisch materiaal
Oplossingen
Koolstofopslag
Compost en organisch materiaal
Groenbemesters en dekgewassen
Agroforestry
Minimale grondbewerking
Permanent grasland
Biochar (verkoold organisch materiaal)
Biodiversiteit
NBS
Agroforestry
Compost en organisch materiaal
Minimale grondbewerking
Dekgewassen en groenbemesters
Beheer van waterstromen