In gesprek met cliënt en naasten (Helpende Zorg en Welzijn mbo niveau 2, les 10)

Z I J A A N Z I J

H E L P E N D E Z O R G E N W E L Z I J N   ·   N I V E A U 2

In gesprek met cliënt en naasten

Je praat de hele dag: met cliënten, met hun familie en met collega's. Hoe zorg je dat de ander zich gehoord voelt, en dat jij goed begrijpt wat iemand nodig heeft?

Les 10  ·  Treedt op als aanspreekpunt

1 / 17
volgende
Slide 1: Slide
newEditorZorg en welzijnMBOStudiejaar 1,2

In deze les zitten 17 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 36 min
Dit is niet oké

Introductie

Studenten Helpende Zorg en Welzijn oefenen luisteren, samenvatten en doorvragen (LSD), open en gesloten vragen en non-verbale communicatie. Ze leren hun taal aanpassen aan een cliënt met dementie of een verstandelijke beperking en ontdekken welke vragen van familie ze zelf beantwoorden en welke ze doorverwijzen. Mbo niveau 2, werkproces B1-K1-W2, ongeveer 40 minuten.

Instructies

Werkbladen

Onderdelen in deze les

Z I J A A N Z I J

H E L P E N D E Z O R G E N W E L Z I J N   ·   N I V E A U 2

In gesprek met cliënt en naasten

Je praat de hele dag: met cliënten, met hun familie en met collega's. Hoe zorg je dat de ander zich gehoord voelt, en dat jij goed begrijpt wat iemand nodig heeft?

Les 10  ·  Treedt op als aanspreekpunt

Over deze les: les 10 van de serie Zij aan zij, beroepslessen voor de opleiding Helpende Zorg en Welzijn (mbo niveau 2), ongeveer 40 minuten. Studenten oefenen luisteren, samenvatten en doorvragen (LSD), open en gesloten vragen en non-verbale communicatie. Ze leren hun taal aanpassen aan een cliënt met dementie of een verstandelijke beperking, en ze leren welke vragen van familie en mantelzorgers ze zelf beantwoorden en welke ze doorverwijzen.

Koppeling: kwalificatiedossier Dienstverlening, profiel Helpende Zorg en Welzijn (crebo 25960, geldig vanaf 1 augustus 2024). Werkproces B1-K1-W2 Treedt op als online en/of offline aanspreekpunt: de helpende achterhaalt de behoeften en wensen van de klant, informeert en verwijst door naar de juiste persoon of plek. Gedrag: staat de klant vriendelijk en duidelijk te woord, gaat zorgvuldig om met vertrouwelijke informatie, handelt inclusief en cultuursensitief. In het basisdeel staat ook: kan eenvoudige gesprekstechnieken toepassen (waaronder LSD: Luisteren, Samenvatten, Doorvragen). Onder 'klant' verstaat het dossier ook de cliënt en de mantelzorger.

Foto: Lifecirclehealthservices, CC BY-SA 4.0 Image credit: Lifecirclehealthservices, CC BY-SA 4.0 Image credit: LessonUp

L E E R D O E L E N

LES 10

Na deze les:

1

Je kan in een gesprek luisteren, samenvatten en doorvragen (LSD).

2

Je kan je taal aanpassen aan een cliënt met dementie of een verstandelijke beperking.

3

Je kan uitleggen welke vragen van familie je zelf beantwoordt en welke je doorverwijst.

Leerdoelen: lees ze kort voor. In les 8 hoorden studenten al even van LSD. Vandaag leren ze het echt en oefenen ze het zelf. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.

S T A R T V R A A G

LES 10

Wat vind jij het lastigst in een gesprek op je werk?

1

Weten wat ik moet zeggen

2

Praten met iemand die in de war is

3

Praten met familie van een cliënt

4

Stiltes in het gesprek

Startvraag: hier is geen goed of fout. Vraag een paar studenten naar een voorbeeld uit hun stage. Bij elke keuze komt in deze les iets langs: LSD helpt als je niet weet wat je moet zeggen, er is uitleg over praten met iemand met dementie, en over familie. Stiltes mogen er zijn: een cliënt heeft soms tijd nodig om na te denken.

K E R N B E G R I P

LES 10

LSD: luisteren, samenvatten, doorvragen

LSD is een gesprekstechniek in drie stappen. Je luistert met aandacht, je zegt in je eigen woorden wat je hebt gehoord en je stelt een vraag om meer te weten te komen. Zo merkt de ander dat je echt luistert.

Kernbegrip: in het kwalificatiedossier staat dat elke helpende eenvoudige gesprekstechnieken kan toepassen, waaronder LSD. Samenvatten voelt in het begin raar, alsof je de ander napraat. Maar het werkt: de cliënt hoort dat je hem begrijpt, of kan je verbeteren als je het verkeerd hebt begrepen. Vraag: wie heeft weleens gemerkt dat iemand niet echt naar je luisterde? Waaraan merkte je dat?

L S D

LES 10

Zo doe je het

  • Luisteren: je kijkt de cliënt aan en laat hem uitpraten.

  • Samenvatten: 'Dus u mist uw dochter.'

  • Doorvragen: 'Wanneer mist u haar het meest?'

Na het doorvragen begin je weer bij luisteren.

Uitleg: doe het kort voor met een student. Student: 'Ik vind de zondag zo lang.' Docent (samenvatten): 'De zondag duurt lang voor u.' Docent (doorvragen): 'Wat mist u op zondag?' Laat zien dat je bij luisteren niet al aan je eigen antwoord denkt, en niet meteen een oplossing geeft. Tip voor samenvatten: begin met 'Dus...' of 'Als ik het goed begrijp...'.

V R A A G

LES 10

Mevrouw Kramer zegt: 'Sinds mijn man er niet meer is, slaap ik slecht.' Welke reactie is samenvatten?

A

Dus u slaapt slecht sinds uw man er niet is.

B

Probeer eens warme melk voor het slapengaan.

C

Hoe lang bent u getrouwd geweest met hem?

D

Dat heb ik ook weleens, dat is heel normaal.

Antwoord: A. Je zegt in je eigen woorden wat mevrouw vertelde. B is een advies: dat geef je pas als je weet wat er speelt, en vaak hoort het niet bij jouw taak. C is een vraag, maar die gaat niet over wat zij net zei. D gaat over jou in plaats van over haar. Vraag: welke doorvraag past na antwoord A?

V R A G E N S T E L L E N

LES 10

Open of gesloten?

Open vraag

  • Begint met wat, hoe, wie of waarom

  • De cliënt vertelt zelf meer

  • 'Hoe was het bezoek van uw zoon?'

  • Goed om te ontdekken wat iemand wil

Gesloten vraag

  • Het antwoord is ja, nee of kort

  • 'Heeft u pijn?'

  • Goed om snel iets na te gaan

  • Fijn voor iemand die moeite heeft met praten

Uitleg: geen van de twee is beter. Bij doorvragen gebruik je vaak een open vraag. Een gesloten vraag is handig als je iets zeker wilt weten, of bij een cliënt met dementie die van een open vraag in de war raakt. Een keuzevraag ('Wilt u koffie of thee?') is ook een gesloten vraag. Laat studenten een gesloten vraag ombouwen tot een open vraag: 'Heeft u lekker gegeten?' wordt 'Wat vond u van het eten?'

V R A A G

LES 10

Welke vraag is een open vraag?

A

Heeft u goed geslapen vannacht?

B

Wilt u koffie of liever thee?

C

Wat heeft u gisteren gedaan?

D

Zit u zo lekker in uw stoel?

Antwoord: C. Op die vraag kan de cliënt niet met ja of nee antwoorden: hij vertelt zelf wat hij deed. A en D beantwoord je met ja of nee. B is een keuzevraag: ook een gesloten vraag, want je kiest uit twee antwoorden.

N O N - V E R B A L E C O M M U N I C A T I E

LES 10

Je praat ook zonder woorden

Je houding, je gezicht, je stem en hoe dichtbij je staat, zeggen ook iets. Zit of sta op ooghoogte. Kijk de cliënt aan. Praat rustig.

Let ook op de cliënt. Kijkt iemand weg of trekt hij zijn hand terug? Vraag ernaar: 'Ik zie dat u wegkijkt. Wat is er?'

Uitleg: non-verbale communicatie is alles wat je laat zien zonder woorden. Als je zegt 'Ik heb alle tijd' terwijl je bij de deur staat, gelooft de cliënt je houding en niet je woorden. Doe het kort voor: zeg 'Vertel maar' met je armen over elkaar en je blik op de klok, en daarna zittend en met aandacht. Wat zien studenten? Let op: wat beleefd is, verschilt per persoon en per cultuur. Sommige mensen vinden veel oogcontact juist ongemakkelijk. Kijk hoe de cliënt reageert.

Foto: Direct Media (StockSnap), CC0 Image credit: Direct Media (StockSnap), CC0

A A N S L U I T E N

LES 10

Praten met iemand met dementie of een verstandelijke beperking

  • Gebruik korte zinnen en gewone woorden.

  • Stel één vraag tegelijk.

  • Geef een keuze uit twee: 'Wilt u de blauwe of de rode trui?'

  • Geef tijd om te antwoorden.

  • Laat zien wat je bedoelt: wijs aan of doe het voor.

  • Verbeter iemand niet: 'Dat weet u toch nog wel?'

Uitleg: bij dementie gaat het onthouden en het begrijpen van taal steeds moeilijker. Bij een verstandelijke beperking verschilt per persoon wat iemand begrijpt. In het zorgplan staat vaak hoe je iemand het beste aanspreekt: lees dat. Praat met een volwassene als volwassene, ook als je eenvoudige taal gebruikt. Vraag: waarom maakt 'Dat weet u toch nog wel?' iemand met dementie onrustig? Iemand voelt zich dan dom of beschaamd.

O P D R A C H T

LES 10

Meneer Benali, verpleeghuis

Meneer Benali heeft dementie. Je komt 's ochtends zijn kamer binnen en zegt snel: 'Goedemorgen! Gaan we eerst douchen of eerst ontbijten, en wat wilt u vandaag aan, en heeft u goed geslapen?' Meneer Benali kijkt je aan en zegt niets. Dan draait hij zich om.

Wat gaat hier mis?

Noem twee dingen die de helpende anders kan doen. Schrijf daarna op wat je zelf als eerste zou zeggen.

Bespreking: drie vragen in één zin, en snel gepraat. Meneer Benali kan dat niet volgen. Beter: rustig binnenkomen, op ooghoogte gaan zitten, je naam noemen en één vraag stellen. Bijvoorbeeld: 'Goedemorgen meneer Benali, ik ben Daan. Wilt u eerst ontbijten?' Wacht dan op zijn antwoord. Zijn omdraaien is non-verbaal: het kan betekenen dat hij het niet begrijpt of dat het te veel is.

Extra voor snelle studenten: hoe kun je bij het aankleden een keuze uit twee aanbieden?

F A M I L I E E N M A N T E L Z O R G E R S

LES 10

Zelf antwoorden of doorverwijzen?

Dit doe je zelf

  • Luisteren naar wat familie vertelt

  • Vertellen wat je vandaag samen deed

  • Vragen hoe de cliënt het thuis gewend is

  • Praktische vragen over jouw taken

Dit verwijs je door

  • Vragen over medicijnen of behandeling

  • Vragen over het zorgplan

  • Een klacht

  • Alles waarop je het antwoord niet weet

Uitleg: familie en mantelzorgers kennen de cliënt vaak het langst. Neem wat ze vertellen serieus: je leert er veel van. Een mantelzorger is een naaste die vrijwillig en vaak langdurig voor de cliënt zorgt, bijvoorbeeld een dochter of een buurman (les 3). Verwijs je door, zeg dan eerlijk dat je het niet weet en wie het wel weet: 'Dat kan de verpleegkundige u beter uitleggen. Ik vraag haar of ze u belt.' Zorg dat het ook echt gebeurt. Vertel familie alleen wat de cliënt goedvindt en wat in de afspraken staat: in les 8 leerde je over privacy.

V R A A G

LES 10

De zoon van mevrouw Brouwer vraagt: 'Waarom krijgt mijn moeder sinds kort andere pillen?' Wat zeg je het best?

A

Ik denk dat de oude pillen niet goed werkten.

B

Dat mag ik u niet vertellen, het is privé.

C

Kijkt u maar even in het cliëntsysteem.

D

Dat weet ik niet, ik vraag de verpleegkundige.

Antwoord: D. Medicijnen horen niet bij jouw taak, dus je verwijst door naar de collega die het wel weet. Zeg erbij wat je gaat doen, en doe het ook. A is een gok: zo geef je misschien verkeerde informatie. B klinkt afwijzend: de zoon voelt zich niet geholpen. C kan niet: familie kan niet zomaar in het cliëntsysteem kijken.

O P D R A C H T

LES 10

LSD oefenen in drietallen

1

Kies wie cliënt, helpende en waarnemer is.

2

De cliënt vertelt twee minuten over een fijne vakantie of een lastige dag.

3

De helpende luistert, vat samen en vraagt door.

4

De waarnemer turft: hoe vaak samenvatten, hoe vaak doorvragen? Wissel dan van rol.

9

m

00

s

in drietallen

Opdracht: ongeveer 9 minuten, drie rondes van drie minuten. De waarnemer let ook op non-verbale communicatie: kijkt de helpende de cliënt aan, laat hij of zij de ander uitpraten? Na elke ronde zegt de waarnemer één ding dat goed ging. Bespreek kort na: wat was het lastigst? Vaak is dat samenvatten zonder een eigen mening of advies toe te voegen.

Hulp voor wie vastloopt: gebruik de beginnetjes 'Dus...', 'Als ik het goed begrijp...' en 'Hoe was dat voor je?'

Extra voor snelle studenten: speel een cliënt met dementie. Past de helpende zijn vragen aan?

T E R U G B L I K

LES 10

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

Luisteren, samenvatten, doorvragen

2

Aansluiten bij de cliënt

3

Familie te woord staan

4

Ik kan ze allemaal

Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.

V O L G E N D E L E S

Grenzen en een veilige werkplek

Een cliënt die je op Instagram wil volgen, een collega die over je grens gaat: wat doe je dan? Volgende les leer je hoe je je eigen grenzen aangeeft en wat je doet als je je zorgen maakt over de veiligheid van een cliënt.

  • Je kan uitleggen wat professionele afstand en nabijheid is.

  • Je kan je eigen grenzen aangeven en hulp vragen bij grensoverschrijdend gedrag.

Volgende les: les 11 van de serie, werkproces B1-K1-W3 Draagt bij aan een fysiek en sociaal veilige werkomgeving.

Klik hier

Image credit: LessonUp