T U S S E N D E T A F E L S
O N D E R W I J S A S S I S T E N T · N I V E A U 4
Kijken en vastleggen
Je ziet veel tijdens een les, maar wat blijft er over als de bel gaat? Je leert gericht kijken, feiten van meningen scheiden en zorgvuldig vastleggen wat je ziet.
Les 3 · Verzamelt en registreert gegevens
T U S S E N D E T A F E L S
O N D E R W I J S A S S I S T E N T · N I V E A U 4
Kijken en vastleggen
Je ziet veel tijdens een les, maar wat blijft er over als de bel gaat? Je leert gericht kijken, feiten van meningen scheiden en zorgvuldig vastleggen wat je ziet.
Les 3 · Verzamelt en registreert gegevens
Over deze les: les 3 van de serie Tussen de tafels, beroepslessen voor de opleiding Onderwijsassistent (mbo niveau 4), ongeveer 40 minuten. Studenten leren observeren, onderscheiden feiten van meningen en leggen zorgvuldig vast wat ze zien, zodat de leraar er wat aan heeft.
Koppeling: kwalificatiedossier Pedagogisch Werk (crebo 23285, wijziging 2021), kwalificatie Onderwijsassistent (crebo 25698), profieldeel P3, kerntaak P3-K1 Uitvoeren van leeractiviteiten in overleg met de leraar, werkproces P3-K1-W1 Levert een bijdrage aan het ontwikkelen van een plan voor de begeleiding. Leerresultaat uit de body of knowledge van het dossier: verzamelt en registreert gegevens over de ontwikkeling van een leerling en rapporteert mondeling en schriftelijk.
Foto: Tookapic, CC0 Image credit: Tookapic, CC0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 3
Na deze les:
1
Je kan een feit van een mening onderscheiden en een observatie feitelijk formuleren.
2
Je kan uitleggen wanneer je vrij of gericht observeert.
3
Je kan zorgvuldig vastleggen wat je ziet en weet waar je dat bewaart.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.
S T A R T V R A A G
LES 3
Je ziet Rayan tijdens het lezen vijf keer naar de klok kijken. Wat schrijf je op?
Rayan verveelt zich
Rayan keek vijf keer naar de klok tijdens het lezen
Rayan wil naar huis
Rayan is onrustig
Startvraag: laat studenten kiezen zonder uitleg vooraf en vraag een paar studenten waarom. Sterk is de tweede keuze: dat is wat je zag. Alle andere antwoorden zijn een verklaring of oordeel over wat Rayan voelt, en dat weet je niet. Rayan kan ook gewoon een afspraak hebben na school. Kom aan het eind van de les terug op deze vraag.
K E R N B E G R I P
LES 3
K E R N B E G R I P
Observeren
Gericht kijken naar gedrag of werk van een leerling. Je legt vast wat je ziet en hoort, zonder er een oordeel van te maken.
Kernbegrip: observeren is meer dan kijken. Je kijkt met een reden, bijvoorbeeld omdat de leraar iets wil weten of omdat een leerling je opvalt. Het resultaat is een korte aantekening met wat je zag. Op basis daarvan kan de leraar iets beslissen. Bij observeren hoort het woord zonder oordeel: een onderwijsassistent stelt geen diagnose. Je beschrijft, en een ander trekt eventueel conclusies.
F E I T O F M E N I N G ?
LES 3
Wat zag je echt?
Een feit zie of hoor je: Rayan keek vijf keer naar de klok.
Een mening is wat je ervan vindt: Rayan verveelt zich.
Schrijf feiten op. Je mening mag je er los bij zetten, maar noem het dan een mening.
Uitleg: het verschil is dat je een feit kunt filmen. Een mening kun je niet filmen. Vraag je af of iets een feit is: zou iemand die naast me stond hetzelfde zien? Bij 'verveelt zich' ziet de ander misschien iets anders. Bij 'keek vijf keer naar de klok' zien ze hetzelfde. Een mening mag wel, maar dan als mening, bijvoorbeeld: ik denk dat de opdracht te makkelijk is.
Extra voor snelle studenten: bedenk drie meningen die je vaak hoort in de teamkamer en maak er feiten van.
V R A A G
LES 3
Welke aantekening is een feit?
Rayan heeft geen zin in het lezen vandaag
Rayan sloeg tijdens het lezen drie regels over
Rayan is gewoon niet goed in het lezen
Rayan doet echt geen enkele moeite om te lezen
Antwoord: B. Dit zie je en kun je tellen. 'Geen zin' (A), 'niet goed' (C) en 'geen moeite' (D) zijn meningen over Rayan. Vraag studenten om een mening te kiezen en er een feit van te maken.
R O N D G A N G
LES 3
Z E L F S T A N D I G L E Z E N , G R O E P 7
T A F E L 1
Rayan kijkt vaak naar de klok en bladert door
T A F E L 2
Lotte leest hardop, slaat woorden over en gaat door
T A F E L 3
Joris legt zijn boek weg en kijkt naar buiten
Wat schrijf je op?
Je loopt een rondje met een notitieblok. Wat schrijf je bij elke tafel op en wat laat je weg?
Casus: laat studenten bij elke tafel een feitelijke aantekening formuleren. Mogelijke antwoorden: Rayan keek in vijf minuten vier keer naar de klok en bladerde twee keer door zonder te lezen. Lotte sloeg bij het hardop lezen drie woorden over en ging gewoon door. Joris legde na drie minuten zijn boek weg en keek vijf minuten naar buiten. Laat weg: verklaringen zoals vermoeid, lui, dyslectisch. Dat een leerling mogelijk dyslexie heeft, is aan een deskundige, niet aan jou.
Hulp voor wie vastloopt: vraag jezelf: wat kan ik filmen?
M A N I E R E N V A N K I J K E N
LES 3
Vrij of gericht kijken
Vrij kijken
Je noteert wat opvalt
Je hebt nog geen vraag
Handig als je een leerling nog niet kent
Gericht kijken
Je kijkt naar één vraag
Bijvoorbeeld: hoe vaak vraagt Lotte om hulp
Handig als de leraar iets wil weten
Uitleg: bij vrij kijken schrijf je op wat opvalt, zonder vooraf te weten wat belangrijk is. Bij gericht kijken heb je een vraag, vaak van de leraar. Overleg dus vooraf: wat wil de leraar weten? Dan kijk je gerichter en is je aantekening bruikbaarder. Een tip is om bij gericht kijken ook op te schrijven wanneer en waar je keek, zodat de leraar de situatie kan plaatsen.
Extra voor snelle studenten: bedenk een gerichte observatievraag voor een leerling die vaak te laat komt.
V A S T L E G G E N
LES 3
Zo leg je het vast
Noteer meteen kort wat je zag, met datum en situatie.
Schrijf feiten, geen oordeel.
Bewaar het alleen op de plek die de school aanwijst.
Geef het door aan de leraar.
Uitleg: wat je opschrijft over een leerling is een persoonsgegeven. Daarom ga je er zorgvuldig mee om: schrijf alleen op wat nodig is, op de plek die de school daarvoor heeft, bijvoorbeeld het leerlingvolgsysteem als de leraar je dat laat gebruiken. Je bewaart geen aantekeningen over leerlingen in je eigen telefoon of schrift thuis. Vraag aan de leraar hoe het op school werkt. Wat er in het leerlingvolgsysteem komt, bepaalt de leraar.
V R A A G
LES 3
Waar bewaar je een aantekening over een leerling?
In een notitie op je eigen telefoon
Op een briefje dat in de klas blijft liggen
In een bericht aan een vriend of vriendin
Op de plek die de school aanwijst
Antwoord: D. Gegevens over leerlingen bewaar je alleen op de plek die de school aanwijst. Op je eigen telefoon (A) of in een bericht aan een vriend (C) kunnen anderen het zien of kan het verloren gaan. Een briefje in de klas (B) kan door anderen worden gelezen.
V O L G O R D E
LES 3
Zet de stappen van zorgvuldig vastleggen in de goede volgorde.
Sorteren: de goede volgorde staat op het scherm, de studenten krijgen de items door elkaar. Eerst noteren, dan feiten nalopen, dan veilig bewaren, dan doorgeven. Vraag waarom je niet eerst doorgeeft: wat je doorgeeft moet eerst feitelijk zijn, anders stuurt je oordeel de leraar een kant op. Bij acuut gevaar voor een leerling geef je het meteen door.
O P D R A C H T
LES 3
Van oordeel naar feit
1
Lees de situatie van tafel 3: Joris legt zijn boek weg en kijkt naar buiten.
2
Schrijf twee aantekeningen: een met een oordeel en een met alleen feiten.
3
Ruil met je maatje en omcirkel de oordelen.
4
Herschrijf de aantekening van je maatje zonder oordeel.
minute
second
in tweetallen
Opdracht: ongeveer 7 minuten, in tweetallen. Voorbeeldantwoord: oordeel: Joris is niet gemotiveerd om te lezen. Feiten: na drie minuten legde Joris zijn boek weg en keek vijf minuten naar buiten. Daarna pakte hij het boek weer op. Let op woorden als nooit, altijd, lui, saai, want die zijn bijna altijd een oordeel.
Hulp voor wie vastloopt: schrijf op wat een camera zou opnemen.
Extra voor snelle studenten: voeg een gerichte observatievraag toe voor de volgende les.
V R A A G
LES 3
Lotte slaat bij het hardop lezen woorden over en kijkt je dan aan. Welke aantekening schrijf je op?
Lotte heeft dyslexie en heeft hulp nodig
Lotte is zenuwachtig en leest slordig
Lotte sloeg drie woorden over en keek mij aan
Lotte leest niet goed voor haar leeftijd
Antwoord: C. Dit beschrijft wat je zag en hoorde. 'Dyslexie' (A) is een diagnose, die stelt een deskundige. 'Zenuwachtig' (B) en 'niet goed voor haar leeftijd' (D) zijn meningen. Je kunt de leraar wel vragen of een gerichte observatie of een toets zinvol is.
S T E L L I N G
LES 3
Het maakt niet uit hoe je iets opschrijft, als de leraar maar snapt wat je bedoelt.
Eens
Oneens
Ik twijfel
Stelling: laat studenten kiezen en uitleggen. Antwoord: oneens. Hoe je iets opschrijft bepaalt hoe de leraar het leest. Een oordeel stuurt de leraar al een kant op, feiten laten de leraar zelf kijken. Sluit af met de startvraag: je schrijft op dat Rayan vijf keer naar de klok keek, en laat de leraar zelf bepalen wat dat betekent.
T E R U G B L I K
LES 3
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Een feit van een mening onderscheiden en een observatie feitelijk formuleren
Uitleggen wanneer je vrij of gericht observeert
Zorgvuldig vastleggen wat je ziet en weet waar je dat bewaart
Geen, alle drie lukken me
Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.
V O L G E N D E L E S
Een les voorbereiden
Wie goed kijkt, kan beter helpen. Volgende les leer je hoe je je voorbereidt op een les, in overleg met de leraar.
Volgende les: les 4 van de serie, werkproces P3-K1-W2 Bereidt de uitvoering van leeractiviteiten voor.
Image credit: LessonUp