H9.4 Duurzame brandstoffen
H9.4 Duurzame brandstoffen
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoelen
Na afloop van deze les weet je:
welke duurzame energiebronnen er zijn; (opdracht 34 t/m 36)
welke voordelen biobrandstoffen hebben ten opzichte van fossiele brandstoffen. (opdracht 37 t/m 41)
De gebruiker gaf meerdere doelen. Voor deze les is één overkoepelend doel gekozen dat het best de andere onderdelen verbindt: om met vermogen te rekenen moeten leerlingen ook weten waarin elektrische energie wordt omgezet en waarvan energieverbruik afhangt.
Waarom duurzame alternatieven?
Fossiele brandstoffen raken langzaam op
Ze worden steeds lastiger te winnen
Verbranding versterkt het broeikaseffect
Daarom zoeken we naar hernieuwbare en schonere alternatieven
Leg uit dat 'duurzaam' hier twee kanten heeft: de bron raakt niet op én het gebruik veroorzaakt minder milieuschade.
Duurzame energiebronnen
Wind, zon en water leveren duurzame elektriciteit
Deze bronnen raken niet op
De opgewekte elektrische energie kun je direct gebruiken of opslaan
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoelen
Na afloop van deze les weet je:
welke duurzame energiebronnen er zijn; (opdracht 34 t/m 36)
welke voordelen biobrandstoffen hebben ten opzichte van fossiele brandstoffen. (opdracht 37 t/m 41)
De gebruiker gaf meerdere doelen. Voor deze les is één overkoepelend doel gekozen dat het best de andere onderdelen verbindt: om met vermogen te rekenen moeten leerlingen ook weten waarin elektrische energie wordt omgezet en waarvan energieverbruik afhangt.
Opslag van duurzame energie
Duurzame bronnen leveren niet altijd evenveel stroom. Daarom is opslag belangrijk.
in accu's
door water te verwarmen
door een brandstof zoals waterstof te maken
Welke energiedrager het gunstigst is, hangt af van de toepassing.
Benadruk dat leerlingen hier het onderscheid zien tussen energiebron en energiedrager. Wind en zon zijn bronnen; accu en waterstof zijn manieren om energie op te slaan.
Waterstof als brandstof
Waterstof is een duurzame brandstof als hij duurzaam wordt geproduceerd
Bij verbranding van waterstof ontstaat alleen waterdamp
Waterstof kan gemaakt worden door water te ontleden
2 H2O -> 2 H2 + O2
Daarvoor is elektriciteit nodig, en die moet dan duurzaam zijn opgewekt
Wijs op de voorwaarde: waterstof is niet automatisch duurzaam; de productie bepaalt of het echt een duurzaam alternatief is.
Niet alle energie is stroom
In Nederland is stroom maar ongeveer 20% van het totale energieverbruik
De andere 80% zit onder andere in:
- transport
- industrie
- verwarming van huizen en gebouwen
Alleen meer windmolens en zonnepanelen zijn dus niet genoeg
Deze slide heeft geen instructies
Wat zijn biobrandstoffen?
Biobrandstoffen zijn duurzame alternatieven voor fossiele brandstoffen
Voorbeelden: bio-ethanol, biogas, biodiesel
Ze worden gemaakt uit biomassa
Biomassa is materiaal van organische oorsprong, zoals planten
Deze slide heeft geen instructies
Waarom biomassa hernieuwbaar is
Biomassa kan steeds opnieuw worden geproduceerd
Planten groeien terug en raken dus niet op
In biomassa is chemische energie opgeslagen
Die energie is oorspronkelijk afkomstig van de zon
Koppel dit aan fotosynthese: zonlicht wordt vastgelegd in stoffen zoals glucose, cellulose en zetmeel.
Fotosynthese legt koolstof vast
Groene planten maken uit koolstofdioxide en water nieuwe stoffen. Daarbij ontstaat glucose en zuurstof.
6 CO2 + 6 H2O → C6H12O6 + 6 O2
De koolstof uit CO2 wordt zo vastgelegd in de plant.
Noem dat fotosynthese een endotherme reactie is: de benodigde energie komt van de zon.
De korte koolstofkringloop
Plant neemt CO2 op via fotosynthese
Koolstof wordt opgeslagen in biomassa
Van biomassa wordt een biobrandstof gemaakt
Verbranding van die brandstof geeft CO2 weer terug
Deze kringloop duurt maar enkele jaren
Dit is de basis voor CO2-neutraliteit: de uitgestoten CO2 is recent opgenomen door de plant.
Biobrandstof en fossiele brandstof
Fossiele brandstoffen
koolstof lag miljoenen jaren opgeslagen
verbranding verhoogt de CO2-concentratie in de atmosfeer
Biobrandstoffen
koolstof is pas kort geleden opgenomen
verbranding sluit de korte koolstofkringloop
Gebruik hier de termen lange koolstofkringloop en korte koolstofkringloop expliciet tijdens je uitleg.
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeeld: biodiesel uit koolzaad
Uit koolzaad kun je olie persen
Na bewerking ontstaat biodiesel
Koolzaad is een snelgroeiend gewas en daarom geschikt als biomassa
Deze slide heeft geen instructies
Wanneer is biodiesel echt groen?
Biodiesel is niet automatisch 100% groen
Ook de productie en oogst kosten energie
Als tractoren en machines nog fossiele brandstof gebruiken, is er toch extra CO2-uitstoot
De hele keten bepaalt dus hoe duurzaam de brandstof werkelijk is
Benadruk dat 'CO2-neutraal' in theorie over de brandstof zelf gaat, maar dat productie, transport en verwerking ook meetellen in de praktijk.
Biodiesel in motoren
Biodiesel uit koolzaad heeft langere koolstofketens dan gewone diesel uit aardolie
Daardoor ligt de ontbrandingstemperatuur hoger
Veel dieselmotoren zijn daar niet goed op ontworpen
Daarom mag standaarddiesel voorlopig maar tot 7% biodiesel bevatten
Noem dat de ketens bewerkt of 'in stukjes geknipt' kunnen worden om de brandstof beter bruikbaar te maken.
Waarom biobrandstoffen voordelen hebben
Ze worden gemaakt uit hernieuwbare grondstoffen
Ze passen in de korte koolstofkringloop
Ze zorgen niet voor extra CO2 uit voorraden van miljoenen jaren oud
Ze zijn een alternatief voor toepassingen waar elektriciteit niet genoeg is
Verbind dit terug aan het begin van de les: omdat stroom maar een deel van het totale energieverbruik dekt, blijven brandstoffen belangrijk.
Leerdoelen
Na afloop van deze les weet je:
welke duurzame energiebronnen er zijn; (opdracht 34 t/m 36)
welke voordelen biobrandstoffen hebben ten opzichte van fossiele brandstoffen. (opdracht 37 t/m 41)
De gebruiker gaf meerdere doelen. Voor deze les is één overkoepelend doel gekozen dat het best de andere onderdelen verbindt: om met vermogen te rekenen moeten leerlingen ook weten waarin elektrische energie wordt omgezet en waarvan energieverbruik afhangt.
Eindexamen Havo 2026-I
Deze slide heeft geen instructies
Eindexamen Havo 2026-I
Deze slide heeft geen instructies
Antwoord Eindexamen Havo 2026-I
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
duurzame brandstof - brandstof uit hernieuwbare grondstoffen met geen schadelijke gevolgen voor het milieu
duurzame energiebronnen - energiebronnen zoals zon, wind en water die niet opraken
elektrische energie - een vorm van energie die voor veel verschillende toepassingen gebruikt kan worden
energiedrager - een manier om energie op te slaan of te vervoeren, zoals een accu of waterstof
waterstof - brandstof waarbij bij verbranding alleen waterdamp vrijkomt
biomassa - materiaal van organische oorsprong, zoals planten
biobrandstof - brandstof die wordt gemaakt uit biomassa
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
fotosynthese - proces waarbij planten uit koolstofdioxide en water glucose en zuurstof maken
chemische energie - energie die ligt opgeslagen in stoffen
koolstofkringloop - kringloop waarin je volgt wat er gebeurt met koolstofatomen
lange koolstofkringloop - kringloop van fossiele brandstoffen waarbij koolstof miljoenen jaren opgeslagen lag
korte koolstofkringloop - kringloop van biobrandstoffen waarbij koolstof pas kort geleden is opgenomen
CO2-neutraal - er komt bij verbranding evenveel CO2 vrij als recent is opgenomen
biodiesel - biobrandstof die bijvoorbeeld uit koolzaadolie gemaakt kan worden
Deze slide heeft geen instructies