MINERVA les 11 - Herhaling werkwoord en passief

• Latijn
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 3

Huiswerk nakijken

11 De godinnen beloofden Paris een koninklijk geschenk, als hij de appel aan hen had gegeven. Juno, de echtgenote van Jupiter, wilde [1] dat hij erg rijk was. Ze wenste ook [2] dat hij het beste en grootste rijk had. Minerva wilde [3] dat hij de sterkste man was tussen de stervelingen.

Venus beloofde echter [4] dat zij Helena, de dochter van Tyndareus en de echtgenote van Menelaus, de mooiste van alle vrouwen, [vervolg 4] ten huwelijk zou schenken.

18 Paris oordeelde [5] dat Venus de mooiste was en hij gaf haar de appel. Daarom waren Juno en Minerva vijandig aan alle Trojanen.

Herhaling werkwoord

• Je kunt actieve persoonsvormen in het praesens, imperfectum, perfectum en plusquamperfectum herkennen en vertalen. 
• Je kent het verschil tussen onvoltooide en voltooide tijden in het Latijn en het Nederlands.

ik zeg

ik zei

ik heb gezegd

ik had gezegd

praesens

imperfectum

perfectum

plusquamperfectum

Onvoltooide vs Voltooide tijden

Onvoltooide tijden hebben een praesensstam:

• (voca-, audi-, terre-, dic-)

Voltooide tijden hebben een perfectumstam:

• (vocav-, audiv-, terru-, dix-)
• In het Nederlands herken je deze tijden aan het hulpwerkwoord 'hebben' of 'zijn' + voltooid deelwoord

Onvoltooid

Voltooid

praesens

imperfectum

perfectum

plusquamperfectum

Werkwoorden zijn formules!

Tijd	Stam (pr of pf)	kenletters (geeft tijd aan)	bindvocaal	uitgang
praesens	praesensstam	-	(i voor -s/-t, u voor -nt)	o, s, t, mus, tis, nt
imperfectum	praesensstam	(e)ba	-	m, s, t, mus, tis, nt
perfectum	perfectumstam	-	-	i, isti, it, imus, istis, erunt
plusquamperfectum	perfectumstam	era	-	m, s, t, mus, tis, nt

Werkwoorden zijn formules!

Tijd	Stam (pr of pf)	kenletters (geeft tijd aan)	bindvocaal	uitgang
praesens	dic	-	i	tis
imperfectum	dic	eba	-	mus
perfectum	dix	-	-	it
plusquamperfectum	dix	era	-	nt

Welke tijd is?

inceperam

1. praesens
2. perfectum
3. plusquamperfectum
4. imperfectum

Welke tijd is?

dividis

1. praesens
2. perfectum
3. plusquamperfectum
4. imperfectum

Welke tijd is?

dubitavit

1. perfectum
2. plusquamperfectum
3. praesens
4. imperfectum

Werkwoorden vertalen

Laat in je vertaling merken als het om een perfectum gaat. 

(dus vertaal met het hulpwerkwoord 'hebben')

Vertaal het werkwoord
abstulisti

Vertaal het werkwoord
perveniebatis

Vertaal het werkwoord
invenit

Vertaal het werkwoord
traxerant

Passieve persoonsvormen

De meester ziet de slaaf.

vs.

De slaaf wordt door de meester gezien.

Actief

De meester ziet de slaaf.

onderwerp = degene die het doet. = de meester

lijdend voorwerp = degene die het ondergaat. = de slaaf

Belangrijkste is het onderwerp.

Passief

De slaaf wordt gezien door de meester.

onderwerp = degene die het ondergaat. = de slaaf

lijdend voorwerp = niet aanwezig.

Bijwoordelijke bepaling = degene die het doet. = door de meester

Belangrijkste is het onderwerp.

Welk hulpwerkwoord gebruik je om een zin passief te maken?

1. doen
2. zijn
3. hebben
4. worden

Passieve zinnen in het Latijn

Magister servum videt.

De meester ziet de slaaf.

vs

Servus a magistro videtur.  

De slaaf wordt door de meester gezien.

Hoe zie je in het Latijn dat een persoonsvorm passief is?

1. Er is een hulpwerkwoord toegevoegd.
2. Er zijn kenletters toegevoegd.
3. Er is een aparte persoonsuitgang.
4. Je kunt het alleen afleiden aan de context.

De persoonsuitgangen praesens en imperfectum

	Actief	Passief
ik	o/m	(o)r
jij	s	ris
hij/zij/het	t	tur
wij	mus	mur
jullie	tis	mini
zij	nt	ntur
infinitivus	re	ri

Nota bene!

De uitgang -ri wordt -i bij de medeklinkerstammen!

ducri > duci = te worden geleid

Actief

praesens

Passief

praesens

Actief praesens

Actief imper-fectum

Passief praesens

Passief imper-fectum

incipit

liberabamur

fingis

parabatur

exercebas

mutantur

audimini

vertaal: invenior

vertaal: trahebaris

vertaal: expelluntur

vertaal: perveniebatur

De handelende persoon

De handelende persoon (door wie de persoonsvorm gedaan wordt) kan in het Latijn als volgt aangegeven worden:

A(b) + ablativus  --> Servus a magistro salutatur.

                                          De slaaf wordt begroet door de meester.

Vertaal de volgende zin:
Servi a rege videntur

Voces a patre et matre audiuntur.

Het passief van het perfectum en plusquamperfectum

In de voltooide tijden (perfectum en plusquamperfectum), gebruikt het Latijn net als in het Nederlands het voltooid deelwoord + het hulpwerkwoord esse

Je vertaalt hem letterlijk, dus een vorm van 'zijn' + voltooid deelwoord. 

Bijv.:

amatus sum = ik ben bemind

amatus erat = hij was bemind

Het voltooid deelwoord (ppp)

• Het voltooid deeldwoord noemen we in het Latijn participium perfectum passief. (ppp)
• Je herkent het ppp aan de uitgang -tus, -ta, -tum.
• Je verbuigt het ppp zoals een bijvoeglijk naamwoord van het type longus, -a, -um.
• Soms heeft een ppp een afwijkende vorm, deze moet je dan los leren in de woordenlijst (bijv. missus = ppp van mittere)

amatus es

1. jij hebt bemind
2. jij bent bemind
3. jij werd bemind
4. jij wordt bemind

Sex boves repertae sunt.

Deponens

Sommige werkwoorden in het Latijn bestaan alleen in een passieve vorm, maar hebben een actieve betekenis. 

Je herkent deze werkwoorden aan de passieve persoonsuitgang -or in de woordenlijst. Bijv.:  

     moror (morari) = 1. verblijven / 2. ophouden

     morior (mori) = sterven

Je mag een deponens nooit passief vertalen!

Vertaal:
Fratres in pugna moriuntur.

Losse zinnen oefenen

Rex a filio occisus est.

Rex hostes ad carcerem duci iusserat.

Klaar?

Ga oefenen voor het SO!