Lessenserie wetenschappelijk onderzoek

• Biologie / Verzorging
• Middelbare school
• vmbo k
• Leerjaar 1

Wetenschappelijk onderzoek

De fasen van onderzoek doen 

stap voor stap

leerjaar 1

Wat gaan we leren?

• Wat is (wetenschappelijk) onderzoek?

• Welke fasen horen erbij?

Hoe maak je een spel over de fasen van onderzoek?

• Hoe voer je een klein experiment uit?

• Hoe verwerk je resultaten?

• Hoe gebruik je de resultaten voor het schrijven van een conclusie?

 

De fasen van wetenschappelijk onderzoek

Bekijk de video op de volgende dia:

Let tijdens het kijken op de volgende dingen:

• Welke 9 fasen zijn er?

• Welke fase vind je duidelijk?

• Welke fase vind je lastig?

• Waarom denk je dat onderzoekers in stappen werken?

De fasen van onderzoek op een rij

1. Probleemstelling

2. Onderzoeksvraag

3. Hypothese

4. Benodigdheden

5. Werkwijze

6. Uitvoering experiment

7. Resultaten

8. Conclusie

9. Reflectie

Fase 1: Probleemstelling

De probleemstelling beschrijft wat het probleem is of wat je wilt onderzoeken. 

Voorbeeld:In het lokaal staan een paar planten die niet zo goed groeien. De leerlingen en de docent vragen zich af hoe dat komt. Misschien heeft het te maken met de hoeveelheid licht die de planten krijgen.

Fase 2: Onderzoeksvraag

De onderzoeksvraag is de precieze vraag die je wilt beantwoorden. 

Voorbeeld:Groeit een plant beter met veel licht of met weinig licht?

Fase 3: Hypothese

Een hypothese is een verwachting of voorspelling. 

Je schrijft op wat jij denkt dat er gaat gebeuren. 

Voorbeeld: Ik verwacht/denk/vermoed dat planten beter groeien wanneer ze veel licht krijgen. Planten hebben licht nodig om voedsel te maken, dus waarschijnlijk groeien ze sneller op een lichte plek.

Fase 4: Benodigdheden

Hier schrijf je precies op welke materialen en hoeveelheden je nodig hebt voor het experiment. 

Voorbeeld

• Twee dezelfde planten

• Twee dezelfde potjes

• Aarde

• Water

• Een liniaal

• Een lichte plek (bij het raam)

• Een donkere plek (kast of hoek van het lokaal)

• Notitieblad of tabel om resultaten bij te houden

Fase 5: Werkwijze

In de werkwijze leg je stap voor stap uit hoe je het onderzoek gaat uitvoeren. 

Voorbeeld

• Zet plant A op een lichte plek.

• Zet plant B op een donkere plek.

• Geef beide planten evenveel water (bijv. elke twee dagen).

• Meet elke week de hoogte van beide planten met een liniaal.

• Noteer de resultaten in een tabel.

• Voer dit onderzoek vier weken uit.

Fase 6: Uitvoering experiment

Je volgt de stappen uit je werkwijze en werkt netjes en eerlijk. Je verandert niets tussendoor, zodat het onderzoek betrouwbaar blijft.

Voorbeeld: De planten zijn vier weken lang op hun plek blijven staan. Beide planten kregen evenveel water. Elke week werd de hoogte gemeten en opgeschreven.

Fase 7: Resultaten

De resultaten zijn de uitkomsten van je onderzoek. Je kunt ze opschrijven in een tabel, grafiek en/of in woorden. 

Voorbeeld resultaten

week	plant A (veel licht)	plant B (weinig licht)
1	10 cm	10 cm
2	12 cm	11 cm
3	14 cm	11,5 cm
4	15 cm	12 cm

Fase 8: Conclusie

In de conclusie beantwoord je de onderzoeksvraag en vergelijk je de resultaten met de hypothese.

Voorbeeld conclusie

De plant die veel licht kreeg, groeide duidelijk beter dan de plant die weinig licht kreeg. De plant met veel licht is 5 cm gegroeid (15 cm - 10 cm), de plant met minder licht is maar 2 cm (12 cm - 10 cm) gegroeid.

Het antwoord op de onderzoeksvraag is dus: ja, planten groeien beter met veel licht. De hypothese was juist.

Fase 9: Reflectie

In de reflectie kijk je terug op je onderzoek. Wat ging goed? Wat kon beter? Wat zou je de volgende keer anders doen? 

Voorbeeld reflectie

Het onderzoek ging goed: 

De planten kregen evenveel water en de metingen werden netjes uitgevoerd.

Wat beter kon: 

1. De metingen hadden elke week op hetzelfde tijdstip en dezelfde dag gedaan kunnen worden.

2. De donkere plek was niet helemaal donker; er kwam soms toch wat licht binnen.

Volgende keer zou ik een echt donkere kast gebruiken en elke week op dezelfde dag en tijd meten

Maak een spel

Je werkt in tweetallen.

Je kiest uit een memory spel of een dominospel.

Je speelt het spel om de fasen van onderzoek goed te oefenen

Voorbeeldonderzoek

Voorbeeldonderzoek: Planten en licht

De docent deelt een voorbeeldonderzoek uit.

Jullie lezen dat klassikaal.

Tijdens het lezen onderstreep je welke fase je lastig vindt.

In tweetallen de lastige fase bespreken en elkaar uitleggen

Daarna klassikaal bespreken

Poster fasen

De docent deelt de poster met de fasen van onderzoek uit.

De fasen worden nogmaals besproken, maar nu door de leerlingen.

Markeer voor jezelf wat je al snapt op de poster.

Stel vragen over de fasen die je nog niet snapt. 

Experiment kiezen en uitvoeren

Afronding

Je bent nu en onderzoeker:

• Je kent alle fasen van een wetenschappelijk onderzoek

• Je hebt een experiment uitgevoerd

• Je hebt de resultaten van het experiment verwerkt

• Je hebt een spel gemaakt