Z I J A A N Z I J
H E L P E N D E Z O R G E N W E L Z I J N · N I V E A U 2
Activiteiten en dagbesteding
Wandelen, een spelletje, samen bakken: activiteiten maken de dag leuker en houden mensen actief. Hoe kies je samen met een cliënt een activiteit die echt bij hem past?
Les 9 · Assisteert bij activiteiten en welbevinden
Z I J A A N Z I J
H E L P E N D E Z O R G E N W E L Z I J N · N I V E A U 2
Activiteiten en dagbesteding
Wandelen, een spelletje, samen bakken: activiteiten maken de dag leuker en houden mensen actief. Hoe kies je samen met een cliënt een activiteit die echt bij hem past?
Les 9 · Assisteert bij activiteiten en welbevinden
Over deze les: les 9 van de serie Zij aan zij, beroepslessen voor de opleiding Helpende Zorg en Welzijn (mbo niveau 2), ongeveer 40 minuten. Studenten leren met gerichte vragen ontdekken welke activiteit bij een cliënt past, een activiteit samen voorbereiden, de cliënt betrekken zonder het over te nemen, de activiteit aanpassen aan wat iemand kan en afronden en evalueren met de cliënt.
Koppeling: kwalificatiedossier Dienstverlening, profiel Helpende Zorg en Welzijn (crebo 25960, geldig vanaf 1 augustus 2024). Werkproces P2-K1-W4 Assisteert bij het ondernemen van activiteiten gericht op dagbesteding en welbevinden: de helpende stelt gerichte vragen om wensen, behoeften en mogelijkheden te achterhalen, helpt bij het uitkiezen van activiteiten en assisteert bij creatieve, educatieve of recreatieve activiteiten. De helpende betrekt cliënten en naastbetrokkenen zoveel mogelijk, geeft zo nodig extra uitleg en hulp en zorgt voor een goede sfeer. Gedrag: betrekt de cliënt proactief bij de activiteit en past communicatie en gedrag aan op een groep of een individu, ook als die verschilt qua cultuur of achtergrond.
Foto: Lifecirclehealthservices, CC BY-SA 4.0 Image credit: Lifecirclehealthservices, CC BY-SA 4.0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 9
Na deze les:
1
Je kan met gerichte vragen ontdekken welke activiteit bij een cliënt past.
2
Je kan uitleggen hoe je een cliënt bij een activiteit betrekt.
3
Je kan een activiteit aanpassen en samen met de cliënt evalueren.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.
S T A R T V R A A G
LES 9
Waar word jij blij van op een vrije dag?
Iets maken met mijn handen
Naar buiten en bewegen
Iets doen met vrienden of familie
Muziek, films of gamen
Startvraag: er is geen goed of fout. Laat zien hoe verschillend de klas kiest. Zo is het bij cliënten ook: niet iedereen wordt blij van bingo. In deze les leer je hoe je ontdekt wat bij iemand past.
K E R N B E G R I P
LES 9
Welbevinden
Welbevinden is hoe goed iemand zich voelt: tevreden, rustig, nuttig en verbonden met anderen. Een activiteit die bij iemand past, kan zijn welbevinden vergroten.
Kernbegrip: in het kwalificatiedossier gaat dit werkproces over activiteiten gericht op dagbesteding en welbevinden. Dagbesteding is een zinvolle invulling van de dag. Dat kan op een dagbestedingslocatie, maar ook thuis of op de woongroep. Vraag: wanneer voel jij je nuttig?
A C T I V I T E I T E N
LES 9
Soorten activiteiten
Creatief: schilderen, breien, bakken, muziek maken.
Educatief: de krant bespreken, een quiz, leren werken met een tablet.
Recreatief: wandelen, spelletjes doen, samen naar de markt.
Ook gewone klusjes kunnen een activiteit zijn, zoals de tafel dekken of de planten water geven.
Uitleg: deze drie soorten noemt het kwalificatiedossier. Een activiteit kan alleen of in een groep. Klusjes geven veel mensen het gevoel dat ze nog nuttig zijn. Vraag studenten welke activiteiten ze op hun stage zien.
Extra voor snelle studenten: bedenk bij elke soort een activiteit voor een kind in de kinderopvang.
V R A A G
LES 9
Mevrouw Lindeman gaat met jou wandelen in het park. Wat voor activiteit is dat?
Een creatieve activiteit
Een recreatieve activiteit
Een educatieve activiteit
Een verzorgende activiteit
Antwoord: B. Wandelen is ontspanning en beweging: een recreatieve activiteit. Creatief is iets maken, educatief is iets leren. Verzorgen hoort bij persoonlijke zorg (les 6).
K E R N B E G R I P
LES 9
Levensverhaal
Het levensverhaal is wat iemand in zijn leven heeft meegemaakt. Bijvoorbeeld zijn werk, familie, hobby's en waar hij opgroeide. Als je het levensverhaal kent, vind je makkelijker een activiteit die past.
Kernbegrip: het levensverhaal staat soms in het zorgplan of in een boekje dat de familie heeft gemaakt. Herinneringen ophalen heet reminiscentie. Dat werkt vaak goed bij ouderen, bijvoorbeeld met oude foto's of muziek van vroeger. Vraag: wat zou iemand over jouw leven moeten weten om een leuke activiteit voor je te kiezen?
G E R I C H T E V R A G E N
LES 9
Ontdek wat past
Vraag naar interesses, vroeger en wat iemand nog kan.
"Wat deed u vroeger graag?"
"Waar wordt u blij van?"
"Wat lukt nog goed?"
"Doet u het liever alleen of met anderen?"
Vraag het ook aan naasten en kijk in het zorgplan.
Uitleg: een gerichte vraag gaat over wat jij wilt weten: wensen, interesses en wat iemand kan. Kan een cliënt zelf weinig vertellen, bijvoorbeeld door dementie of een beperking? Vraag het dan aan familie, kijk naar foto's in de kamer en let op waar iemand blij van wordt. In les 10 oefen je meer met vragen stellen en doorvragen.
Foto: Magdalena (StockSnap), CC0 Image credit: Magdalena (StockSnap), CC0
V R A A G
LES 9
Meneer Şahin was vroeger tuinman. Welke activiteit past het best bij zijn levensverhaal?
Samen naar een film kijken
Een quiz over hoofdsteden
Bingo spelen in de huiskamer
Samen de plantenbakken verzorgen
Antwoord: D. Meneer weet veel van planten en tuinieren. Met de plantenbakken kan hij zijn kennis gebruiken en voelt hij zich nuttig. De andere activiteiten kunnen ook leuk zijn, maar passen niet bij zijn levensverhaal. Vraag het hem wel: misschien wil hij juist iets nieuws.
B E T R E K K E N
LES 9
Samen doen, niet overnemen
Zo betrek je iemand
Kies en bereid samen voor
Laat iemand spullen pakken of klaarzetten
Geef één stap tegelijk
Doe het voor en laat het nadoen
Geef een compliment voor de inzet
Zo neem je het over
Jij kiest wat er gebeurt
Jij zet alles al klaar
Jij maakt het af, want dat gaat sneller
Jij praat voor de cliënt
De cliënt kijkt alleen toe
Uitleg: betrekken begint al bij het voorbereiden. Laat de cliënt meedenken over wat jullie nodig hebben en kijk in het zorgplan: denk bij bakken aan een dieet of allergie. Een compliment gaat over de inzet, niet over hoe mooi het resultaat is. Vraag studenten: wat gebeurt er met iemand die steeds alleen mag toekijken?
W A T Z E G J I J ?
LES 9
Mevrouw Verbeek zegt: 'Doe jij het maar, ik kan het toch niet.' Wat zeg jij?
Open vraag: voorbeeldantwoord: 'Ik help u. Zullen we het samen doen? U roert, ik houd de kom vast.' Neem het niet over, maar maak de stap kleiner. Geef een compliment als iets lukt. Wil mevrouw echt niet, dan respecteer je dat en vraag je wat ze wel wil.
A A N P A S S E N
LES 9
Pas de activiteit aan
Makkelijker: kleinere stappen, groter materiaal, een rustige plek.
Moeilijker: een extra taak als iemand zich verveelt.
Let op: wordt iemand moe of onrustig? Neem pauze of stop.
In een groep: zorg dat iedereen erbij hoort en niemand wordt uitgelachen.
Uitleg: een activiteit moet passen bij wat iemand kan, niet andersom. Een goede sfeer in de groep is ook jouw taak: verdeel de aandacht, betrek stille deelnemers en grijp in als iemand wordt buitengesloten. Merk je dat iemand iets niet meer kan wat eerst wel lukte? Meld het (les 8).
C A S U S
LES 9
Meneer Tjon, dagbesteding
Meneer Tjon (79) was vroeger timmerman. Hij heeft beginnende dementie. Op de dagbesteding maakt de groep vogelhuisjes. Meneer wil graag meedoen, maar zijn handen trillen. Na tien minuten legt hij de hamer boos neer.
Wat doe jij?
Bespreek met je buur: hoe pas je de activiteit aan zodat meneer Tjon kan meedoen? Noem twee manieren.
Opdracht: ongeveer 5 minuten, in tweetallen. Voorbeeldantwoord: laat meneer een taak doen die wel lukt, zoals schuren, verven of uitleg geven aan anderen over hout. Gebruik grotere spijkers of laat hem vooraf geboorde gaten gebruiken. Neem een korte pauze. Gebruik zijn ervaring: vraag hem om advies. Zo voelt hij zich nuttig.
Hulp voor wie vastloopt: wat weet meneer Tjon beter dan de rest van de groep?
A F R O N D E N
LES 9
Afronden en evalueren
Ruim samen op. Ook dat hoort bij de activiteit.
Kijk samen terug: "Wat vond u ervan? Wat ging goed?"
Vraag wat de volgende keer anders kan.
Geef door wat de cliënt vond, volgens de afspraken.
Uitleg: evalueren is samen terugkijken. Zo weet je of de activiteit past en wat je de volgende keer anders doet. Let ook op wat je ziet: lachte iemand, was hij moe? Wat je doorgeeft, schrijf je feitelijk op, zoals in les 8. Kan iemand niet goed vertellen wat hij vond, kijk dan naar zijn gezicht en houding.
O P D R A C H T
LES 9
Kies samen een activiteit
1
Stel je buur drie vragen over wat hij graag doet.
2
Kies samen een activiteit die bij hem past.
3
Spreek af wat hij zelf doet en waar jij helpt.
4
Bedenk hoe je na afloop samen terugkijkt.
minute
second
in tweetallen
Opdracht: laat studenten de antwoorden in hun werkboek schrijven en daarna van rol wisselen. Laat een paar tweetallen hun activiteit kort voorstellen. Let op: zijn de vragen echt open? Doet de 'cliënt' zelf zoveel mogelijk?
Hulp voor wie vastloopt: begin met 'Wat doe jij graag als...'
Extra voor snelle studenten: hoe pas je de activiteit aan als je buur een arm in het gips heeft?
T E R U G B L I K
LES 9
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Passende activiteit vinden
Cliënt betrekken
Aanpassen en evalueren
Ik kan ze allemaal
Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.
V O L G E N D E L E S
In gesprek met cliënt en naasten
Goed luisteren is het begin van goede zorg. Volgende les oefen je hoe je een gesprek voert met een cliënt en met zijn familie of mantelzorger.
Je kan in een gesprek luisteren, samenvatten en doorvragen (LSD).
Je kan je taal aanpassen aan een cliënt met dementie of een verstandelijke beperking.
Volgende les: les 10 van de serie, werkproces B1-K1-W2 Treedt op als aanspreekpunt.
Image credit: LessonUp