Cavia's

• newEditor
• Dierverzorging
• MBO
• Studiejaar 4

Voorbereiden examen

Cavia's

Waar gaan we het over hebben?

• Cavia's: algemene informatie

• Voeding en gebit

• Huisvesting

• Voortplanting

• Gezondheid en ziekte

• Zuid-Amerika

• 1500 n.C. in Europa

Herkomst

Benamingen

Hoe heet een vrouwelijke cavia?

A

Beertje

B

Dit heeft geen specifieke naam

C

Teefje

D

Zeugje

Hoe heet een mannelijke cavia?

A

Dit heeft geen specifieke naam

B

Reu

C

Beertje

D

Ram

Benamingen

• Jonge cavia's

• Gecastreerd/gesteriliseerd

Jonge cavia's hebben niet per se een specifieke naam. Meestal worden ze gewoonweg 'kleintjes' of 'jonge cavia's' genoemd.

Een gecastreerde beer wordt vaak een 'castraat' genoemd. Verder geen aparte benaming.

Belangrijk: een beertje moet na castratie nog 6wkn apart gehouden worden van zeugjes! Ze kunnen namelijk nog vruchtbaar zijn in deze periode.

Grootte / gewicht

• Gemiddeld 20cm lang

• Zeugjes: 750 - 1200 gram

• Beertjes: 1000 - 1500 gram

• Verschillen afhankelijk van:

-Ras

-Leeftijd

-Conditie

-Genen

Sommige rassen zijn groter dan andere. Bijvoorbeeld de 'Cuy'. Deze werd gefokt voor het vlees en kunnen tot wel 3kg wegen. Niet een heel gezond ras (max. 3 jaar oud) en niet populair als huisdier in nl.

De meeste cavia's vallen wat af wanneer ze een seniorenleeftijd bereiken (vanaf ongeveer 4-5jaar). O.a. door wat verlies van spiermassa).

Sociaal of solitair?

• Sociale dieren

• Geschikte groepssamenstellingen:

-Eén castraat + één of meerdere zeugjes

-Twee of meer zeugjes

-Twee beertjes

Eén castraat met 1 of meer zeugjes is de meest gewenste combinatie. Dit is ook de meest natuurlijke samenstelling. Zeugjes kunnen nog wel eens katten op elkaar en vormen vanwege de hormonen een minder stabiele groep. Een castraat bemiddeld tussen de zeugjes en bewaart daarmee de vrede. Castraat is de stabiele factor in de groep.

Beertje is meestal niet de baas van de groep, dat is vaak één van de zeugjes.

Twee of meer zeugjes gaat meestal wel goed, maar er kunnen dus wel wat vaker onenigheden zijn in de groep.

Twee beertjes kan heel goed gaan, maar kan ook fout gaan. Om de kans van slagen te verhogen:

-Eén volwassen beertje koppelen aan een jong beertje (van max. 2 mnd oud)

-Voldoende ruimte bieden (minimaal 1,40m)

-Twee voerbakken, twee drinkflesjes, twee plekken hooiruifje

-Minimaal 4 schuilplaatsen

Kun je ook meerdere beertjes met meerdere zeugjes samen huisvesten?

A

Ja!

B

Nee!

Ja dit kan, mits ruim voldoende ruimte en alle beertjes gecastreerd zijn!

Levensverwachting

• 4-8 jaar

• Gemiddeld 4-6 jaar

De meeste worden 4-6 jaar oud, maar gebeurt ook redelijk vaak dat ze 7 of 8 halen. Ouder dan 8jaar is uitzonderlijk.

Hoe oud is de oudste cavia ter wereld geworden?

A

20 jaar en 5 maanden

B

14 jaar en 10 maanden

C

12 jaar en 9 maanden

D

17 jaar en 2 maanden

Voeding

Wat is het belangrijkste onderdeel van de voeding van cavia's?

A

Groente, fruit en kruiden

B

Stro

C

Hooi

D

Brokjes/pellets

Voeding

Hooi

80%

Groente & kruiden

15%

Brokjes

5%

Waarom is hooi zo belangrijk voor cavia's?

Hooi is belangrijk voor goede werking van de darmen. Darmen mogen niet stil komen te liggen, daarom altijd 24/7 hooi beschikbaar!

Ook belangrijk voor afslijten van tanden en kiezen, die groeien hun hele leven door.

Hooi

• Onbeperkt aanbieden!

• Goede kwaliteit:

-Groen/bruin

-Ruikt fris, niet muf

-Niet te stoffig

Groente en kruiden

• Variëren

• Niet teveel waterige groenten

• Gedroogde kruiden

Wanneer cavia geen groente gewend is, rustig opbouwen!

Niet teveel waterige groente, dan meer kans op diarree.

Als cavia eenmaal gewend is aan dagelijks groente, kunnen ze veel waterige groente wel verdragen.

Groente is ook belangrijke bron voor vitamine C, wat cavia's niet zelf kunnen aanmaken. Dit moeten ze dus krijgen d.m.v. groente, of met een vitamine pilletje. (zie paar dia's verder).

Noem een aantal groenten die geschikt zijn voor cavia's

Andijvie, wortel, paprika, witlof, bleekselderij, komkommer, tomaat, kropsla, paksoi, broccoli.

Niet geschikt: ui, prei, aardappel, bonen, veel soorten kool.

Brokjes

• 10-20 gram per dag

Op voerzakken staat vaak dat ze veel meer moeten krijgen. De meeste cavia's worden snel te dik van brokjes, dus je kan beter 10-20gram per cavia per dag aanhouden. Zeker als ze verder ook hooi, kruiden en groenten krijgen.

Jonge cavia's mogen onbeperkt brokjes. En senioren mogen dit ook als je ziet dat ze moeite hebben om hun gewicht op peil te houden.

Belangrijkste om je cavia goed te bekijken en daarop je hoeveelheid voer aan te passen. Wordt de cavia met 10-20gram per dag alsnog steeds dikker en dikker? Dan nog minder geven. Valt ie juist af, dan kun je meer geven.

Brokjes

• 10-20 gram per dag

Gemengd voer vs. niet-gemengd voer. Niet-gemengd voer heeft de voorkeur. Wanneer je gemengd voer geeft, pikken de meeste cavia's alle lekkere (en ongezonde) dingetjes eruit en laten de bruine korrels (waar de meeste voedingsstoffen in zitten) liggen.

Daardoor nog sneller te dik.

Daarom liever de 'saaie' bruine pellets/brokjes.

Voeding: vitamine C

• Kunnen dit niet zelf maken

• Beste optie: pilletje en/of vitamine C-rijke groente

Cavia's kunnen, net als mensen, niet zelf vitamine C aanmaken uit de opgenomen voedingsstoffen. Daarom moeten ze dit binnenkrijgen via groente, of via een vitamine C pilletje. Dit kan gewoon van de drogist zijn. Laagste dosering, suikervrije variant. Meeste cavia's zien dit echt als een snoepje.

De druppels voor in het drinkwater zijn niet geschikt: vitamine C gaat erg snel verloren. En water krijgt een andere geur en smaak waardoor de kans bestaat dat de cavia minder gaat drinken.

Gebit

Hoeveel snijtanden en kiezen heeft een cavia?

A

4 snijtanden, 16 kiezen

B

8 snijtanden, 12 kiezen

C

6 snijtanden, 14 kiezen

D

4 snijtanden 20 kiezen

Gebit

• Groeien hele leven door

• Groeien 6-8cm per jaar!

• Snijtanden:

-Ondersnijtanden staan achter bovensnijtanden

-Lengte boven: 6-9mm

-Lengte onder: 10-12mm

-Allemaal even breed

• Kiezen:

-Staan in hoek van 30 graden

-Geen bruggen over tong heen

Je kan alleen de vier snijtanden zien. De kiezen zitten zo ver in de bek dat deze alleen te zien zijn wanneer de cavia onder narcose is en je de bek ver kan openen.

Huisvesting

Huisvesting

• Plaatsing van kooi:

-Niet op de tocht

-Niet in de zon

-Het liefst van de grond af

• Optimale temperatuur: 18-22 graden

• Minimale afmeting afhankelijk van:

-Groepsgrootte

-Groepssamenstelling

• Hoe groter, hoe beter ☺

Huisvesting: bodembedekking

Verschillende soorten bodembedekking.

Links de geschikte varianten:

-Fleece liners: dit zijn speciaal ontwikkelde matjes, die een vochtdoorlatende bovenlaag hebben, een absorberende laag binnenin, en een lekvrije onderkant. Als de cavia plast, gaat de urine dus door de bovenste laag heen en wordt binnenin geabsorbeerd. Bovenste laag blijft daardoor droog.

Keutels moet je dagelijks opvegen/opzuigen. Na een aantal dagen haal je de matjes eruit en vervang je ze door schone. Je kan ze in de wasmachine wassen en zijn dus herbruikbaar. Daardoor kostenbesparend en duurzaam.

Andere voordelen: stofvrij (goed voor luchtwegen, en geen stof in huis), zacht aan de pootjes (vooral voor oudere cavia's erg fijn), staat gezellig.

-Papierkorrels: bijv. van Back-2-nature. Gemaakt van gerecycled papier. Neemt vocht goed op en is zo goed als stofvrij. Ook zacht aan de pootjes. Nadeel: erg duur

-Hennepvezel: neemt vocht goed op. Nadeel: stoffig, wat scherper aan de pootjes, langharige cavia's krijgen sneller klitten.

Niet geschikte bodembedekking:

-Zaagsel en houtvezel: te stoffig (slecht voor de luchtwegen).

-Stro: te scherp voor de pootjes, neemt niet goed vocht op.

Voortplanting

Op welke leeftijd zijn cavia's geslachtsrijp?

A

2-3 weken oud

B

6-8 maanden oud

C

1 jaar oud

D

4-8 weken oud

Voortplanting: cijfers op een rijtje

• Geslachtsrijp: vanaf 4-8 weken

• Cyclus: 14-18 dagen

• Draagtijd: 68 dagen (59-72 dagen)

(nestvlieders!)

• Nestgrootte: 1-6 (gemiddeld: 3-4)

• Geboortegewicht: 80-100 gram

• Zoogperiode: 3-4 weken

• Moeder verlaten: 4-5 wkn (>300 gram)

Omdat ze al zo vroeg geslachtsrijp zijn, is het heel belangrijk om broertjes van hun moeder en zusjes te scheiden wanneer ze 3-4wkn oud zijn. Anders risico op ongewenste zwangerschap en inteelt.

Elke 14-18 dagen is een zeugje bronstig. Ze is dan bereid om gedekt te worden. Buiten de bronst zal ze dit niet toelaten. Daarom kun je een dekbeertje het beste een paar weken bij het zeugje laten, zodat je zeker weet dat ze een hele cyclus gehad heeft en dus een keer bronstig is geweest.

De draagtijd is zo lang omdat het nestvlieders zijn en alles dus al in de baarmoeder aangelegd moet worden. (vergelijk maar eens met konijnen: draagtijd circa 30 dagen, nestblijvers).

De verhouding van de moeder en de kleintjes is verbazingwekkend: gewicht moedercavia gemiddeld 1000gram. Per kleintje komt ze ongeveer 100-120gram aan. Bij vier kleintjes dus 400-500gram erbij op haar eigen gewicht. Bij mensen zou dat betekenen dat een vrouw van 60kg een vierling krijgt die 6kg per baby wegen. Een zwangerschap is dan ook erg zwaar voor een cavia! Daarom genoeg tijd geven om te rusten en te herstellen tijdens en na de zwangerschap.

Een volgende dekking pas na minstens 6mnd, maar liefst nog langer!

Kleine cavia's zogen 3-4 wkn bij de moeder, maar eten vaak vanaf dag 2 ook al mee van het hooi, brokjes en groente. Toch is moedermelk wel belangrijk voor de voedingsstoffen en voor het opbouwen van hun afweersysteem.

Voortplanting

• Fokgeschikt:

-Zeugje: vanaf 6-10 maanden (minimaal 850gram)

-Beertje: vanaf 3 maanden

• Vóór 1-jarige leeftijd eerste nestje!

• Vroegcastratie beertje: waarom wel/niet?

Een zeugje mag vanaf een leeftijd van 6-10 maanden gedekt worden. Het liefst minimaal 850gram wegen.

Een beertje mag vanaf 3 mnd leeftijd dekken, maar iets ouder is nog beter omdat het lichamelijk best zwaar is en het niet zijn eigen ontwikkeling/groei in de weg moet staan.

Een zeugje moet vóór 1-jarige leeftijd haar eerste nestje krijgen, of in ieder geval voor die tijd gedekt/drachtig zijn. Na deze leeftijd gaat het bekken namelijk vergroeien en kan deze niet meer wijder uitzetten voor de bevalling. De kleintjes passen dan niet door het geboortekanaal.

Als de zeug voor het eerste levensjaar een nest heeft gehad, maakt het daarna niet meer uit op welke leeftijd ze het tweede nest krijgt.

Zeugjes niet meer drachtig laten worden wanneer ze de leeftijd van 4 jaar hebben bereikt.

En maximaal 3 nesten laten krijgen in haar leven, omdat het lichamelijk zo zwaar is. Daarom eigenlijk zelfs liever max. 2 nesten.

Beertjes worden meestal gecastreerd als ze minimaal 6 maanden oud zijn. Tegenwoordig is vroegcastratie ook een optie. Hierbij wordt het beertje al gecastreerd als hij 3-4 weken oud is. De ballen zijn dan net wel of net niet ingedaald. Voordeel van vroegcastratie is dat ze al gecastreerd zijn voordat ze geslachtsrijp zijn geworden. Hierdoor hoeven ze niet gescheiden te worden van hun moeder en zusjes. Door ze langer bij de moeder te laten, krijgen ze nog wat meer opvoeding en socialisatie mee waardoor ze socialere cavia's worden en dit ook kan helpen met het koppelen aan nieuwe cavia's.

Ook is de operatiewond veel kleiner omdat de ballen ook nog zoveel kleiner zijn. De hersteltijd is daarom aanzienlijk korter.

Verder wordt gezien dat bij vroegcastratie er in veel minder gevallen abcessen ontstaan. Dit is een veelvoorkomend probleem na castratie bij volwassen beertjes.

Gezondheid en ziekte

Hoe ziet een gezonde cavia eruit?

(uiterlijk, gedrag, etc.)

Heldere ogen, schone neus, aaneengesloten vacht, glanzende vacht, ademhaling door de neus, geen geluiden bij ademhaling, nieuwsgierig gedrag, eet hooi, maakt evt. onderzoekende geluidjes of harde piepgeluiden wanneer eten verwacht wordt, etc.

Gezondheid: normaalwaarden

• Ademhaling: 97 per minuut (45-150)

• Pols: 230-380 per minuut

• Temperatuur: 38.5 graden (37.2 - 39.5)

Veel voorkomende ziektes/aandoeningen

Blaasontsteking (cystitis)

Oorzaken:

• Bacteriële infectie

• Blaasgruis/blaasstenen

Symptomen:

• Pijn bij plassen

• Bloed bij urine

• Vermagering

• Apathie

• Buikpijn (met bolle rug zitten)

Spoed?

Het liefst binnen 24 uur naar dierenarts

Luchtweginfectie / longontsteking

Oorzaken:

• Bacterie

• Virus

• Verslikking

Symptomen:

• Versnelde ademhaling

• Apathie

• Reutelen

• Uitvloeiing uit neus en ogen

• Algeheel ziek

• Verminderde eetlust

Spoed?

Het liefst dezelfde dag naar dierenarts

Pododermatitis (Bumble Foot)

Oorzaken:

• Bacteriële infectie

Symptomen:

• Wond op voetzool

• Dikke poot

• Moeite met lopen

• Haaruitval op poot/teen

• Pijn

Spoed?

Het liefst binnen 24 uur naar dierenarts

Cataract (staar)

Oorzaken:

• Ouderdom

• Diabetes

• Erfelijk

Symptomen:

• Lens vertroebeling (witte waas op oog)

• Verminderd zicht

Spoed?

Eventueel naar dierenarts om diabetes

uit te sluiten.

Ovariumcystes (eierstokcystes)

Oorzaken:

• Geen duidelijke oorzaak

Symptomen:

• Symmetrische kaalheid op flanken

• Afwijkend gedrag

• Pijn in de buik

• Algeheel ziek zijn

Spoed?

Eventueel naar dierenarts bij veel symptomen om behandelmogelijkheden zoals pijnmedicatie of een operatie te bespreken.

Diarree

Oorzaken:

• Bedorven voedsel

• Verandering van voedsel

• Verandering in temperatuur

• Ziekteverwekker (virus, bacterie)

• Parasieten

• Problemen met gebit

Symptomen:

• Diarree/plakpoep

• Apathie

• Vacht staat bol

• Doffe ogen

• Slechte eetlust

Spoed?

Binnen een paar uur naar de dierenarts. Toestand kan snel verslechteren, zeker als de cavia niet meer eet!

Gebitsproblemen: te lange snijtanden + brugvorming kiezen

Oorzaken:

• Te weinig afslijten (bijv. door te weinig hooi)

• Afwijkende stand van de kaken

• Kan erfelijk zijn

• Soms geen duidelijke oorzaak

Symptomen:

• Moeilijk eten (maar wel wíllen eten)

• Natte kin

• Diarree

• Algeheel ziek zijn

Spoed?

Bij opmerking symptomen: het liefst dezelfde dag

naar dierenarts

Schurft

Oorzaken:

• Parasiet (schurftmijt)

• Vatbaarder wanneer weerstand laag is

Symptomen:

• Jeuk!!!

• Geen eetlust

• Vermagering

• Haarverlies

Spoed?

Bij twijfel of het schurft is: naar dierenarts

Behandeling kun je zelf doen met anti-schurft spray

Schimmel

Oorzaken:

• Schimmelinfectie

Symptomen:

• Kale plekken

• Soms zijn de plekken wit

• Soms jeuk, meestal niet

Spoed?

Bij twijfel of het schimmel is: naar dierenarts

Behandeling kun je zelf doen met anti-schimmel spray, anti-schimmelzalf.

Bij heftige, uitgebreide schimmelinfectie: cavia om de twee dagen wassen met Imaverol (alleen bij dierenarts te verkrijgen na aanvullend onderzoek).

Welke vragen heb je nog? /

Wat zou je nog graag willen weten?