3.2 Crisis en ontevredenheid

• Geschiedenis
• Middelbare school
• vmbo k, g, t, mavo, havo, vwo
• Leerjaar 3-6

Introductie

Aan het eind van deze les kun je herkennen en uitleggen waarom en op welke manier Adolf Hitler in Duitsland aan de macht kwam.

Historisch Overzicht 

vanaf 1848

Het Interbellum

 (1919-1939)

3.2 Crisis en ontevredenheid
  De opkomst van Hitler

Leerdoel

Aan het eind van deze les kun je herkennen en uitleggen waarom in het interbellum veel mensen een sterke leider wilden voor hun land.

Interbellum

Een interbellum (van het Latijn inter, tussen en bellum, oorlog) is een periode tussen twee oorlogen.

Het interbellum is de periode tussen de Eerste en de Tweede Wereldoorlog (1919-1939)

Verdrag van Versailles

Na de Eerste Wereldoorlog werd Duitland
gestraft voor de oorlog

Duitsland na de Eerste Wereldoorlog (1)

• Eerste democratie in Duitsland: Republiek van Weimar (1919) =Parlementaire democratie
  

• Verlies van de oorlog komt hard aan, zowel emotioneel als economisch. 

• De herstelbetalingen zijn niet op te brengen door de regering, en de inflatie is groot.

Verlies van de oorlog komt hard aan, zowel emotioneel als economisch.

Duitse nationalisten kwamen in de jaren ‘20 met een eigen verklaring voor het verliezen van de Eerste Wereldoorlog: linkse officieren en politici hadden het land verraden.
Hoe had het machtige Duitse keizerrijk kunnen verliezen van Frankrijk en Engeland?

Ze geloofden dat het nooit kon liggen aan de militaire kracht van de eigen natie, dus zagen ze de oorzaak in landverraad; een dolkstoot in de rug.

De herstelbetalingen zijn niet op te brengen door de regering, en de inflatie is groot.

• De Duitse regering probeerde door een bewuste inflatiepolitiek de geallieerden ervan te overtuigen dat Duitsland niet in staat was dit bedrag te betalen.
• Begin januari 1923 besloot Frankrijk het Duitse Ruhrgebied te bezetten om de herstelbetalingen af te dwingen.
  

Bezetting van het Ruhrgebied

1923-1924

• Omdat Duitsland de herstelbetalingen niet meer kan opbrengen, 
• bezetten Franse troepen het Ruhrgebied om Duitsland te dwingen tot betalen.

• Dit was toegestaan volgens het Verdrag van Versailles.

• Arbeiders en ambtenaren in dit gebied gingen uit protest in staking en werden toch doorbetaald door de Duitse overheid.

• De situatie werd onbeheersbaar: hyperinflatie

Franse troepen bezetten Essen

Hyperinflatie

Prijs van 1 kilo brood in 1923:
januari 250 mark
april 474 mark
augustus 69.000 mark
november 201.000.000.000 mark

Duitsland na de Eerste Wereldoorlog (2)

• Het vertrouwen in de republiek (democratie) is laag.
  

• Verschillende groepen (extreemlinks/extreemrechts proberen de macht te grijpen (staatsgreep) en er is veel politiek geweld (o.a. moorden op politici)
  

Hitler's jonge jaren (1)

• Adolf Hitler wordt in 1889 geboren in Braunau am Inn (Oostenrijk-Hongarije)

• Hij vertrekt op 17-jarige leeftijd naar Wenen, om daar een 'beroemde kunstenaar' te worden. Dit mislukt, hoewel hij zeker tekentalent had.

Hitler's jonge jaren (2)

• Hij is op dat moment nog geen antisemiet (jodenhater). Hij raakt echter steeds meer onder de indruk van de antisemtische burgemeester van Wenen.

• Rond 1913 vertrekt hij naar München in Duitsland, omdat hij teleurgesteld is in Oostenrijk-Hongarije

Hitler's jonge jaren (3)

• Als Oostenrijk gaat hij vrijwillig het Duitse leger in als de Eerste Wereldoorlog begint.

• Hij is niet zo'n beste soldaat. Alle 'heldendaden', die hij zelf heeft beschreven, blijken onzin te zijn: hij was een koerier die zelden aan het front te vinden was.

Hitler's jonge jaren (4)

• In oktober 1918 raakt hij in België bij een mosterdgas-aanval gewond, en is hij drie maanden blind. De overgave van het Duitse leger hoort hij in het ziekenhuis.

• Hitler kan het moeilijk bevatten. Voor hem kwam het verlies niet door de soldaten, maar door het verraad van Joden en communisten (Dolkstootlegende)

Hitler in de politiek (1)

• Hitler moet in dienst van het leger onderzoeken of de vele kleine politieke groepen in Duitsland een bedreiging zijn voor de Republiek van Weimar.

• Dit waren vaak nationalistische en zeer teleurgestelde Duitsers.

• Bij één van de partijen (DAP) sluit hij zich uiteindelijk aan. 

Hitler in de politiek (2)

• Hitler blijkt een talent te hebben voor het houden van toespraken. Deze toespraken worden gehouden in bierkelders. 

• Binnen de partij, inmiddels omgedoopt tot NSDAP (Nationaalsocialistische Duitse Arbeiderspartij), neemt Hitler steeds meer de rol van leider op zich.

Hitler in de politiek (3)

• Hitler's ideeën zijn al die tijd vrijwel niet veranderd:

1. Verdrag van Versailles is slecht
   
2. Het land is overgenomen door een buitenlandse bezetter (Frankrijk)
   
3. Het is allemaal de schuld van Joden en Communisten
   
4. Duitsland heeft Lebensraum (levensruimte nodig)
   
5. Er moet één sterke leider komen
   

Hitler in de politiek (4)

• Hitler bewonderde de fascistische (=extreemrechts) leider van Italië, Mussolini, die in 1922 met de Mars op Rome de macht had gegrepen.

• Hitler vond dat de tijd was gekomen voor een Mars op München (en zelfs Berlijn): een staatsgreep om de zwakke regering af te zetten.

Fascisme

Fascisme is een politieke stroming, 

en wordt ook wel extreem-rechts genoemd

De naam komt van het voorwerp dat je hier ziet: een fasces

Dit voorwerp, een bijl met takken, stond symbool voor

de macht van bestuurders in het Romeinse Rijk.

Benito Mussolini

Leider, of 'Il Duce',  van Italië (1922-1943)

Oprichter van de Fasci di Combattimento (Zwarthemden, knokploegen)

Na de Eerste Wereldoorlog en de Vrede van Versailles was er veel onvrede, 

en dat kwam door de onderhandelingen van de 'slechte' Italiaanse regering.

Fascisme in Europa

• 'Oplossing voor de crisis'

• Populair in de jaren ’20 en ’30 van de 20e eeuw

• Antwoord op slecht beleid van de democratische regeringen

• Niet alleen in Italië of Duitsland (NSDAP), ook in Engeland (BUF) en Nederland (NSB)

Oswald Mosley (Engeland)

Anton Mussert (Nederland)

Francisco Franco

Caudillo de España por la Gracia de Dios (leider van Spanje bij de Gratie Gods) Fascistische dictator van Spanje tussen 1939 en 1975(!), die een einde aan de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939) maakte.

Historici zijn het er overigens niet over eens of Franco daadwerkelijk

in het rijtje van fascistische leiders als Mussolini en Hitler hoort.

Kenmerken van fascisme (1)

• Fascisme is overal tegen: vooral dingen die vreemd zijn en andere culturen
  

• Fascisme is anti-democratisch: het volk hoeft niet mee te praten

• Er is één leider. Hij bepaalt wat goed is. (Leidersbeginsel/Führerbeginsel)

Kenmerken van fascisme (2)

• Fascisme is nationalistisch: de eigen staat boven alles
  

• Fascisme gaat uit van ongelijkheid tussen mensen: de hoogontwikkelden moeten de laagontwikkelden leiden. (Het recht van de sterkste: Sociaal-Darwinisme)

Kenmerken van fascisme (3)

• Niet denken maar doen. Gevoel is belangrijker dan denken.

• Geweld is goed: geen woorden maar daden
  

• De vrouw is ondergeschikt: haar taak is het krijgen van kinderen.
  

 Nationaal-Socialisme

• Met Nationaal-Socialisme wordt het Duits fascisme in de periode 1933-1945 bedoeld
  

• Ook wel: nazisme genoemd

• De aanhangers worden ook wel nazi's genoemd

• De Nederlandse NSB was ook nationaal-socialistisch

Kenmerken van nationaal-socialisme

• Het Duitse ras moet raszuiver worden gehouden.
  

• Rassenleer en antisemitisme

• Het Duitse volk heeft Lebensraum (=levensruimte) nodig.

• Heim ins Reich: alle Duitsers moeten in één groot rijk wonen

Video

Clipphanger: Wat is fascisme?

Bierkellerputsch

1923

Hitler's mislukte staatsgreep (putsch) in München.

Hij wordt gearresteerd en veroordeeld tot een

gevangenisstraf van 5 jaar. 

Hitler wordt vrijgelaten

1924

Hitler hoeft uiteindelijk slechts 9 maanden 

van zijn straf uit te zitten in de Landsberg-gevangenis

Mein Kampf

1925

Hitler gebruikte zijn tijd in de gevangenis

om zijn boek 'Mein Kampf' te schrijven.

Een slecht geschreven en bij elkaar gefantaseerd boek, 

met vage hersenspinsels...tenminste: toen nog wel...

Duitsland 

1924-1929

Economisch gaat het beter met het land: 

de Amerikanen steunen de Duitse economie met het Dawesplan
De Repuliek van Weimar mag lid worden van de Volkenbond 1926

Mensen hebben vetrouwen in de democratie en lijken Hitler te zijn vergeten...

Crisis in de wereld 

vanaf 1929

Door overproductie van fabrieken, veel kopen op afbetaling

en teveel vertrouwen in aandelenhandel, klapt de 

Amerikaanse economie in elkaar.

Landen die veel met de VS handelen, worden de crisis mee in gesleept... 

En Hitler?

• Die zegt hetzelfde als altijd: het is de schuld van het Verdrag van Versailles, joden, communisten, enz.

• Hitler had na de mislukte staatsgreep besloten om alleen nog via verkiezingen aan de macht te komen...

• ...en mensen stemmen massaal op hem!

Hitler wordt kanselier

30 januari 1933

Na de verkiezingen van november 1932, waarbij de NSDAP de grootste werd,

 wordt het land vrijwel onbestuurbaar en kunnen de andere partijen

(en de president) niet meer om Hitler heen: 

hij wordt kanselier (minister-president). 

Video

Histoclips: Hoe kwam Hitler aan de macht?

Begrippen uit deze les

• Republiek van Weimar
• Dolkstootlegende
• herstelbetalingen
• staatsgreep (putsch)
• communisme (extreemlinks)
• fascisme (extreemrechts)
• Mein Kampf
• Dawes-plan
• Beurskrach

Personen uit deze les

• Benito Mussolini
• Adolf Hitler

Jaartallen uit deze les

• 1923: mislukte staatsgreep van Hitler
  
• 1925: Mein Kampf verschijnt
• 1926 Duitsland lid van de Volkenbond
  
• 1929: Beurskrach op Wallstreet: begin wereldcrisis
• 1933: Hitler wordt minister-president

Vragen die je in ieder geval moet maken:

3.2:
2, 4, 5 en 6
De andere vragen zijn natuurlijk ook een goede oefening om te maken!

Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd

Stel 1 vraag over iets dat je deze les nog niet zo goed hebt begrepen