Samenwonen, trouwen, scheiden (Bedrijfseconomie vwo), les 2: Examentraining

• newEditor
• Bedrijfseconomie
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4-6

Introductie

Examentraining met casussen: de gunstigste regeling per partner bepalen, privé en gezamenlijk bezit onderscheiden, de wetsregels voor pensioen en alimentatie noemen en gevolgen uitleggen, met acht vragen in examenstijl.

Een trouwring in een doosje (foto: Netha Hussain, CC BY-SA 4.0)

EXAMENSTOF · GELD · SAMEN EN UIT ELKAAR

Examentraining

Samenwonen, trouwen, scheiden: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Netha Hussain / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

EXAMENSTOF · GELD · SAMEN EN UIT ELKAAR

Wat ga je kunnen?

Ik kan in een casus de gevolgen van een leefvorm vergelijken en noemen welke wetsregel bij scheiden geldt.

EXAMENSTOF · GELD · SAMEN EN UIT ELKAAR

Zo pak je een examenvraag aan

• 1. Lees: welke leefvorm hebben de personen, en welke voorwaarden gelden?

• 2. Zoek: welke gegevens staan erin: leefvorm, jaren, kinderen, privé of gezamenlijk?

• 3. Pas toe: welke wetsregel hoort erbij: gemeenschap, pensioen of alimentatie?

• 4. Onderbouw: noem de regel, voor wie die geldt en waarom.

EXAMENSTOF · GELD · SAMEN EN UIT ELKAAR

Vraagtype 1: voor wie is het gunstig?

• Je vergelijkt twee regelingen en onderbouwt voor elke partner het voordeel.

• Casus: Nora werkt in loondienst. Daan begint tijdens het huwelijk een webshop. Ze trouwen zonder voorwaarden.

• Zoek per partner wat er bij scheiden verdeeld wordt en wat privé blijft.

• Noem het voordeel én voor welke partner het geldt.

Voor wie is beperkte gemeenschap vooral gunstig als de webshop veel waard wordt?

A

Daan: zijn webshop blijft helemaal privé

B

Nora: ze deelt in de waarde van de webshop

C

Geen van beiden: het maakt geen verschil

D

Daan: de waarde wordt precies naar inbreng verdeeld

Syllabus 11.4.2. De webshop is tijdens het huwelijk gestart, dus valt hij in de gemeenschap en gaat bij scheiden bij de helft. Dat is een voordeel voor Nora. Met huwelijkse voorwaarden zou de webshop van Daan blijven. Verwachte fout: denken dat een bedrijf altijd privé is.

Nadeel van beperkte gemeenschap voor Daan?

Goed antwoord: Daan moet de helft van de waarde van zijn webshop delen bij scheiden, of de schulden van het bedrijf zitten ook in de gemeenschap. Verwachte fout: een voordeel voor Nora noemen zonder te zeggen wat Daan verliest.

EXAMENSTOF · GELD · SAMEN EN UIT ELKAAR

Vraagtype 2: privé of gezamenlijk?

• Je bepaalt wat in de gemeenschap valt en wat privé blijft. De netto gemeenschap gaat bij scheiden bij de helft.

• Casus 1: Fatma en Joris trouwden in 2023 zonder voorwaarden. Ze kochten samen een huis, met een lening.

• Fatma kreeg tijdens het huwelijk alleen een erfenis. Joris had spaargeld van vóór het huwelijk.

• Casus 2: Marit en Tim trouwden op voorwaarden: ieder houdt het zijne. Tim bouwde tijdens het huwelijk vermogen op, met een lening.

Wat valt buiten de verdeling bij Fatma en Joris (casus 1)?

A

Alleen het huis, want dat kochten ze samen

B

Niets: bij trouwen wordt alles gedeeld

C

De erfenis van Fatma en het spaargeld van Joris

D

Alleen de erfenis: spaargeld van vóór het huwelijk wordt gedeeld

Syllabus 11.4.2: in beperkte gemeenschap van goederen. Privé blijft wat je alleen had vóór het huwelijk, plus een erfenis of gift die je alleen krijgt. Het huis en de lening zijn tijdens het huwelijk verworven en vallen in de gemeenschap. Fout 'niets': de regel van algehele gemeenschap (huwelijken van vóór 2018). Fout 'alleen de erfenis': vergeten dat bezit van vóór het huwelijk privé blijft.

Wat verandert voor Marit als ze zonder voorwaarden waren getrouwd (casus 2)?

A

Ze deelt in Tims vermogen, maar ook in zijn lening

B

Niets: wat op Tims naam staat, blijft altijd van hem

C

Ze deelt in Tims vermogen, zijn lening blijft privé

D

Ze krijgt dan partneralimentatie in plaats van vermogen

Syllabus 11.4.2: verschillen tussen huwelijkse voorwaarden en beperkte gemeenschap van goederen noemen. Met deze voorwaarden houdt ieder het zijne. Bij beperkte gemeenschap valt wat tijdens het huwelijk is verworven in de gemeenschap, ook de schulden die toen zijn aangegaan. Fout 'lening blijft privé': alleen de bezittingen meenemen. Fout 'partneralimentatie': alimentatie staat los van de vermogensverdeling.

EXAMENSTOF · GELD · SAMEN EN UIT ELKAAR

Vraagtype 3: welke wetsregel geldt?

• Je noemt welke wetsregel geldt bij scheiden: voor pensioen, kinderalimentatie of partneralimentatie.

• Pensioen: het ouderdomspensioen uit de huwelijksjaren gaat in principe bij de helft, ook bij huwelijkse voorwaarden.

• Casus 1: Pieter werkte al tien jaar voordat hij met Ida trouwde. Na vijftien jaar huwelijk scheiden ze.

• Casus 2: Lars en Esra waren 12 jaar getrouwd, zonder kinderen. Esra krijgt partneralimentatie.

Welk pensioen van Pieter wordt verdeeld (casus 1)?

A

Al zijn pensioen, ook dat van de tien jaar ervoor

B

Alleen wat hij in de vijftien huwelijksjaren opbouwde

C

Niets: pensioen blijft altijd van wie het opbouwde

D

Alleen het partnerpensioen, niet het ouderdomspensioen

Syllabus 11.4.3: partnerpensioenrechten noemen, gegeven de inhoud van de wet. Bron: rijksoverheid.nl: de ex-partner heeft recht op de helft van het ouderdomspensioen dat tijdens het huwelijk is opgebouwd. Pensioen van vóór het huwelijk telt niet. Verwachte fout: het hele pensioen verdelen.

Hoe lang krijgt Esra volgens de hoofdregel partneralimentatie (casus 2)?

A

Zes jaar: de helft van de duur van het huwelijk

B

Twaalf jaar: even lang als het huwelijk

C

Levenslang, omdat het huwelijk langer dan tien jaar duurde

D

Vijf jaar: de helft van de duur, met een maximum van vijf jaar

Syllabus 11.4.3: partneralimentatie noemen, gegeven de inhoud van de wet. Bron: rijksoverheid.nl: sinds 1 januari 2020 duurt partneralimentatie de helft van de duur van het huwelijk, maximaal vijf jaar; zonder kinderen geldt hier dus het maximum. Fout 'zes jaar': het maximum vergeten. Fout 'levenslang': een oude regel die niet meer geldt. Geen bedragen berekenen: 'en berekenen' is bij 11.4.3 geschrapt.

EXAMENSTOF · GELD · SAMEN EN UIT ELKAAR

Vraagtype 4: gevolgen uitleggen

• Je legt uit wat een keuze betekent voor geld, en wat je vooraf had kunnen regelen.

• Casus: Wesley en Lotte wonen twaalf jaar samen zonder samenlevingscontract. Ze hebben twee kinderen.

• Lotte werkte parttime en zorgde vooral voor de kinderen. Wesley verdiende meer en bouwde meer pensioen op.

• Ze gaan uit elkaar. Let op wat de wet regelt voor samenwoners en wat niet.

Waar heeft Lotte volgens de wet recht op?

A

Kinderalimentatie, maar geen partneralimentatie

B

Partneralimentatie én kinderalimentatie

C

De helft van Wesleys pensioen vanwege de twaalf jaar

D

Geen van beide soorten alimentatie

Syllabus 11.4.1 en 11.4.3. Kinderalimentatie hangt samen met het ouderschap; partneralimentatie en verdeling van pensioen gelden niet voor samenwoners zonder afspraken. Verwachte fout: denken dat twaalf jaar samenwonen vanzelf dezelfde rechten geeft als een huwelijk.

Wat had Lotte vooraf kunnen regelen?

Goed antwoord: een samenlevingscontract met afspraken over verdeling, pensioen en eventueel partneralimentatie, of kiezen voor een geregistreerd partnerschap of huwelijk. Verwachte fout: alleen 'een contract' zonder te zeggen wat erin moet staan.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Voor wie is het gunstig

2

Privé of gezamenlijk

3

Welke wetsregel geldt

4

Gevolgen uitleggen

EXAMENSTOF · GELD · SAMEN EN UIT ELKAAR

Tips voor op het examen

• Bij beperkte gemeenschap is privé wat je alleen had vóór het huwelijk, plus een erfenis of gift; de rest is gezamenlijk.

• Bij pensioen telt alleen de opbouw tijdens het huwelijk of partnerschap, ook als er huwelijkse voorwaarden zijn.

• Partneralimentatie: de helft van de duur van het huwelijk, maximaal vijf jaar. Kinderalimentatie gaat voor.

• Noem bij een voordeel altijd voor welke partner het geldt en geef een reden.

• Kijk eerst of het om samenwoners of gehuwden gaat: voor samenwoners gelden de wettelijke regels voor pensioen en partneralimentatie niet.