Ethiek les 5

• Godsdienst
• Middelbare school
• havo, vwo
• Leerjaar 5

Ethiek les 5

Lesprogramma

• Wanneer is iets een sterk ethisch standpunt?
• Klassikale discussie
  in 4 rondes
• Groepsdiscussies: 4 casussen
• Korte verwerking

Leerdoelen

• Je ethische mening kunnen onderbouwen
• Je kunt vragen stellen om het perspectief van een ander te begrijpen;
• eerlijk en inhoudelijk reageren op argumenten
  waar je het mee oneens bent.
• Je eigen standpunt onderzoeken, nuanceren of aanpassen 
• reflecteren op je houding tijdens een discussie.

Het doel van een goede discussie is niet alleen spreken,

 maar ook beter leren denken.

Sterk ethisch standpunt:

• Een duidelijke conclusie;
• argumenten die deze onderbouwen
• de waarden achter het standpunt;
• een reactie op mogelijke bezwaren;
• een eerlijke weergave van het standpunt van de tegenstander
• geen drogredenen.

"Statushouders mogen geen voorrang krijgen op een sociale huurwoning boven mensen die al jarenlang op de wachtlijst staan."

. Neem plek in het lokaal: 

eens;

oneens;

twijfel.

Wat is je eerste gevoel/mening?

Welke waarde vind je het belangrijkst?

Wat zou je eventueel van mening kunnen laten veranderen?

Ronde 1

Een gezin met jonge kinderen heeft een verblijfsvergunning en mag dus in Nederland blijven. Het woont al twee jaar in verschillende asielzoekerscentra. Zonder voorrang kan het nog jaren duren voordat het gezin een woning krijgt. De kinderen moeten daardoor mogelijk opnieuw van school wisselen.

Wissel je van plek?

Ronde 2

Voor dezelfde woning is ook een alleenstaande Nederlandse ouder met twee kinderen aangemeld. Die verblijft tijdelijk bij vrienden, staat al acht jaar ingeschreven en dreigt binnenkort met de kinderen dakloos te worden.

Wissel je van plek?

Ronde 3

Wanneer statushouders geen woning krijgen, blijven zij plaatsen bezetten in asielzoekerscentra. Daardoor is er minder opvangruimte voor nieuwe asielzoekers en moet de overheid dure noodopvang regelen.

Wissel je van plek?

Laatste ronde

De gemeente stelt voor om voorrang alleen toe te staan bij urgente situaties, ongeacht iemands afkomst of verblijfsstatus. Een dakloos Nederlands gezin en een kwetsbaar gezin met een verblijfsvergunning worden dan volgens dezelfde voorwaarden beoordeeld.

Wissel je van plek?

Klassikaal bespreken

• Welke nieuwe informatie veranderde jouw oordeel?
• Welke waarden botsten in deze situatie?
• Bleef dezelfde waarde voor jou steeds het belangrijkst?
• Kun je tegen voorrang voor statushouders zijn
   en toch vinden dat de overheid hun snel woonruimte moet bieden?
• Is van mening veranderen goed of juist niet?

Hier kun je een aantal van bespreken

Groepsdebat

Je gaat vandaag oefenen met debatteren.

Uitdagingen:

• Bekritiseer het argument, niet de persoon.
• Laat de ander uitspreken.
• Stel eerst een vraag voordat je tegenspreekt.
• Geef het standpunt van de ander eerlijk weer.
• Benoem ook een sterk punt van de andere kant.
• Leg uit welke waarde achter jouw standpunt ligt.
• Geef aan wat jou eventueel van mening kan laten veranderen.

Rolverdeling:

Iedereen kiest of krijgt een rol. Wissel tussen de casussen van rol.

Voorstander
Verdedigt de stelling zo sterk mogelijk.

Tegenstander
Brengt het sterkste bezwaar tegen de stelling in.

Onderzoeker
Stelt vragen en zoekt naar waarden, aannames en gevolgen.

Waarnemer
 Beoordeelt de kwaliteit van het gesprek.

Casus 1

Een goede vriend heeft psychische problemen en belt jou bijna iedere avond. Je probeert hem te helpen, maar raakt zelf steeds vermoeider en gespannener. Je vriend zegt dat jij de enige bent die hij vertrouwt.

Wanneer jij afstand neemt, ben je bang dat het slechter met hem gaat.

Stelling:

Je bent moreel verplicht een vriend te blijven helpen, ook wanneer dit ten koste gaat van jezelf.

Hulpvragen voor de discussie:

• Wanneer wordt zorg voor een ander ongezond?
• Ben jij verantwoordelijk voor wat er gebeurt als je afstand neemt?
• Kun je goed voor een ander zorgen zonder grenzen te stellen?
• Maakt het verschil of professionele hulp beschikbaar is?
• Is trouw belangrijker dan zelfbescherming?
• Welke oplossing doet het meeste recht aan beide personen?

Hoeveelheid casussen die je ze laat doen zelf beoordelen.

Casus 2

Om de woningnood tegen te gaan, wil de overheid een maximum instellen voor de hoeveelheid woonruimte die iemand mag gebruiken. Alleenstaanden die in een groot huis wonen en mensen met een tweede woning moeten extra ‘woonrechten’ kopen.

Daardoor kunnen rijke mensen waarschijnlijk in grote huizen blijven wonen of een tweede woning houden, terwijl mensen met minder geld die mogelijkheid niet hebben.

Stelling:

De overheid mag beperken hoeveel woonruimte iemand gebruikt om de woningnood tegen te gaan.

Hulpvragen voor de discussie:

• Welke waarden botsen hier?
• Is de maatregel rechtvaardig wanneer rijke mensen meer mogelijkheden houden?
• Hoe zwaar mogen de woonproblemen van toekomstige generaties meewegen?
• Ben je verantwoordelijk voor de woningnood wanneer jouw eigen huis nauwelijks verschil maakt?
• Moet dezelfde beperking gelden voor een alleenstaande, een gezin en iemand die mantelzorg verleent?
• Welk nadeel van jouw eigen standpunt ben je bereid te accepteren?

Casus 3

Door oorlogsdreiging en een tekort aan personeel overweegt de overheid een verplichte diensttijd. Iedere jongvolwassene moet na school zes maanden werken voor Defensie, de zorg, politie of rampenbestrijding.

De diensttijd kan een studie, baan of reis uitstellen. Mensen met ernstige medische problemen krijgen vrijstelling, maar persoonlijke of religieuze bezwaren zijn niet automatisch voldoende.

Stelling:

De overheid mag jongeren verplichten een deel van hun vrijheid op te geven
 voor de veiligheid en het welzijn van Nederland.

Hulpvragen voor de discussie:

• Mag de overheid bepalen hoe jongeren zes maanden van hun leven besteden?
• Is de diensttijd eerlijk als alleen jongeren deze verplichting krijgen?
• Wanneer is het algemeen belang belangrijker dan persoonlijke vrijheid?
• Welke uitzonderingen zouden toegestaan moeten worden?
• Welk nadeel van jouw eigen standpunt ben je bereid te accepteren?

Casus 4

Om kinderporno, terroristische plannen en ernstige bedreigingen sneller op te sporen, wil de overheid berichten automatisch laten controleren voordat ze worden versleuteld. Een computerprogramma zoekt naar verdachte woorden en afbeeldingen.

De meeste berichten worden nooit door een mens bekeken. Toch kunnen ook onschuldige gesprekken ten onrechte als verdacht worden aangemerkt. Bovendien kan een controlesysteem later voor andere doeleinden worden gebruikt.

Stelling:

De overheid mag privéberichten automatisch controleren om ernstige misdrijven te voorkomen.

Hulpvragen voor de discussie:

• Welke waarden botsen hier?
• Mag de privacy van iedereen worden beperkt vanwege het gedrag van een kleine groep?
• Hoeveel toezicht is gerechtvaardigd als daarmee mogelijk levens worden gered?
• Maakt het verschil dat eerst alleen een computerprogramma meekijkt?
• Wie moet controleren waarvoor het systeem wordt gebruikt?
• Welk risico of nadeel van jouw eigen standpunt ben je bereid te accepteren?

Geslaagde discussie:

• verschillende waarden zijn zichtbaar geworden;
• argumenten zijn zorgvuldig onderzocht;
• deelnemers begrijpen beter waarom zij van mening verschillen;
• iemand heeft het eigen oordeel verdiept, genuanceerd of herzien.

Opdracht 1
(Individueel)

Verwerk deze les in je studiewijzer.

Tot volgende week!