8.3 Aangeboren en aangeleerd gedrag

• Biologie
• Middelbare school
• mavo
• Leerjaar 3

              Startklaar

• Op je plek zitten 
• Telefoon in het Zakkie 
  
• Jas over de stoel, oortjes in de tas, tas op de grond
• Schoolspullen op tafel: Boek, Chromebook, JdW-map, etui 

1. Startklaar

Bij de start van iedere les verwelkomt de docent de leerlingen bij de ingang van de deur, noemt leerlingen bij naam, maakt oogcontact en besteedt aandacht aan hun welbevinden. De docent geeft het goede voorbeeld en spreekt hoge verwachtingen uit voor het verloop van de les door succescriteria op gewenst gedrag, schooltaal en effectief leren te benoemen. De leerlingen zijn startklaar: ingelogd in LessonUp, telefoons opgeborgen in het Zakkie, en JdW-map op tafel.

Gedrag

Aangeboren en aangeleerd gedrag

JdW-kijkwijzer

Lesopbouw:

1. Vooraf:
   Startklaar, Voorkennis activeren, Formatief Handelen
   
   
2. Instructie:
   Leerdoelgericht werken, Inclusieve didactiek, Concrete en herkenbare voorbeelden, Formatief Handelen
   
   
3. Toepassing:
   Actieve verwerking, Formatief handelen 
   
   
4. Evaluatie:
   Afsluiting

Overzicht Periode #

• Thema:
• Benodigde lesmaterialen:

Week 1	Week 2	Week 3	Week 4	Week 5	Week 6	Week 7	Week 8	Week 9	Week 10	Week 11
Type hier in Schulbuch	...	...	...	...	...	...

Motivatie is een vorm van:

1. externe prikkel
2. sleutelprikkel
3. supranormale prikkel
4. interne prikkel

Wat was een sleutelprikkel?

1. Een prikkel waar je altijd op reageert
2. Een prikkel waar je altijd hetzelfde op reageert
3. Een prikkel waar je elke keer verschillend op reageert
4. Een prikkel waarbij jij je sleutel beet houdt

Wat is de sleutelprikkel
voor dit het voeden?

1. honger
2. liefde
3. lekker eten
4. de opengesperde bek

           Leerdoelen

• Je kunt de factoren noemen waardoor gedrag wordt bepaald.
  
• Je kunt verschillende vormen van leren beschrijven.

3. Leerdoelgericht werken

De docent geeft het onderwerp, RTTI geformuleerde leerdoelen en de lesopbouw aan. De docent weet de leerdoelen goed te laten aansluiten bij de voorkennis en het (taal)niveau van de leerlingen. Gedurende de les wordt continu een terugkoppeling naar de leerdoelen gemaakt om de mate van beheersing te controleren.   

Aangeboren en aangeleerd gedrag 

• Aangeboren gedrag 
• Aangeleerd gedrag 

Welke manieren van leren zijn er?

Manieren van leren

• Inprenting
  
• Trial and error
  
• Conditionering
  
• Gewenning
  
• Imiteren
  
• Oefenen
  
• Inzicht

Kenmerken van inprenting

Bij inprenting leren dieren alleen iets in een bepaalde korte periode van hun leven. (Gevoelige periode)

Voorbeelden van inprenting:

Herkennen van moeder 

Inprenting en gewenning

Inprenting

* iets wat alleen geleerd kan worden in een bepaalde, korte periode

* herkennen van ouders of soortgenoten

Gewenning

* afleren van reacties op bepaalde prikkels

* eenvoudige vorm van leren

Kenmerken van gewenning

We spreken van gewenning als bij een herhaaldelijke prikkel de sterkte van de reactie langzaam afneemt en uiteindelijk zelfs volledig verdwijnt.

Noem zelf een voorbeeld van gewenning.

1. inprenting
2. gewenning
3. conditionering
4. inzichtelijk leren

Wat is gewenning?

1. Leren dat je altijd moet reageren.
2. Leren dat reageren niet altijd nodig is.
3. Leren dat reactie noodzakelijk is.
4. Leren in korte gevoelige periode.

Conditioneren

Conditioneren is leren door straffen en beloning.

Conditioneren onder natuurlijke omstandigheden: 

proefondervindelijk leren (Trial and error)

Voorbeeld: 

Beer ziet een bijennest met honing en probeert de honing te eten. De beer wordt 10 keer gestoken door de wespen. De volgende keer dat de beer de bijennest ziet negeert hij het nest om te voorkomen opnieuw gestoken te worden.

Conditioneren

Conditioneren is leren door straffen en beloning.

Conditioneren door mensen:

Dressuur: het trainen van dieren om bepaalde taken uit te voeren op commando. 

Doet de dier het goed -> beloning (eten/aaiien) 

Doet de dier het fout -> straffen (geen eten / een tik / stem verheffen) 

Geconditioneerde reflex

De russische gedragsonderzoek liet zien dat een natuurlijke prikkel (voedsel) kan worden vervangen door een kunstmatige prikkel (belgeluid)

Door een kunstmatige prikkel te koppelen aan een natuurlijke prikkel kan een dier de kunstmatige prikkel gaan interpreteren als de natuurlijke prikkel. 

In voorbeeld links: 

1. Zien/ruiken van eten zorgt voor speekselafscheiding in de hond. 

2. Horen van de stemvork heeft geen effect op de hond

3. Laat bij het geven van eten een stemvork horen

4. Na enige tijd zal de hond ook speeksel afscheiden bij het horen van de stemvork alleen. 

Trail and error

Proefondervindelijk leren, leren door toevallige ontdekkingen.

Hoe noem je het leerproces waarbij een organisme leert door te doen en toevallige ontdekkingen?

1. Gewenning
2. Conditionering
3. Inprenting
4. Trail and Error

Trail and Error is:

1. Dieren leren door gedrag van soortgenoten na te bootsen
2. Dieren wordt geleerd bepaald gedrag (op commando) uit te voeren
3. Door een andere dan de oorspronkelijke prikkel wordt een bepaalde reflex veroorzaakt
4. Proefondervindelijk leren en ervaring opdoen

           Aan de slag

Maak de opdrachten 1 t/m 8 op blz. 232 t/m 236

6. Actieve verwerking

De docent maakt expliciet hoe de leerstof actief verwerkt dient te worden. De docent start met modelleren en laat leerlingen vervolgens actief inoefenen. Volgens het 'ik-wij-jullie/jij-wij' principe wordt de ondersteuning geleidelijk afgebouwd. Er wordt gevarieerd in oefentypes en het leerproces wordt zichtbaar gemaakt, bijvoorbeeld met hardop denken opdrachten. Effectieve leerstrategieën zoals zelftesten, gespreid leren, schema’s maken, en samenvatten volgens de Cornell-methode worden expliciet aangeleerd. Dit herkneden van de lesstof helpt bij het bewerken van het lange termijn geheugen

           Afsluiting

Checklist:

• Zijn de leerdoelen behaald?
• Les in context plaatsen van de periode 
• Het leren en het gedrag samen evalueren
• Vooruitblikken adhv JdW-planner  

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en blikt vooruit aan de hand van de JdW-planner. 

           Begrippen
           uit deze les

• 
  
• ...
• ...