3.2 De VOC in Azië & 3.3 De WIC, Afrika en Amerika

• Geschiedenis
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 2

Startklaar

• Op je plek zitten 
• Telefoon is thuis/kluis (of in het Zakkie in de schooltas)
  
• Jas over de stoel, oortjes in de tas, tas op de grond
• Schoolspullen op tafel: Boek, Chromebook, JdW-map, etui 

Wat gaan we vandaag doen?

1. 1Je kent de betekenis van de volgende begrippen: stapelmarkt, handelskapitalisme, moedernegotie, commerciële landbouw en Gouden Eeuw. (R)
2. Je kunt aangeven waarom de handel met Oostzeegebied ook wel de “moedernegotie” wordt genoemd. (T1)
3. Je kunt een aantal oorzaken geven voor het feit dat Amsterdam in de 17e eeuw de grootste stapelmarkt van Europa werd en dus de Republiek een belangrijk handelsland werd. (T2)
4. Je kunt op politiek, economisch, sociaal en cultureel vlak uitleggen waarom er in de 17e eeuw van een “Gouden Eeuw” in de Republiek gesproken kan worden. (T2)

Leg uit waarom Amsterdam en Antwerpen door hun ligging belangrijke handelssteden konden worden.

Amsterdam: de stapelmarkt van Europa

Hoe zat het ook alweer?

Het draait om winst

Waarom werden de Amsterdammers rijk?

Handelskapitalisme

Specialisatie en commercialisering

Waarom werd de Oostzeehandel de moedernegotie genoemd?

Stelling: Zonder de Oostzeehandel zou de Nederlandse Opstand als snel stoppen.

Eens

Oneens

Oostzeehandel

Oostzeehandel

Europese handel

3.2 De VOC in Azië & 3.3 De WIC, Afrika en Amerika

Waarvoor werd de VOC opgericht en hoe werkte deze handelsmaatschappij?

Waar hield de WIC zich mee bezig en waardoor ontstond de trans-Atlantische slavenhandel?

Waarvoor werd de VOC opgericht en hoe werkte deze handelsmaatschappij?

De gevluchte Antwerpse kooplui brachten hun handelskennis over oosterse producten en hun handels-contacten mee. Maar hoe kwam je in het Verre Oosten? Barentsz. en Van Heemskerck liepen vast in het poolijs rond Nova Zembla. Houtman en de Keyser lukte het wel. Zij bereikten om Zuid-Afrika heen Azië. Om onderling geen ruzie te krijgen en tegen de Spanjaarden en Portugezen op te kunnen werd de Verenigde Oost-Indische Compagnie opgericht (VOC). Die ging handel drijven op het tegenwoordige Indonesië, China en India, maar ook tussen die gebieden onderling. Dat laatste heette de inter-Aziatische handel. Jan Pieterszoon Coen stichtte daarvoor op Java een bestuurscentrum, Batavia. De schepen van de VOC brachten volop oosterse producten mee naar Nederland, zoals zijde, specerijen, katoen en porselein. Nieuw was dat je aandelen kon kopen in de VOC, niet alleen rijken zoals burgemeester Bicker, maar ook gewone mensen, zoals bakkers en keukenmeiden, konden dat.

Waar hield de WIC zich mee bezig en waardoor ontstond de trans-Atlantische slavenhandel?

Portugezen kochten in West-Afrika slaven voor hun Braziliaanse plantages. Ze bouwden er ook een slavenstation, Elmina. Nederlandse kapers wachtten de Spaanse en Portugese vloten met zilver en suiker uit hun Amerikaanse koloniën op. Onze beroemdste kaperkapitein was Piet Hein. In dienst van de West-Indische Compagnie (WIC) richtte hij zich op West-Afrika en Amerika. De WIC veroverde Portugees Brazilië en ging in de slavenhandel over de Atlantische Oceaan. Nederland ruilde Nieuw Amsterdam voor Suriname na een conflict met de Engelsen. Daar werden honderden Nederlandse suikerriet- en koffieplantages ingericht, waarop slaven het zware werk deden.

Met de Moedernegotie, de VOC en de WIC verbond de Republiek de economieën van de werelddelen Europa, Azië, Afrika en Amerika. De driehoekshandel door de WIC ‘Europa-Afrika-Amerika-Europa’ is er een goed voorbeeld van. Zo ontstond er een wereld-economie. Engeland werd zo jaloers dat het bij wet besloot dat alleen Engelse schepen goederen van en naar Engeland mochten vervoeren, of schepen uit het land van afkomst van de handelswaren: de Acte van Navigatie (1651). Van 1652 tot 1654 brak nu de Eerste Engelse Zeeoorlog uit en in 1665 de Tweede. Admiraal Michiel de Ruyter voer dwars door een ketting voor Chatham en bracht in triomf het Engelse vlaggenschip de Prince Charles naar de Republiek. Toch werd door deze Engelse zeeoorlogen duidelijk dat de internationale concurrentie steeds groter werd. Daardoor zouden op lange termijn de winsten langzaam minder worden.

           Leerdoelen

1. Je kent de betekenis van de volgende begrippen: VOC, Heren Zeventien, handelsmonopolie, handelsfactorijen, de Oost, inter-Aziatische handel en aandelen, WIC, zilvervloot, trans-Atlantische Slavenhandel, driehoekshandel, plantagekolonie. (R)
   
2. Je kunt aangeven welke pogingen er gedaan zijn in de Republiek om het “verre oosten” (Indië) te bereiken. (T1)
   
3. Je kunt aan de hand van het voorbeeld van de VOC uitleggen hoe de aandelenmarkt in de Republiek werkte. (T1)
   
4. Je kunt een aantal verschillen en overeenkomsten tussen de VOC en WIC opnoemen. (T1)

3. Leerdoelgericht werken

De docent geeft het onderwerp, RTTI geformuleerde leerdoelen en de lesopbouw aan. De docent weet de leerdoelen goed te laten aansluiten bij de voorkennis en het (taal)niveau van de leerlingen. Gedurende de les wordt continu een terugkoppeling naar de leerdoelen gemaakt om de mate van beheersing te controleren.      

Zowel in de VOC als de WIC zit het woord “Indië”… hoe kan dit?

7. Formatief handelen

De docent geeft de leerlingen gedurende de les gerichte feedback, feedup en feedforward op de op de inhoud van het werk, de leerstrategie, het gedrag en op zelfsturing. De docent bevraagt willekeurig leerlingen met open vragen. De docent stimuleert kwaliteitsbesef onder leerlingen door bijvoorbeeld leerlingen elkaars werk te laten vergelijken of uitgewerkte voorbeelden te gebruiken, gevolgd door geïnformeerde vervolgstappen.

Hoe zat het ook alweer?

Om de Noord of om de Zuid?

Wereldhandel van de Republiek (17e eeuw)

Wat zijn de kenmerken van de VOC op politiek, economisch en cultureel vlak?

De Verenigde Oost-Indische Compagnie

Aandelen

Startklaar

• Op je plek zitten 
• Telefoon in het Zakkie 
  
• Jas over de stoel, oortjes in de tas, tas op de grond
• Schoolspullen op tafel: Chromebook, JdW-map, etui 

Zowel in de VOC als de WIC zit het woord “Indië”… hoe kan dit?

Terugblik-opdracht:

Noem op basis van deze kaart een overeenkomst en een verschil tussen de VOC en de WIC?

Verdiepingsvraag: Zowel in de VOC als de WIC zit het woord “Indië”… hoe kan dit?

3.3 De Oost en de VOC & 3.4 De WIC en Suriname

Waarvoor werd de VOC opgericht en hoe werkte deze handelsmaatschappij?

Waar hield de WIC zich mee bezig en waardoor ontstond de trans-Atlantische slavenhandel?

Waarvoor werd de VOC opgericht en hoe werkte deze handelsmaatschappij?

De gevluchte Antwerpse kooplui brachten hun handelskennis over oosterse producten en hun handels-contacten mee. Maar hoe kwam je in het Verre Oosten? Barentsz. en Van Heemskerck liepen vast in het poolijs rond Nova Zembla. Houtman en de Keyser lukte het wel. Zij bereikten om Zuid-Afrika heen Azië. Om onderling geen ruzie te krijgen en tegen de Spanjaarden en Portugezen op te kunnen werd de Verenigde Oost-Indische Compagnie opgericht (VOC). Die ging handel drijven op het tegenwoordige Indonesië, China en India, maar ook tussen die gebieden onderling. Dat laatste heette de inter-Aziatische handel. Jan Pieterszoon Coen stichtte daarvoor op Java een bestuurscentrum, Batavia. De schepen van de VOC brachten volop oosterse producten mee naar Nederland, zoals zijde, specerijen, katoen en porselein. Nieuw was dat je aandelen kon kopen in de VOC, niet alleen rijken zoals burgemeester Bicker, maar ook gewone mensen, zoals bakkers en keukenmeiden, konden dat.

Waar hield de WIC zich mee bezig en waardoor ontstond de trans-Atlantische slavenhandel?

Portugezen kochten in West-Afrika slaven voor hun Braziliaanse plantages. Ze bouwden er ook een slavenstation, Elmina. Nederlandse kapers wachtten de Spaanse en Portugese vloten met zilver en suiker uit hun Amerikaanse koloniën op. Onze beroemdste kaperkapitein was Piet Hein. In dienst van de West-Indische Compagnie (WIC) richtte hij zich op West-Afrika en Amerika. De WIC veroverde Portugees Brazilië en ging in de slavenhandel over de Atlantische Oceaan. Nederland ruilde Nieuw Amsterdam voor Suriname na een conflict met de Engelsen. Daar werden honderden Nederlandse suikerriet- en koffieplantages ingericht, waarop slaven het zware werk deden.

Met de Moedernegotie, de VOC en de WIC verbond de Republiek de economieën van de werelddelen Europa, Azië, Afrika en Amerika. De driehoekshandel door de WIC ‘Europa-Afrika-Amerika-Europa’ is er een goed voorbeeld van. Zo ontstond er een wereld-economie. Engeland werd zo jaloers dat het bij wet besloot dat alleen Engelse schepen goederen van en naar Engeland mochten vervoeren, of schepen uit het land van afkomst van de handelswaren: de Acte van Navigatie (1651). Van 1652 tot 1654 brak nu de Eerste Engelse Zeeoorlog uit en in 1665 de Tweede. Admiraal Michiel de Ruyter voer dwars door een ketting voor Chatham en bracht in triomf het Engelse vlaggenschip de Prince Charles naar de Republiek. Toch werd door deze Engelse zeeoorlogen duidelijk dat de internationale concurrentie steeds groter werd. Daardoor zouden op lange termijn de winsten langzaam minder worden.

Leerdoelen

1. Je kent de betekenis van de volgende begrippen: VOC, Heren Zeventien, handelsmonopolie, handelsfactorijen, de Oost, inter-Aziatische handel en aandelen, WIC, zilvervloot, trans-Atlantische Slavenhandel, driehoekshandel, plantagekolonie. (R)
   
2. Je kunt aangeven welke pogingen er gedaan zijn in de Republiek om het “verre oosten” (Indië) te bereiken. (T1)
   
3. Je kunt aan de hand van het voorbeeld van de VOC uitleggen hoe de aandelenmarkt in de Republiek werkte. (T1)
   
4. Je kunt een aantal verschillen en overeenkomsten tussen de VOC en WIC opnoemen. (T1)

Aan de slag

De VOC

Jan Pieterszoon Coen

Bespreek a.d.h.v. de rode route hoe de WIC handel dreef tussen Europa

– Westkust van Afrika (Goudkust)

– Amerika (Antillen en Suriname)

= driehoekshandel

Was Jan Pieterszoon Coen een held of een schurk?

Fort el Mina

De WIC: de Kaapvaart

De WIC: de Slavenhandel

Verwijs naar hoofdstuk 1 waar de leerlingen hebben geleerd over de VOC en WIC, de twee grote handelscompagnieën van de Republiek. De WIC werd in 1621 opgericht en hield zich bezig met het verhandelen van slaven. Bespreek a.d.h.v. de rode route hoe de WIC handel dreef tussen Europa

– Westkust van Afrika (Goudkust) – Amerika (Antillen en Suriname) = driehoekshandel.

- Afrika: aankopen van door inheemse vorsten buitgemaakte slaven.

- Antillen: na barre overtocht per schip aankomst op Curaçao, waar slaven die nog leefden aan planters (uit Noord-, Midden- en Zuid-Amerika) konden worden verkocht op de markt.

- Suriname: Nederlandse kolonie waar slaven op plantages te werk werden gesteld. Plantages in Suriname werden door Nederlandse planters geleid.

Trans-Atlantische Driehoekshandel

Bespreek a.d.h.v. de rode route hoe de WIC handel dreef tussen Europa

– Westkust van Afrika (Goudkust)

– Amerika (Antillen en Suriname)

= driehoekshandel

Roots

Miniserie Roots (2016), gebaseerd op het boek van Alex Haley. 

Het vertelt het verhaal van Kunta Kinte, een Mandinka-krijger uit Gambia, die in de 18e eeuw als slaaf naar Amerika wordt gebracht. De film volgt meerdere generaties van zijn familie, hun strijd tegen slavernij en hun zoektocht naar vrijheid. 

Beantwoord de kijkvragen bij de serie. 

Trans-Atlantische Driehoekshandel

Bespreek a.d.h.v. de rode route hoe de WIC handel dreef tussen Europa

– Westkust van Afrika (Goudkust)

– Amerika (Antillen en Suriname)

= driehoekshandel

Dwangarbeid in Amerika

De schildering links laat zien welke werkzaamheden slaven moesten verrichten op een katoenplantage (o.a. verzorgen van de gewassen, oogsten van katoen en verwerken tot draad). Het leven op een plantage was voor slaven zwaar. Ze moesten dwangarbeid verrichten. De opzichters waren streng. Bij ongehoorzaamheid riskeerden slaven lijfstraffen. De tekening rechts laat dat goed zien. De afgebeelde slaaf is levend aan een haak opgehangen. Geef leerlingen de gelegenheid te reageren op deze gruwelijke prent. Laat ze bedenken waarom blanke planters zo met hun slaven omgingen.

Antwoord: zwarte mensen werden als minderwaardig beschouwd; doel was zoveel mogelijk produceren en dus geld verdienen.

Aan de slag

De VOC & WIC

De VOC & WIC

Wat was het belangrijkste verschil tussen de VOC en de WIC?