4V 2.3 Celmembranen en transport

• Biologie
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4

H2 Cel en leven

Deze les:

- Introductie + kennismaken

- Voorkennis test

- 2.1 Cellen leven samen dl1

Deze les:

- Voorkennis check

- 2.3 Celmembranen en transport dl1; leerdoel 9 en 11

- Opdrachten maken

- Toets bespreken

Onderdelen in een cel zijn:
1) Ribosomen
2) Plastiden
3) Celwand
4) Grote vacuole
Welke onderdelen komen alleen voor in plantaardige cellen?

1. alleen 2 en 3
2. alleen 2, 3 en 4
3. 1, 2, 3 en 4
4. aleen 3

In een plantencel kunnen de volgende organellen voorkomen:
1. Chloroplasten
2. Amyloplasten
3. Chromoplasten
4. Vacuole
Welke van deze onderdelen kunnen een rode kleur geven aan een plant?

1. alleen 3
2. alleen 3 en 4
3. alleen 1, 2 en 3
4. alleen 4

1. een mitochondrium
2. een vacuole
3. het golgi-apparaat
4. een lysosoom

Uit onderzoek aan een cel, die in het midden van een plantenwortel zat, blijkt dat hij veel plastiden bevat.

Welke plastiden zullen dat zeer waarschijnlijk zijn geweest?

1. Chloroplasten en Amyloplasten
2. Chloroplasten en Chromoplasten
3. Chloroplasten, Chromoplasten en Amyloplasten
4. Alleen Amyloplasten

Als de aarde bij een aardappelplant gedeeltelijk wegspoelt, kan een aardappel boven de grond komen. Het gedeelte boven de aarde wordt groen. Dit komt doordat plastiden in elkaar overgaan.

Welke verandering bij plastiden treedt op in een deel van een aardappel dat boven de grond komt?

1. chloroplasten worden chromoplasten
2. chloroplasten worden amyloplasten
3. amyloplasten worden chromoplasten
4. amyloplasten worden chloroplasten

Vier rijken - celkenmerken

Prokaryoot: zonder celkern

Eukaryoot: met celkern

biologiepagina.nl

2.3 Leerdoelen en begrippen

9. Je beschrijft verschillende manieren van membraantransport

10. Je verklaart de veranderingen bij een cel in een omgeving met een afwijkende osmotische waarde

11. Je beschrijft de rol van receptoreiwitten in het celmembraan

Bouw celmembraan

Fosfolipiden: hydrofiele kop (water aantrekkend) en een hydrofobe staart (waterafstotend).

Dubbele laag fosfolipiden: erg bewegelijk.

Cholesterol moleculen: remt de beweeglijkheid

Eiwitmoleculen: transportpoort, receptoren, soms met een koolhydraatketen aan de buitenkant.

Celmembraan: selectief permeabel/ semipermeabel

Niet alle stoffen kunnen het membraan passeren.

Passief transport kost geen energie

Actief transport kost energie (ATP).

Diffusie

Kleine en vetoplosbare stoffen kunnen zonder hulp het membraan passeren.

Diffusie: Altijd van een hoge naar een lage concentratie.

Bijv. O2/ CO2 (longen, lichaamscellen) en testosteron (lichaamscellen).

Geladen deeltjes en grote moleculen hebben een transporteiwit nodig.

Diffusie: Altijd van een hoge naar een lage concentratie.

Controle door openen/ sluiten eiwitpoorten (bijvoorbeeld glucosetransport na binding insuline).

Gefaciliteerd transport

Transport tegen de diffusierichting in (van laag -> hoog) kost altijd energie (= ATP): gaat via een speciaal transporteiwit.

Bijv. Na+/ K+-poort (in zenuwcellen).

Controle door openen/ sluiten eiwitpoorten.

Actief transport

De vorm van transport helemaal links op het plaatje is...

1. Passief transport
2. Diffusie
3. Osmose
4. Actief transport

De middelste twee vormen van transport zijn...

1. Passief transport
2. Diffusie
3. Actief transport
4. Gefaciliteerde diffusie

De vorm van transport helemaal rechts op het plaatje is...

1. Passief transport
2. Diffusie
3. Actief transport
4. Gefaciliteerde diffusie

Hoe beïnvloed warmte de diffusiesnelheid?

biologiepagina.nl

Fagocytose:

opnemen van bacteriën en grote deeltjes door witte bloedcellen.

Na fusie met een lysosoom kan het deeltje/ de bacterie worden afgebroken.

Endocytose:

opnemen van grote partikels, deeltjes die het membraan niet kunnen passeren (ijzerionen, grote vetachtige stoffen).

Na binding aan een receptor.

Exocytose: 

Afgeven van een stof in een blaasje aan de buitenwereld van een cel.

Wordt ook gebruikt om receptoren aan de buitenkant van het membraan te krijgen.

Aan de slag!

- Lezen 2.3 blz. 55 en 56

- Maken 2.3 opdrachten bij leerdoel 9

2.3 Leerdoelen en begrippen

9. Je beschrijft verschillende manieren van membraantransport

10. Je verklaart de veranderingen bij een cel in een omgeving met een afwijkende osmotische waarde

11. Je beschrijft de rol van receptoreiwitten in het celmembraan

Watertransport

Water kan deels via diffusie door het celmembraan heen. Dit is echter langzaam (door de hydrofobe binnenkant van het membraan).

Snel watertransport kan via een waterkanaal (transporteiwit).

Het proces van watertransport over een semipermeabel membraan heet osmose.

Osmose

Hoeveel water zich verplaatst wordt bepaald door de osmotische waarde aan beide zijden van het membraan.

Osmotische waarde: hoeveelheid opgeloste stoffen in het water.

Hoge osmotische waarde: veel opgeloste stoffen.

Lage osmotische waarde: weinig opgeloste stoffen.

Water stroomt van een lage -> hoge osmotische waarde.

Hypotoon/ isotoon/ hypertoon

Dierlijke cellen

Streven naar isotone omstandigheden.

Plantencellen

Streven naar hypertone celinhoud om druk op de celwand te houden (turgor): stevigheid

Plasmolyse: celmembraan laat los van de celwand.

Grensplasmolyse: turgor=nul maar celmembraan laat nog net niet los

de osmotische waarde van zuiver water is ......... ten opzichte van een zoutoplossing

1. Hypertoon
2. Hypotoon
3. Isotoon

Op het moment dat de omgeving een hogere osmotische waarde heeft noem je dit ....

1. hypotoon
2. isotoon
3. hypertoon

Een plantencel wordt in een oplossing
gelegd. Is deze oplossing isotoon,
hypertoon of hypotoon ten opzichte
van de plantencel?

1. isotoon
2. hypertoon
3. hypotoon