Samenwonen, trouwen, scheiden (Bedrijfseconomie havo), les 1: Uitleg
De trouwzaal van het stadhuis van Gouda
EXAMENSTOF · GELD · SAMEN EN UIT ELKAAR
Samenwonen, trouwen, scheiden
Examenstof bedrijfseconomie havo
Lesduur is: 45 minIntroductie
Onderdelen in deze les
De trouwzaal van het stadhuis van Gouda
EXAMENSTOF · GELD · SAMEN EN UIT ELKAAR
Samenwonen, trouwen, scheiden
Examenstof bedrijfseconomie havo
Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: B1 11.4.1-11.4.2. Image credit: Gouwenaar / Wikimedia Commons, CC0
EXAMENSTOF · GELD · SAMEN EN UIT ELKAAR
Wat ga je kunnen?
Ik kan de financiële gevolgen van samenwonen, trouwen en scheiden noemen en berekenen, gegeven de inhoud van de wet.
Deze slide heeft geen instructies
Twee mensen gaan samenwonen of trouwen. Welke woorden over geld en afspraken horen daarbij?
Syllabus 11.4: verwachte woorden zijn samenlevingscontract, notaris, huwelijk, partnerschap, gezamenlijk, privé, alimentatie, pensioen, scheiden, huis. Gebruik ze later in de les en laat zien welke woorden bij welke vorm horen. Houd de toon neutraal: er is geen juiste leefvorm, de les gaat over de financiële gevolgen van elke keuze. Het gaat in deze les om de wet zoals die nu geldt; schenken en erven zijn voor havo geschrapt en komen niet aan bod.
Verhuisdozen bij een verhuisbedrijf in Winschoten, 2022
EXAMENSTOF · GELD · SAMEN EN UIT ELKAAR
Samenwonen zonder contract
Je woont samen, maar er is niets vastgelegd: de wet regelt tussen jullie weinig.
Er is geen gemeenschap van goederen: wat je koopt of inbrengt blijft van de eigenaar.
Geld op een en/of-rekening blijft van wie het erop zette, tenzij je anders afspreekt.
Bij uit elkaar gaan is er geen partneralimentatie; voor gezamenlijke kinderen geldt wel kinderalimentatie.
Syllabus 11.4: samenwonen zonder samenlevingscontract (begrip uit de syllabus). Bron: notaris.nl, Samenwonen: zonder contract is er geen gemeenschap van goederen, geld op een en/of-rekening blijft van wie het inbracht, en er is niets geregeld over alimentatie behalve de onderhoudsplicht voor gezamenlijke kinderen. Veelgemaakte fout: denken dat samenwonen na een aantal jaar vanzelf hetzelfde is als trouwen. Vraag bij de foto: wat gebeurt er met de spullen als twee mensen uit elkaar gaan en niets hebben vastgelegd? Image credit: Donald Trung Quoc Don / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Het kantoor van de notaris, schilderij uit het Rijksmuseum
EXAMENSTOF · GELD · SAMEN EN UIT ELKAAR
Met samenlevingscontract
Een samenlevingscontract legt afspraken vast, bijvoorbeeld wie welke spullen en schulden heeft.
Je regelt ook de kosten, en wat er met het huis en het pensioen gebeurt bij uit elkaar gaan.
Bij samenwonen meld je je partner zelf aan bij het pensioenfonds voor partnerpensioen.
Een contract bij de notaris voldoet aan de eisen van de Belastingdienst en pensioenfondsen.
Syllabus 11.4: samenwonen met samenlevingscontract. Bronnen: notaris.nl (inhoud van een samenlevingscontract; een contract bij de notaris voldoet aan de eisen van Belastingdienst en pensioenfondsen) en wijzeringeldzaken.nl (bij trouwen en geregistreerd partnerschap krijgt de pensioenuitvoerder via de gemeente bericht, bij samenwonen meld je je partner zelf aan). Een contract is vrij in vorm: de afspraken gaan alleen over wat jullie zelf regelen. Het contract maakt van samenwonen geen huwelijk: er ontstaat geen gemeenschap van goederen. Veelgemaakte fout: denken dat een samenlevingscontract automatisch alimentatie of gemeenschap van goederen geeft. Image credit: Rijksmuseum / Wikimedia Commons, CC0
Wat is waar voor twee mensen die samenwonen zonder samenlevingscontract?
Ze zijn automatisch in beperkte gemeenschap
Ze hebben recht op partneralimentatie
De rechter verdeelt alles in tweeën
Er is geen gemeenschap van goederen
Syllabus 11.4. Zonder contract geldt geen gemeenschap van goederen en is er geen partneralimentatie. Verwachte fout: denken dat samenwonen vanzelf dezelfde regels heeft als trouwen.
Vul in
Met een samenlevingscontract leg je afspraken vast over spullen, schulden en wat er met het pensioen en het huis gebeurt bij uit elkaar gaan.
Syllabus 11.4. Verwachte fout: 'huwelijkse voorwaarden' invullen, die horen bij trouwen.
De trouwzaal van het stadhuis van Gouda
EXAMENSTOF · GELD · SAMEN EN UIT ELKAAR
Trouwen of partnerschap
Bij trouwen en geregistreerd partnerschap meld je je aan bij de gemeente en teken je een akte met getuigen.
Bij trouwen geef je elkaar het jawoord, bij een partnerschap is dat niet nodig.
De regels over gemeenschap, pensioen en alimentatie gelden voor beide vormen.
Een huwelijk kun je alleen via de rechter beëindigen.
Syllabus 11.4: trouwen en geregistreerd partnerschap. Bron: notaris.nl, Trouwen (aanmelden bij de gemeente, akte met getuigen, het jawoord bij een huwelijk, een huwelijk alleen via de rechter beëindigen) en rijksoverheid.nl (gemeenschap van goederen, pensioenverdeling en alimentatie noemen steeds huwelijk of geregistreerd partnerschap). Bij trouwen en partnerschap krijgt de pensioenuitvoerder via de gemeente bericht, zodat partnerpensioen niet apart aangevraagd hoeft te worden. Veelgemaakte fout: denken dat een geregistreerd partnerschap financieel hetzelfde is als samenwonen. Vraag bij de foto: wat verandert er voor je geld op het moment dat je tekent? Image credit: Gouwenaar / Wikimedia Commons, CC0
EXAMENSTOF · GELD · SAMEN EN UIT ELKAAR
Beperkte gemeenschap
Sinds 1 januari 2018 geldt bij trouwen zonder voorwaarden automatisch beperkte gemeenschap van goederen.
Gezamenlijk zijn: wat jullie samen hadden voor het huwelijk en alles wat je tijdens het huwelijk verwerft, ook een bedrijf dat je dan start.
Privé blijven: wat je alleen bezat en alleen schuldig was voor het huwelijk, plus erfenissen en giften.
Bij gemeenschap van goederen (algehele gemeenschap) is alles gezamenlijk, ook wat je voor het huwelijk had.
Bij scheiden krijgt ieder de helft van de goederen en schulden in de gemeenschap.
Syllabus 11.4.1: gemeenschap van goederen en in beperkte gemeenschap van goederen. Bron: rijksoverheid.nl, Waar heb ik recht op als ik trouw in gemeenschap van goederen, en notaris.nl. Voor huwelijken van voor 2018 gold algehele gemeenschap van goederen. Bij het bewijzen van wat privé is: bewaar aankoopbewijzen; wie niet kan aantonen dat iets van hem of haar is, kan het bij scheiding deels kwijtraken. Veelgemaakte fout: denken dat alles wat je bezit bij het jawoord gezamenlijk wordt, en schulden van voor het huwelijk vergeten als privé.
Verchroomde spaarpot van een spaarbank in Rotterdam
EXAMENSTOF · GELD · SAMEN EN UIT ELKAAR
Huwelijkse voorwaarden
Met huwelijkse voorwaarden wijk je af van de standaardregels, bij een partnerschap heten ze partnerschapsvoorwaarden.
Je legt vast welke bezittingen en schulden gedeeld zijn en welke privé blijven.
Je laat ze opstellen bij de notaris, ook als je al getrouwd bent. Je kunt ook kiezen voor algehele gemeenschap.
Ook over het pensioen kun je afspraken maken die afwijken van de standaardregel.
Syllabus 11.4.1: verschillen tussen huwelijkse voorwaarden/partnerschapsvoorwaarden, gemeenschap van goederen en beperkte gemeenschap van goederen. Bronnen: notaris.nl, juridischloket.nl (voorwaarden voor of tijdens het huwelijk) en rijksoverheid.nl (afwijkende afspraken over pensioen in huwelijkse voorwaarden). Voordelen: duidelijkheid vooraf, bijvoorbeeld voor iemand met een eigen bedrijf; nadeel: kosten en minder automatische deling. Vergelijk de drie regelingen: gemeenschap (alles samen), beperkte gemeenschap (alleen wat samen was en tijdens het huwelijk erbij komt), voorwaarden (jullie eigen afspraken). Veelgemaakte fout: denken dat huwelijkse voorwaarden alleen vóór de trouwdag kunnen. Image credit: Museum Rotterdam / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
Welke regeling geldt sinds 1 januari 2018 automatisch als je trouwt zonder huwelijkse voorwaarden?
Algehele gemeenschap van goederen
Beperkte gemeenschap van goederen
Geen enkele gemeenschap van goederen
Een samenlevingscontract van de gemeente
Syllabus 11.4.1. Verwachte fout: algehele gemeenschap, die gold voor huwelijken van voor 2018.
Vul in
Bij een geregistreerd partnerschap heten huwelijkse voorwaarden partnerschapsvoorwaarden; je laat ze opstellen door de notaris, ook als het partnerschap al bestaat.
Syllabus 11.4.1. Verwachte fout: 'samenlevingscontract', dat hoort bij samenwonen.
Rechtbank Amsterdam aan de Parnassusweg
EXAMENSTOF · GELD · SAMEN EN UIT ELKAAR
Scheiden: de procedure
Een huwelijk beëindig je via de rechter: een advocaat dient het verzoekschrift in, samen of alleen.
In een echtscheidingsconvenant leg je afspraken vast over alimentatie, kinderen en pensioen.
Heb je kinderen, dan hoort daar een verplicht ouderschapsplan bij.
Bij beperkte gemeenschap krijgt ieder de helft van de goederen en schulden in de gemeenschap.
Syllabus 11.4.2: scheidingsprocedure. Bronnen: rijksoverheid.nl (scheiding aanvragen, echtscheidingsconvenant, ouderschapsplan) en rechtspraak.nl (advocaat verplicht, gezamenlijk of alleen verzoeken). De rechter keurt de afspraken goed als alles op orde is. Het ouderschapsplan is verplicht voor getrouwde ouders en ouders met een geregistreerd partnerschap. Kosten van een advocaat en de rechtbank horen bij de financiële gevolgen van scheiden. Veelgemaakte fout: denken dat je zonder advocaat een scheiding kunt aanvragen, of dat het convenant de rechter overbodig maakt. Image credit: Ceescamel / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
EXAMENSTOF · GELD · SAMEN EN UIT ELKAAR
Partnerpensioenrechten
Na een scheiding heeft ieder recht op de helft van het ouderdomspensioen dat tijdens het huwelijk of partnerschap is opgebouwd.
Pensioen dat iemand voor het huwelijk opbouwde, valt hier niet onder.
Je kunt anders afspreken, bijvoorbeeld in huwelijkse voorwaarden, partnerschapsvoorwaarden of een convenant.
Meld de scheiding binnen twee jaar bij de pensioenuitvoerder; die betaalt het deel van je ex-partner dan direct uit.
Bij samenwonen geldt dit niet vanzelf: afspraken over pensioen staan dan in het samenlevingscontract.
Syllabus 11.4.2: partnerpensioenrechten. Bron: rijksoverheid.nl, Hoe wordt het pensioen verdeeld na een scheiding (helft van het pensioen opgebouwd tijdens het huwelijk of partnerschap, voor beëindigingen na 30 april 1995; afwijkende afspraken mogelijk; melden binnen twee jaar) en wijzeringeldzaken.nl. Over het nabestaandenpensioen na scheiding gelden aparte regels; houd het op havo-niveau bij de verdeling van het ouderdomspensioen. Veelgemaakte fout: het hele pensioen delen, of ook het pensioen van voor het huwelijk meetellen.
EXAMENSTOF · GELD · SAMEN EN UIT ELKAAR
Kinder- en partneralimentatie
Kinderalimentatie is een bijdrage in de kosten van je kind, ook als je niet getrouwd was, en loopt tot het kind 21 is.
De hoogte hangt af van de behoefte van het kind en de draagkracht van de ouders.
Partneralimentatie is een bijdrage in het levensonderhoud van je ex-partner na een huwelijk of geregistreerd partnerschap.
Duur: maximaal vijf jaar. Duurde het huwelijk korter dan tien jaar, dan is dat de helft van die duur.
Langer kan bij kinderen: tot het jongste kind 12 is. Het stopt bij hertrouwen, samenwonen, genoeg inkomen of overlijden.
Syllabus 11.4.2: kinderalimentatie en partneralimentatie, gegeven de inhoud van de wet. Bron partneralimentatie: rijksoverheid.nl, Hoe lang moet ik partneralimentatie betalen (afspraken vanaf 1 januari 2020: maximaal vijf jaar; bij een huwelijk korter dan tien jaar de helft van de duur; uitzonderingen: tot het jongste kind 12 is, en bij een huwelijk van meer dan 15 jaar rond de AOW-leeftijd; stopt bij voldoende inkomen, hertrouwen, partnerschap, samenwonen of overlijden). Partners kunnen zelf een andere duur afspreken in het convenant. Kinderalimentatie: onderhoudsplicht van ouders tot 21 jaar, hoogte op basis van behoefte van het kind en draagkracht van de ouders (rechtspraak.nl en LBIO). Veelgemaakte fouten: partneralimentatie als eeuwigdurend zien, of denken dat samenwonende ouders geen kinderalimentatie betalen.
Wat is de standaardregel voor het pensioen bij een scheiding?
De ex-partner krijgt het hele pensioen van de ander
Ook pensioen van voor het huwelijk wordt gedeeld
Ieder krijgt de helft van wat tijdens het huwelijk is opgebouwd
Het pensioen blijft altijd van wie het opbouwde
Syllabus 11.4.2. Alleen het pensioen dat tijdens het huwelijk of partnerschap is opgebouwd wordt gedeeld, tenzij je anders afspreekt. Verwachte fout: ook het pensioen van voor het huwelijk meetellen.
Kees en Noor willen samen scheiden. Wie dient het verzoek in bij de rechter?
Een advocaat, ook bij een gezamenlijk verzoek
Kees en Noor zelf, bij de gemeente
De notaris die het convenant opstelt
De rechter start het na een melding
Syllabus 11.4.2: scheidingsprocedure. Een huwelijk beëindig je via de rechter; een advocaat dient het verzoekschrift in, samen of alleen (rechtspraak.nl). Verwachte fout: de notaris, die wel huwelijkse voorwaarden opstelt.
Wat vond je het lastigst in deze les?
Samenwonen met of zonder contract
Beperkte gemeenschap van goederen
Pensioen bij een scheiding
De regels van alimentatie
Gebruik de uitslag om te bepalen welk blok je nog een keer doorloopt. Bij 'beperkte gemeenschap': laat zien wat er wel en niet in de gemeenschap valt.
Welke afspraak maak je vóór samenwonen of trouwen?
Een goed antwoord noemt een afspraak (samenlevingscontract, huwelijkse voorwaarden, afspraak over pensioen of spullen) en het financiële gevolg dat die afspraak voorkomt. Neutraal: geen leefvorm is beter, het gaat om bewust kiezen.
EXAMENSTOF · GELD · SAMEN EN UIT ELKAAR
Begrippen (1/2)
samenwonen zonder samenlevingscontract: Niets vastgelegd: geen gemeenschap van goederen en geen partneralimentatie.
samenwonen met samenlevingscontract: Afspraken over spullen, kosten, woning en pensioen schriftelijk vastgelegd.
trouwen: Een huwelijk aangaan; alleen via de rechter te beëindigen.
geregistreerd partnerschap: Aangaan bij de gemeente, zonder jawoord, met vrijwel dezelfde regels voor goederen en pensioen.
gemeenschap van goederen: Alle bezittingen en schulden zijn van beide partners samen.
Deze slide heeft geen instructies
EXAMENSTOF · GELD · SAMEN EN UIT ELKAAR
Begrippen (2/2)
beperkte gemeenschap van goederen: Alleen wat samen was en tijdens het huwelijk erbij komt is gedeeld.
huwelijkse voorwaarden / partnerschapsvoorwaarden: Eigen afspraken bij de notaris, afwijkend van de standaardregels.
scheiden: Het huwelijk laten beëindigen via een advocaat en de rechter, met een convenant.
partnerpensioenrechten: Het recht van een (ex-)partner op de helft van het in het huwelijk opgebouwde pensioen.
alimentatie: Bijdrage in kosten of levensonderhoud: kinderalimentatie en partneralimentatie.
Deze slide heeft geen instructies
