Topografie Europa 5: Zuid-Europa en de Middellandse Zee
N
T O P O G R A F I E E U R O P A
Zuid-Europa en de Middellandse Zee
van Portugal tot Griekenland
LES 5
Lesduur is: 50 minIntroductie
Onderdelen in deze les
N
T O P O G R A F I E E U R O P A
Zuid-Europa en de Middellandse Zee
van Portugal tot Griekenland
LES 5
Over deze les: dit is de vijfde les van de reeks Topografie Europa, de derde regio-uitdaging. Uit les 1 kennen de leerlingen Portugal, Spanje, Italië en Frankrijk, uit les 2 Lissabon, Madrid en Rome. Vandaag komt Griekenland erbij, met de hoofdstad Athene. Ze leren welke landen aan de Middellandse Zee liggen en bij welk land vijf grote eilanden horen. De les heeft weer nieuwe werkvormen: een kaart op zijn kop, duim omhoog of omlaag, ik ga op reis, wie hoort er niet bij en kaartbingo.
Kerndoel: de les sluit aan bij SLO-kerndoel 50: de leerlingen leren omgaan met kaart en atlas en kennen de topografie van Nederland, Europa en de wereld.
Tip: leg blaadjes klaar voor de kijkplaat en de kaartbingo, en een atlas voor wie vastloopt. Image credit: Alexrk2, CC BY-SA 3.0
drie doelen
Wat leer je vandaag?
Je kan Portugal, Spanje, Italië en Griekenland aanwijzen en hun hoofdsteden noemen.
1
Je kan zeggen welke landen aan de Middellandse Zee liggen.
2
Je kan vijf grote eilanden in de Middellandse Zee bij het goede land zetten.
3
Leerdoelen: lees de drie doelen samen voor. Doel 1 oefenen de leerlingen met de kaart op zijn kop, de kijkplaat, de uitleg over Griekenland, ik ga op reis, de kaartbingo en exit-check 2. Doel 2 met de uitleg over de Middellandse Zee en duim omhoog of omlaag. Doel 3 met de eilandenkaart, wie hoort er niet bij, de sleepvraag, de kaartbingo en exit-check 1. De sleepvraag oefent ook Griekenland en Athene uit doel 1.
Na de les: vraag hoe het ging met de emoji-poll. Image credit: Alexrk2, CC BY-SA 3.0
de kaart staat op zijn kop
Welk land herken jij?
draai de kaart
Kaart op zijn kop: de kaart van Zuid-Europa staat ondersteboven, zonder namen. Welk land herken je, en waaraan? Laat een paar leerlingen naar het bord komen en een land aanwijzen. Vraag steeds: hoe weet je dat?
Nakijken: klik op de draaiknop. De kaart staat weer goed. Klopte het land dat je aanwees?
Antwoord: veel leerlingen herkennen Italië aan de vorm van een laars. Spanje en Portugal vormen samen het grote blok in het westen, dat op deze kaart rechts ligt.
Hulp: zoek eerst de laars. Aan de andere kant van de zee, rechts op de kaart, ligt het grote blok van Spanje en Portugal. Image credit: Alexrk2, CC BY-SA 3.0
kijkplaat
Hoeveel van de tien ken jij al?
Schrijf het getal op je blaadje.
ken je al
nieuw
Kijkplaat Zuid-Europa: elke stip is een land of een eiland. De petrol stippen ken je al uit les 1: Portugal, Spanje, Frankrijk en Italië. De oranje stippen zijn nieuw: Griekenland en vijf grote eilanden.
Voorspelling: laat elke leerling op een blaadje schrijven hoeveel van de tien stippen hij of zij nu al kan noemen. Na de kaartbingo kom je terug naar deze kaart en tel je opnieuw. Image credit: Alexrk2, CC BY-SA 3.0
tussen Europa en Afrika
De Middellandse Zee
Een schiereiland is land met aan drie kanten water.
Spanje en Portugal liggen op het Iberisch schiereiland. Italië is ook een schiereiland, in de vorm van een laars.
Middellandse Zee
Atlantische Oceaan
Iberisch schiereiland
Italië
Straat van Gibraltar
Afrika
Uitleg: de Middellandse Zee ligt tussen Europa en Afrika. Onderaan de kaart zie je nog net de kust van Afrika. In het westen is de zee met de Atlantische Oceaan verbonden door de Straat van Gibraltar. Daar liggen Europa en Afrika nog geen 15 kilometer uit elkaar.
Schiereiland: een schiereiland is land met aan drie kanten water. Spanje en Portugal liggen samen op het Iberisch schiereiland. Italië is ook een schiereiland, in de vorm van een laars.
Hulp: laat leerlingen met hun vinger de kust van de laars volgen. Waar is de hak, waar de punt? Image credit: Alexrk2, CC BY-SA 3.0
duim omhoog of omlaag
Ligt dit land aan de Middellandse Zee?
Portugal
Spanje
Frankrijk
Italië
Griekenland
Duim omhoog of omlaag: noem een land op de kaart. Ligt het aan de Middellandse Zee? Duim omhoog betekent ja, duim omlaag betekent nee. Klik daarna op het vraagteken bij het land.
Antwoord: Spanje, Frankrijk, Italië en Griekenland liggen aan de Middellandse Zee. Portugal niet: dat ligt alleen aan de Atlantische Oceaan.
Extra uitdaging: welke landen liggen aan twee zeeën of oceanen? Spanje en Frankrijk liggen aan de Middellandse Zee en aan de Atlantische Oceaan. Image credit: Alexrk2, CC BY-SA 3.0
Griekenland
Athene
Kreta
Italië
een nieuw land
Griekenland en Athene
De hoofdstad van Griekenland is Athene. Het Parthenon op de Akropolis is bijna 2500 jaar oud.
Kreta is het grootste Griekse eiland.
Uitleg: Griekenland is nieuw. Het ligt in het zuidoosten van Europa, aan de Middellandse Zee. De hoofdstad is Athene. Op de foto zie je het Parthenon, een tempel op de rots van de Akropolis midden in de stad. Het Parthenon is bijna 2500 jaar oud.
Eilanden: Griekenland heeft duizenden eilanden en eilandjes. Het grootste is Kreta, in het zuiden.
Hulp: Griekenland ligt rechts van de hak van de laars, aan de overkant van het water. Image credit: Alexrk2, CC BY-SA 3.0 Image credit: Steve Swayne, CC BY 2.0
elk eiland hoort bij een land
Vijf grote eilanden
Sicilië is het grootste eiland van de Middellandse Zee. Het ligt voor de punt van de laars.
Mallorca
Spanje
Corsica
Frankrijk
Sardinië
Italië
Sicilië
Italië
Kreta
Griekenland
Vijf grote eilanden: elk eiland in de Middellandse Zee hoort bij een land. Mallorca hoort bij Spanje, Corsica bij Frankrijk, Sardinië en Sicilië bij Italië en Kreta bij Griekenland.
Leuk feitje: op Sicilië ligt de Etna, de hoogste actieve vulkaan van Europa.
Hulp: Corsica en Sardinië liggen vlak boven elkaar. Het noordelijke eiland, Corsica, hoort bij Frankrijk. Image credit: Alexrk2, CC BY-SA 3.0
in groepjes van vier
Ik ga op reis
1 Begin: Ik ga op reis door Zuid-Europa en ik bezoek Lissabon.
2 De volgende herhaalt alles en zegt een plek die verder naar het oosten ligt.
3 Vergeten of fout? Begin opnieuw.
4
minute
00
second
deze plekken bezoek je
Rome
Kreta
Madrid
Sardinië
Athene
Lissabon
Sicilië
Mallorca
route nakijken
Ik ga op reis: de leerlingen werken in groepjes van vier. De eerste zegt: ik ga op reis door Zuid-Europa en ik bezoek Lissabon. De volgende herhaalt de zin en zegt er een plek bij die verder naar het oosten ligt. Zo gaat het rond tot Kreta. Wie een plek vergeet of de volgorde fout heeft, begint opnieuw bij Lissabon. Start de klok.
Nakijken: klik op de kaartknop. Dan zie je de route van west naar oost.
Antwoord: Lissabon, Madrid, Mallorca, Sardinië, Rome, Sicilië, Athene, Kreta. Bij een eiland telt het midden van het eiland. Zo ligt Sicilië verder naar het oosten dan Rome, en Kreta verder dan Athene.
Hulp: denk aan de kaart. Begin aan de kant van de Atlantische Oceaan en reis met de zon mee naar het oosten.
Extra uitdaging: zeg bij elke plek ook het land: Lissabon in Portugal, Mallorca bij Spanje. Image credit: Alexrk2, CC BY-SA 3.0
wie hoort er niet bij?
Twee eilanden horen bij hetzelfde land. Welk eiland hoort er niet bij?
Mallorca
Sicilië
Sardinië
Wie hoort er niet bij: drie eilanden, twee horen bij hetzelfde land. Laat de leerlingen eerst zeggen bij welk land elk eiland hoort, en dan kiezen.
Antwoord: Mallorca. Mallorca hoort bij Spanje, Sicilië en Sardinië horen bij Italië.
Hulp: welk eiland ligt het dichtst bij Spanje?
Extra uitdaging: bedenk zelf een rijtje van drie met één eiland dat er niet bij hoort, bijvoorbeeld met Corsica of Kreta.
Sleep elke naam naar de goede plek
Athene
Corsica
Griekenland
Kreta
Mallorca
Sardinië
Sicilië
Sleepvraag: elke leerling sleept zelf het nieuwe land, de nieuwe hoofdstad en de vijf eilanden naar de goede stip.
Nabespreken: welk eiland was het lastigst? Corsica en Sardinië worden vaak verwisseld. Corsica ligt in het noorden en hoort bij Frankrijk.
Hulp: begin bij wat je zeker weet, bijvoorbeeld Sicilië voor de punt van de laars.
Extra uitdaging: noem bij elk eiland het land waar het bij hoort. Image credit: Alexrk2, CC BY-SA 3.0
kaartbingo
Kies 9 woorden
Portugal
Spanje
Italië
Griekenland
Corsica
Sardinië
Sicilië
Kreta
Lissabon
Madrid
Rome
Athene
land of eiland
hoofdstad
Kaartbingo: elke leerling tekent op een blaadje een raster van drie bij drie hokjes en schrijft in elk hokje een woord uit de lijst. Drie woorden blijven over. Draai dan aan het rad rechtsboven en noem het nummer dat eruit komt. Komt een nummer twee keer, draai dan opnieuw. Wie denkt dat zijn of haar woord daar ligt, zet er een kruisje door. Klik daarna op het nummer: klopt het? Een fout kruisje mag weer weg. Drie op een rij is bingo.
Speel alle twaalf nummers. Laat de leerlingen daarna tellen hoeveel van de twaalf plekken ze wisten.
Eindtelling: ga terug naar de kijkplaat (slide 4). Hoeveel van de tien stippen kun je nu noemen? Vergelijk met je getal van het begin.
Slotvraag: noem de vier landen aan de Middellandse Zee die je vandaag zag. Antwoord: Spanje, Frankrijk, Italië en Griekenland.
Extra uitdaging: noem bij elke hoofdstad ook het land, en bij elk eiland het land waar het bij hoort.
Antwoord: 1 Italië, 2 Athene, 3 Sardinië, 4 Madrid, 5 Kreta, 6 Portugal, 7 Rome, 8 Griekenland, 9 Corsica, 10 Lissabon, 11 Sicilië, 12 Spanje.
Hulp: een petrol rondje is altijd een hoofdstad, een roestrood rondje een land of een eiland. Image credit: Alexrk2, CC BY-SA 3.0
exit-check 1/2
Welk eiland is dit, en bij welk land hoort het?
Corsica, Frankrijk
Sicilië, Italië
Sardinië, Italië
Sardinië, Frankrijk
Exit-check 1 van 2: elke leerling kiest zelf. Zo zie je of doel 3 gelukt is: de leerling moet het eiland herkennen en het goede land kiezen.
Antwoord: Sardinië, en het hoort bij Italië. Het eiland erboven is Corsica, dat bij Frankrijk hoort.
Nabespreken: wie haalde Corsica en Sardinië door elkaar? Corsica ligt in het noorden, dichter bij Frankrijk. Image credit: Alexrk2, CC BY-SA 3.0
exit-check 2/2
Wat is de hoofdstad van het land met de stip?
Exit-check 2 van 2: elke leerling typt zelf. Zo zie je of doel 1 gelukt is: de leerling moet het nieuwe land herkennen en de hoofdstad weten.
Antwoord: Athene. De stip staat op Griekenland.
Hulp: dit is het land van het Parthenon. Image credit: Alexrk2, CC BY-SA 3.0
Hoe goed ken jij Zuid-Europa nu?
Terugblik: elke leerling kiest een gezicht. Hoe goed ken jij Zuid-Europa nu? Vraag een paar leerlingen welk land, welke hoofdstad of welk eiland nog lastig is, en leg het naast de uitslag van de exit-check.
V O L G E N D E L E S
Oost-Europa en Rusland
van Polen tot Rusland
Welk land is het grootste van Europa? Je ontdekt het oosten van Europa, met nieuwe landen en hoofdsteden.
Volgende les: in Uitdaging Oost-Europa ontdekken de leerlingen het oosten van Europa, van Polen tot Rusland, met nieuwe landen en hoofdsteden. De Balkan volgt in les 7.
Afsluiting: wil je verder oefenen? Via de link vind je meer lessen over topografie.
