PH1 Observeren

• Pedagogiek
• HBO
• Studiejaar 1

PF1PHA Pedagogisch Handelen 1

Onderdeel: Observeren

Docent: Rebecca van der Nat - van Ingen

Observeren gaat over...

Als je tijd neemt, stil wordt en leert kijken naar de kinderen in je klas, dan komen de vragen vanzelf: waarom doet hij dit, hoort dit gedrag wel bij hem of haar leeftijd, hoe sluit ik aan bij de behoeften van mijn klas, etc.?

KIJKEN

(Observeren)

BEGRIJPEN

(Ontwikkelings-

psychologie)

INRICHTEN

(Rijke 

leeromgeving)

Ervaringen?

- Observeren in jouw (stage)klas

Verschil tussen waarnemen en observeren

Waarnemen is een (onbewuste) selectie. Het gaat over wat je opmerkt via je zintuigen. 

Observeren is het objectief waarnemen van zichtbaar gedrag, met de eisen: bewust, doelgericht, planmatig 

Het gaat niet om het waarom, waardoor, denken en voelen!

Objectief: een feit is objectief als het onafhankelijk is van de mening van mensen; er is geen interpretatie nodig. 

Waarnemen of observeren?

- Zij zitten gezellig te kletsen

- Zij zit te klieren

- Hij is druk

- Hij lacht

Waarnemen of observeren?

- Zij praten

- Zij duwt een medeleerling

- Hij draait op zijn stoel

- Zijn mondhoeken gaan omhoog

Aantonen leeruitkomst

De bedoeling:

- Twee observaties uitvoeren (één open en één gesloten)

Aantonen LU Observeren:

- Eén document met twee verslagen (twee observaties) inleveren in GradeWork

Vaardigheid en kennis over observeren is nuttig voor de praktijk en je MP4

Stappenplan voor observatie 

(en het verslag)

1. Noteer de gegevens van het kind, de school, de dag etc.

2. Formuleer aanleiding en doel

3. Formuleer observatievraag

4. Kies observatiemethode en licht kort toe & observeer en maak het verslag

5. Trek een conclusie (antwoord op de observatievraag: objectief) en geef jouw visie en advies (interpretatie genuanceerd inclusief koppeling literatuur)

Plaats alles op een overzichtelijke manier in een verslag (per vraag één verslag)

Hoe ga je aan de slag?

- Na deze bijeenkomst: bestudeer leerpad
- Wie wil jij observeren in jouw (stage)klas?
- Kies een casus, formuleer een aanleiding en een observatievraag: je kan feedback krijgen op één aanleiding en bijbehorende observatievraag (in word doc) in week 2 en 3 door je werk te mailen naar [e-mail] (Rebecca van der Nat - van Ingen)

We gaan oefenen met een gesloten observatie

1. Bedenk een observatievraag

2. Formuleer categorieën

3. Voer de observatie uit 

Je gaat een kind uit jouw klas observeren. Wat kan jouw doel zijn?

Waarom observeren?

- Om de beginsituatie juist te kunnen inschatten, zodat jij je onderwijskundig en pedagogisch handelen kunt afstemmen

- Om ouders, collega's en andere deskundigen te kunnen informeren over de ontwikkeling van het kind

- Om te bepalen of onderzoek nodig is

- Om het gesprek te kunnen voeren met het kind

- Etc. 

Als je gaat observeren, is er altijd sprake van een probleem

1. Waar
2. Niet waar

Aanleiding en het doel

Er is niet altijd sprake van een probleem, wel is het belangrijk om je aanleiding en doel heel helder te formuleren. Je scherpt je eigen gedachten en je neemt de lezer mee. 

Uit de aanleiding en het doel volgt de observatievraag. 

Een observatievraag kan beginnen met 'waarom'

1. Waar
2. Niet waar

De observatievraag

Wat wil je te weten komen?

- De vraag richt zich op zichtbaar gedrag

- De vraag is specifiek (welk gedrag, welke les, welk moment)

Voorbeeld open observatievraag:

Welk gedrag laat kind X zien tijdens de eerste 10 minuten op het speelplein in de kleine pauze?

Voorbeeld gesloten observatievraag:

Hoeveel procent van de tijd gedurende 20 minuten laat kind X niet-taakgericht gedrag zien tijdens het zelfstandig werken bij rekenen?

Bij een participerende observatie ben je zelf onderdeel van de situatie

1. Waar
2. Niet waar

Observatiemethode

	Participerend	Niet-participerend
Open observatie	Meedoen: bij kleuters in de huishoek (video-opname)	Beschrijving van gedrag tijdens werkles terwijl je aan de zijkant zit
Gesloten observatie	Fiches van ene broekzak naar andere, terwijl je lesgeeft	Tijdsteekproef invullen terwijl je aan de zijkant zit

Voorbeeld gesloten observatie

- Tijdsteekproef (gebruik de originele)

- Turflijsten (met of zonder tijdsinterval)

- Noteren van looproutes

- Turven beurten per groepje

- Turven verbale / non-verbale complimenten versus correcties

Zie ook It's Learning voor voorbeelden!

Voorbeeld open observatie

Je beschrijft enkel chronologisch zichtbaar gedrag (dus niet wat je vindt/voelt/denkt)

Er staan geen interpretaties in je verslag, zoals:

soms/vaak - steeds - erg druk - agressief - opgewekt - vervelend

'M. opent haar la en haalt haar potlood en schrift eruit. M. schuift de la dicht en legt haar potlood op haar tafel. Ze pakt haar pen in haar hand. M. legt haar potlood neer en opent haar la. Ze pakt haar gum eruit. M. schuift de la dicht. Ze kijkt naar buiten waar de kinderen uit de middenbouw spelen.' Etc. 

De steekwoorden / korte zinnen uit je open observatie zet je om in een lopend verslag

1. Ja
2. Nee

Verslag

Je maakt een professioneel en leesbaar verslag (zie schema op leerpad)

Open observatie: steekwoorden omzetten in lopend verslag

Gesloten observatie: schema toevoegen aan verslag

- Welke categorieën ga je bekijken?

- Voeg een categorie 'anders' toe

- Zet je observatie wel/niet af tegen de tijd?

In de conclusie mag je extra informatie (dat je al weet) over het kind toevoegen

1. Ja
2. Nee!

Conclusie

Vat eerst samen (je geeft een objectief antwoord op de onderzoeksvraag).

Daarna: analyseren en advies geven (= subjectief). 

'Naar mijn mening...'

'Het lijkt erop dat...'

'Mogelijk...'

Noteer twijfels en vervolgvragen. Koppel literatuur (APA) aan je advies. 

Valkuilen

- Eigen mening, visie en idealen

- Emotionele betrokkenheid (subjectiviteit)

- Halo-effect en Horn-effect (verwachtingen wegen mee in je oordeel)

- Vooroordelen (stereotypering)

- Projectie (de ander jouw gevoelens toeschrijven)

Halo: de neiging iemand positief te beoordelen, gebaseerd op één positief aspect.

Horn: neiging iemand negatief te beoordelen, gebaseerd op één negatief aspect. 

Oefenen met open observatie

We gaan kijken naar Marie tijdens het zelfstandig werken

Observatievraag:

- Welk gedrag laat Marie zien bij het afronden van haar taalwerk gedurende 1.15 minuten?

Observatiemethode:

- Open, niet participerende observatie

Noteer wat je ziet (trefwoorden / zinnen)

Meer lezen?