Ethiek les 2

Ethiek les 2

Learning objective

1 / 23
volgende
Slide 1: Slide
newEditorVerpleging en verzorgingMBOStudiejaar 3

In deze les zitten 23 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 90 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Ethiek les 2

Learning objective

Deze slide heeft geen instructies

Dit gaan we vandaag doen

  • Doelen van vandaag

  • Je krijgt eerst een korte terugblik op de vorige les.

  • Je krijgt uitleg over de 4 ethische denkrichtingen: plicht ethiek, gevolgenethiek, zorgethiek en deugdethiek

  • Je ziet praktijkvoorbeelden zodat je begrijpt hoe elke denkrichting kijkt naar een situatie in de zorg.

  • Daarna gaan we in groepjes aan de slag met casussen waarin echte zorgdilemma's voorkomen

  • Je denkt per casus na: wat zou elke denkrichting adviseren

  • Na 25 min bespreken we de uitkomsten klassikaal.

Deze slide heeft geen instructies

Doelen

De Student legt 4 ethische denkrichtingen uit

De Student past 4 ethische denkrichtingen toe.

Deze slide heeft geen instructies

Wat weten we nog van de vorige les?

Deze slide heeft geen instructies

Terugblik les 1

Normen

Waarden

Morele regels

Morele dilemma's

Ethische dilemma's

Waarden → wat jij of een cliënt belangrijk vindt.

Normen → regels of gedrag dat bij die waarden hoort.

Moraal → ideeën over goed en fout binnen een groep of beroep.

Moreel dilemma → twee waarden botsen, je moet kiezen wat zwaarder weegt.

Ethisch dilemma → hetzelfde als een moreel dilemma, maar dan professioneel onderzocht met een stappenplan.

Wat is een ethische denkrichting?

Deze slide heeft geen instructies

Welke 4 ethische denkrichtingen zijn er?

Deugdethiek

Plichtethiek

Utilitarisme

Zorgethiek

Deze slide heeft geen instructies

Deugdethiek:

Gaat om wie je bent als zorgverlener: goed handelen komt voort uit goede eigenschappen (deugden) zoals eerlijkheid, geduld, zorgzaamheid en moed.

(Werkgroep praktische ethiek & Crikemans, 2023)

Opgericht door Aristoteles ( oude griekse filosoof, gestorven 322 jaar voor christus)


Kernvraag: 'wat zou een goede zorgverlener nu doen? "


Voorbeeld in de zorg:

Een cliënt is bang voor een wondverzorging: een 'goede' zorgverlener toont geduld, rust, en vriendelijkheid. En neemt de tijd om uit te leggen wat er gebeurt.

Bron van deze theorie:

Werkgroep praktische ethiek, & Crikemans, J. (2023). Nota. In Ethische Stelsels (pp. 1–19) [Nota]. https://zorgethiek.be/wp-content/uploads/2025/10/2024-10-10_Ethische_stelsels_leestekst_Crikemans.pdf?


Filosofie Magazine. (2026a, maart 2). Aristoteles - De eerste filosoof - Filosofie Magazine. https://www.filosofie.nl/filosofen/aristoteles/

Plichtethiek ( deontologie)

Regels en afspraken.

-> Je doet wat juist is omdat het moet, niet omdat het fijn voelt of het beste uit komt. (Werkgroep praktische ethiek & Crikemans, 2023)

Opgericht door: Immanuel Kant( 1724-1804).


Kernvraag: 'welke regel of plicht moet ik volgen?'


Voorbeeld uit de zorg

Een cliënt wil dat jij zijn medicatie even snel geeft zonder te controleren.

Volgens de regels moet je altijd de medicatie controleren, dus je volgt de plicht, ook als de cliënt ongelukkig is.


Bron: Filosofie Magazine. (2026b, mei 1). Immanuel Kant - Durf te denken - Filosofie Magazine. https://www.filosofie.nl/filosofen/immanuel-kant/

Utilitarisme (gevolgenethiek)

Je kijkt naar de gevolgen van je keuze.

Je kiest de optie die het meeste voordeel oplevert voor zoveel mogelijk mensen. (Werkgroep praktische ethiek & Crikemans, 2023)

De oprichters zijn: Jeremy Bentham (1748-1832), en John Stuart Mill (1806-1873)


Kernvraag: welke keuze levert het beste resultaat op.


Voorbeeld uit de zorg:

Er zijn te weinig medewerkers op de afdeling. Je kiest ervoor om eerst de cliënten te helpen die het meeste risico lopen (bijvoorbeeld valgevaar, medicatie op tijd)

Dit levert het beste resultaat op voor de groep.

Bron; Filosofie Magazine. (2025a). Wat is utilitarisme? - Lexicon - Filosofie Magazine. Geraadpleegd op 20 mei 2026, van https://www.filosofie.nl/lexicon/utilitarisme/

Zorgethiek (relatie en aandacht)

Het draait om relaties, aandacht en betrokkenheid.

Kijken naar wat deze specifieke cliënt nodig heeft, in deze situatie.

(Werkgroep praktische ethiek & Crikemans, 2023)

Oprichters: Joan Tronto ( 1936), Carol Gilligan ( 1952)

Kernvraag:

"Wat heeft deze cliënt nu nodig om zich gezien en veilig te voelen?"


Voorbeeld in de zorg:

Een cliënt met dementie wil niet douchen.

In plaats van te dwingen, ga je in gesprek, toon je begrip en zoek je naar vertrouwen en bied je een alternatief. ( bijvoorbeeld op een later moment douchen, of verzorgend wassen)

Deze slide heeft geen instructies

Waarom zou een zorgprofessional vanuit de zorgethiek anders handelen dan vanuit de plichtethiek?

Deze slide heeft geen instructies

In welke situatie binnen de zorg zou je handelen vanuit de plichtethiek?

Deze slide heeft geen instructies

Overzicht tabel

Deze slide heeft geen instructies

Opdracht: Toepassen van de vier ethische stromingen

Wat ga je doen:

  • Je werkt in groepjes aan casussen met zorgdilemma's

  • Per casus bepaal je wat elke ethische stroming zou adviseren: plichtethiek, gevolgenethiek(utilitarisme), zorgethiek, deugdethiek

  • Je noteert per stroming hoe er het dilemma gekeken wordt en welke keuze daarbij past.

  • Daarna: na 25 min bespreken we klassikaal:

  • Welke stroming vond je het makkelijkst

  • Welke vond je lastig?

  • Vanuit welke stroming denk jij zelf het meest?

Waarom doen we dit?

Je koppelt theorie direct aan realistische zorgsituaties

Je oefent met moreel redeneren en Refelcteert op je beroepshouding als verpleegkundige.

Casus 1: welke ethische stroming past het beste bij deze situatie en waarom?

Meneer Van Dijk (72) heeft hartfalen en moet dagelijks plastabletten innemen. Vandaag weigert hij: “Ik ben het zat. Ik wil geen pillen meer.” Hij is benauwd en heeft dikke enkels

1.      Deugdethiek : Welke goede eigenschappen moet jij hier laten zien?

  1. Plichtethiek: Welke regel of plicht geldt hier?

  2. Utilitarisme: Welke keuze levert het beste resultaat op

  3. Zorgethiek : Wat heeft meneer Van Dijk nu nodig?

1. Deugdethiek :Welke goede eigenschappen moet jij hier laten zien?

Je laat empathie, geduld en respect zien. Je luistert rustig naar meneer Van Dijk en probeert te begrijpen waarom hij geen medicatie meer wil. Ook toon je betrokkenheid door hem serieus te nemen en niet direct boos of dwingend te reageren.

2. Plichtethiek: Welke regel of plicht geldt hier?

Als zorgverlener heb je de plicht om goede zorg te geven en gezondheidsrisico’s te voorkomen. Je moet uitleg geven over waarom de medicatie belangrijk is, maar ook het recht van meneer respecteren om zelf keuzes te maken.

3. Utilisme: Welke keuze levert het beste resultaat op?

De beste keuze is om rustig met meneer te praten en hem proberen te overtuigen de medicatie toch in te nemen. Hierdoor wordt zijn benauwdheid minder en voorkom je dat zijn gezondheid verder achteruitgaat.

4. Zorgethiek: Wat heeft meneer Van Dijk nu nodig?

Meneer Van Dijk heeft aandacht, begrip en ondersteuning nodig. Misschien voelt hij zich moe van zijn ziekte of gefrustreerd. Door naar hem te luisteren en samen naar oplossingen te zoeken voelt hij zich gehoord.


Advies: Welke denkrichting past hier het beste?

Bij deze casus past zorgethiek het beste. Het is belangrijk om eerst te kijken naar de gevoelens en behoeften van meneer Van Dijk. Door begrip en aandacht te tonen vergroot je de kans dat hij de zorg accepteert.


Dit verschilt van plichtethiek, omdat je niet alleen kijkt naar de regels of medicatieplicht. Het verschilt ook van utilisme, omdat niet alleen het gezondheidsresultaat centraal staat. Bij zorgethiek draait het vooral om de relatie en wat meneer Van Dijk nodig heeft.

Casus 2

Mevrouw Kaya (84) heeft dementie. Ze raakt overstuur wanneer je haar naar de badkamer brengt en roept: “Nee! Ik wil niet!” Ze heeft al vier dagen niet gedoucht en haar huidplooien zijn rood.


Deugdethiek: Welke houding hoort een goede zorgverlener hier te tonen?

Plichtethiek : Welke regels gelden rondom hygiëne en dwang?

Utilitarisme : Welke aanpak levert het beste resultaat op?

Zorgethiek: Wat heeft mevrouw Kaya nu nodig om zich veilig te voelen?


Deugdethiek: Welke houding hoort een goede zorgverlener hier te tonen?

Een goede zorgverlener toont geduld, rust en vriendelijkheid. Je probeert mevrouw Kaya gerust te stellen en respecteert haar gevoelens zonder haar direct te dwingen.

2. Plichtethiek: Welke regels gelden rondom hygiëne en dwang?

Je hebt de plicht om goede hygiëne en huidverzorging te bieden om gezondheidsproblemen te voorkomen. Tegelijk mag je niet zomaar dwang gebruiken; je moet eerst proberen op een rustige manier samen te werken.

3. Utilisme: Welke aanpak levert het beste resultaat op?

De beste aanpak is om mevrouw Kaya op een rustig moment opnieuw te benaderen, eventueel met muziek, een bekende routine of iemand die zij vertrouwt. Zo vergroot je de kans dat zij toch wil meewerken zonder stress.

4. Zorgethiek: Wat heeft mevrouw Kaya nu nodig om zich veilig te voelen?

Mevrouw Kaya heeft veiligheid, rust en vertrouwen nodig. Een rustige benadering, duidelijke uitleg en vertrouwde gezichten kunnen haar helpen zich minder bang of overstuur te voelen.


Advies: Welke denkrichting past hier het beste?

Bij deze casus past zorgethiek het beste. Mevrouw Kaya heeft dementie en begrijpt de situatie mogelijk niet goed. Daarom is het belangrijk dat zij zich veilig en vertrouwd voelt in plaats van dat er alleen naar regels wordt gekeken.


Dit verschilt van plichtethiek, waarbij hygiëne en zorgregels centraal staan. Het verschilt ook van deugdethiek, omdat het niet alleen gaat om jouw houding als zorgverlener, maar vooral om de behoefte van mevrouw Kaya aan veiligheid en rust.

Casus 3

Meneer Hassan (58) heeft diabetes type 2 en moet een koolhydraatarm dieet volgen. Hij eet toch elke avond koekjes die zijn dochter meebrengt. Hij zegt: “Het is het enige waar ik blij van word.”

Deugdethiek: Welke kwaliteiten gebruik je in dit gesprek?

Plichtethiek: Welke afspraken gelden rondom dieetadviezen?

Wat levert het beste resultaat op voor zijn gezondheid én welzijn?

Zorgethiek : Hoe houd je rekening met zijn gevoelens en cultuur?



1. Deugdethiek : Welke kwaliteiten gebruik je in dit gesprek?

Je gebruikt begrip, respect en eerlijkheid. Je veroordeelt meneer Hassan niet, maar gaat open met hem in gesprek over zijn gevoelens en gezondheid.

2. Plichtethiek: Welke afspraken gelden rondom dieetadviezen?

Als zorgverlener moet je dieetadviezen geven die passen bij zijn diabetes. Je hebt de verantwoordelijkheid om hem te informeren over de gevolgen van ongezond eten voor zijn bloedsuiker en gezondheid.

3. Utilisme: Wat levert het beste resultaat op voor zijn gezondheid én welzijn?

De beste oplossing is samen zoeken naar een balans. Bijvoorbeeld gezondere alternatieven voor koekjes of afspraken maken over kleinere hoeveelheden. Zo blijft zijn kwaliteit van leven goed en wordt zijn gezondheid beschermd.

4. Zorgethiek: Hoe houd je rekening met zijn gevoelens en cultuur?

Je luistert naar wat eten voor hem betekent en houdt rekening met zijn gewoontes en familiebanden. Door respectvol samen te zoeken naar oplossingen voelt hij zich begrepen en serieus genomen.


Advies: Welke denkrichting past hier het beste?

Bij deze casus past utilisme het beste. Het gaat om het vinden van een balans tussen gezondheid en levensgeluk. Een oplossing waarbij meneer Hassan zich beter voelt én zijn gezondheid beschermd blijft geeft het beste resultaat


Dit verschilt van plichtethiek, waarbij je vooral streng naar dieetregels kijkt. Het verschilt ook van zorgethiek, omdat utilisme vooral kijkt naar het beste eindresultaat voor gezondheid én welzijn samen.

Casus 4

Mevrouw De Boer (76) heeft ernstige oedeemklachten. Ze moet dagelijks steunkousen dragen, maar weigert vandaag: “Het zit te strak. Ik wil dit niet meer.”

Deugdethiek: Welke houding past bij een zorgverlener die haar serieus neemt?

Plichtethiek: Welke verantwoordelijkheid heb je bij risico op oedeem?

Utilitarisme : Welke keuze levert het beste resultaat op voor haar gezondheid?

Zorgethiek: Wat heeft mevrouw De Boer nodig om zich gesteund te voelen?

1. Deugdethiek : Welke houding past bij een zorgverlener die haar serieus neemt?

Je toont begrip, geduld en respect. Je luistert naar haar klachten over de steunkousen en neemt haar ongemak serieus.

2. Plichtethiek : Welke verantwoordelijkheid heb je bij risico op oedeem?

Je hebt de verantwoordelijkheid om complicaties van oedeem te helpen voorkomen. Daarom moet je uitleg geven over waarom de steunkousen belangrijk zijn en signaleren wanneer haar gezondheid verslechtert.

3. Utilisme : Welke keuze levert het beste resultaat op voor haar gezondheid?

Het beste resultaat bereik je door samen te kijken naar een oplossing, bijvoorbeeld de kousen opnieuw aantrekken, een andere maat controleren of een rustmoment nemen. Zo blijft haar gezondheid beschermd en voelt zij zich prettiger.

4. Zorgethiek: Wat heeft mevrouw De Boer nodig om zich gesteund te voelen?

Mevrouw De Boer heeft begrip, aandacht en samenwerking nodig. Door goed te luisteren en samen keuzes te maken voelt zij zich gesteund en gerespecteerd.


Advies: Welke denkrichting past hier het beste?

Bij deze casus past deugdethiek het beste. Als zorgverlener is het belangrijk om begrip, geduld en respect te tonen. Door haar serieus te nemen ontstaat meer vertrouwen en samenwerking.


Dit verschilt van zorgethiek, omdat de nadruk hier meer ligt op de eigenschappen van de zorgverlener zelf. Het verschilt ook van utilisme, omdat niet alleen het gezondheidsresultaat centraal staat, maar vooral hoe jij als goede zorgverlener handelt.

Over de opdracht

  • Welke ethische stroming vond je het makkelijkst

  • Welke vond je lastig?

  • Vanuit welke ethische stroming denk jij zelf het meest?

Deze slide heeft geen instructies

Schrijf een ding op wat je hebt geleerd vandaag

Deze slide heeft geen instructies

Schrijf een ding op wat je nog wil leren

Deze slide heeft geen instructies

Hoe vond je de les?

Deze slide heeft geen instructies