Wereldsteden in de VS (Aardrijkskunde vwo), les 1: Uitleg

WERELD · WERELDSTEDEN VS

Wereldsteden in de VS

Examenstof aardrijkskunde vwo

1 / 22
volgende
Slide 1: Slide
newEditorAardrijkskundeMiddelbare schoolvwoLeerjaar 4-6

In deze les zitten 22 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 45 min
Dit is niet oké

Introductie

Uitleg over wereldsteden in de VS: posities in mondiale netwerken, ruimtelijke geleding, migratie en sociale polarisatie, met foto's, checks en begrippen.

Onderdelen in deze les

WERELD · WERELDSTEDEN VS

Wereldsteden in de VS

Examenstof aardrijkskunde vwo

Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: B1 3c.1, 3c.2. Image credit: King of Hearts / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

WERELD · WERELDSTEDEN VS

Wat ga je kunnen?

Ik kan New York, Washington en Los Angeles als mondiale knooppunten vergelijken, hun ruimtelijke geleding verklaren en sociale polarisatie in deze steden analyseren.

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden horen bij New York, Washington en Los Angeles?

Verwachte woorden: Wall Street, Hollywood, Witte Huis, VN, haven, wolkenkrabbers, files, migranten, Chinatown, arm en rijk. Groepeer op het bord in drie hoeken: positie in netwerken (blok 1 en 2), ruimtelijke opbouw (blok 2) en bevolking en segregatie (blok 3). Dat zijn de drie blokken van deze les.

Midtown Manhattan gezien vanaf Weehawken (New Jersey), 2021

WERELD · WERELDSTEDEN VS

Wat is een wereldstad?

  • Een wereldstad is een mondiaal knooppunt van stromen van informatie, geld en goederen.

  • Ook machtscentrum: hier zitten hoofdkantoren, beurzen, media en politieke instellingen.

  • Een stad kan knooppunt zijn vanuit de economische, de sociaal-culturele en/of de politieke dimensie.

  • Trends en vernieuwingen ontstaan vrijwel altijd in grote steden en verspreiden zich dan verder.

Syllabus 3c.1. Een wereldstad is niet per se de grootste stad: het gaat om de positie in mondiale netwerken en de macht die daar uit voortkomt. Veelgemaakte fout: wereldstad gelijkstellen aan grote bevolking of aan hoofdstad. Een stad kan dus vanuit één dimensie of vanuit meerdere dimensies een knooppunt zijn. Image credit: King of Hearts / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Het hoofdkantoor van de Verenigde Naties aan de East River, New York

WERELD · WERELDSTEDEN VS

New York: drie dimensies

  • Economisch: Wall Street, mondiale financiële markten en hoofdkantoren van bedrijven.

  • Politiek: het hoofdkantoor van de Verenigde Naties zit in New York.

  • Sociaal-cultureel: media, uitgeverijen, theater en mode met wereldwijde invloed.

  • Daarom is New York als enige van de drie een knooppunt vanuit alle drie de dimensies.

Syllabus 3c.1. Laat leerlingen bij elke dimensie een concreet voorbeeld noemen. Internationale dienstverlening (banken, advocatenkantoren, accountants, reclamebureaus) hoort bij de economische dimensie. Veelgemaakte fout: denken dat New York de hoofdstad van de VS is. Dat is Washington. Image credit: Jdforrester / Wikimedia Commons, CC BY 4.0

Het Capitool, zetel van het Amerikaanse Congres, Washington D.C., 2011

WERELD · WERELDSTEDEN VS

Washington en Los Angeles

  • Washington: knooppunt vanuit de politieke dimensie, zetel van regering, Congres en hoge rechters.

  • Veel ambassades, lobbyorganisaties en internationale instellingen als het IMF en de Wereldbank.

  • Los Angeles: knooppunt vanuit de economische en de sociaal-culturele dimensie.

  • Denk aan de filmindustrie van Hollywood en de haven voor handel met Azië.

Syllabus 3c.1. Samenvatting voor het bord: New York is economisch, sociaal-cultureel en politiek; Los Angeles is economisch en sociaal-cultureel; Washington is politiek. Veelgemaakte fout: Washington als economisch of cultureel centrum zien, of Los Angeles als politiek knooppunt. Wereldwijde invloed van Hollywood laat zien hoe cultuur zich vanuit een stad verspreidt (kosmopolitisme). Image credit: DXR / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Wat maakt een stad tot wereldstad?

A

Knooppunt van mondiale geld- en informatiestromen

B

Stad met de meeste inwoners van een land

C

Hoofdstad met veel overheidsgebouwen

D

Stad met een grote haven en luchthaven

Het gaat om de positie in mondiale netwerken. Verwachte fout: bevolkingsomvang of hoofdstadfunctie als criterium kiezen.

Vul in

Washington is vooral een knooppunt vanuit de politieke dimensie, terwijl Los Angeles dat is vanuit economie en cultuur.

Washington
politieke
Los Angeles
demografische
New York

Verwachte fout: Washington en New York verwisselen, omdat beide aan de oostkust liggen.

Containerschip in de haven van Los Angeles

WERELD · WERELDSTEDEN VS

Netwerken en posities

  • Megalopolis: aaneengegroeid stedelijk gebied, zoals aan de oostkust van Boston tot Washington.

  • Stedelijk netwerk: steden zijn via stromen van mensen, geld en informatie met elkaar verbonden.

  • Hub-and-spoke: verkeer loopt via één knooppunt (hub) naar vele bestemmingen (spokes).

  • Mainportregio met een achterland: de haven van Los Angeles bedient een groot deel van de VS.

Syllabus 3c.1. New York en Washington liggen in de megalopolis aan de oostkust, een term die teruggaat op de geograaf Jean Gottmann. Luchtvaartmaatschappijen gebruiken hub-and-spoke: reizigers vliegen via een hub, bijvoorbeeld een grote luchthaven bij New York, Washington of Los Angeles. Een mainportregio is een knooppunt van vervoersstromen (haven en luchthaven) met een groot achterland. Veelgemaakte fout: achterland zien als de rand van de stad zelf. Image credit: Downtowngal / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Wall Street en de beurs van New York, Lower Manhattan

WERELD · WERELDSTEDEN VS

Functies in het centrum

  • Het Central Business District (CBD) is het zakencentrum met kantoren, banken en hoge bebouwing.

  • In Lower Manhattan clusteren beurs, banken en dienstverleners rond Wall Street.

  • Zo'n economisch cluster levert voordelen: kennis, contacten en personeel zijn dichtbij.

  • Mondiale functies (financiële markten, innovatie, internationale dienstverlening) trekken dure kantoorruimte aan.

Syllabus 3c.1, werkwijze: relaties leggen tussen functies en ruimtelijke geleding. Redenering: veel mondiale functies, hoge vraag naar plekken met goede bereikbaarheid en prestige, dus hoge grondprijzen, hoogbouw en concentratie in het CBD. Veelgemaakte fout: het CBD beschrijven als woonwijk of als het historische centrum. Image credit: Ken Lund / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0

Tysons Corner (Virginia), een edge city bij Washington, 2010

WERELD · WERELDSTEDEN VS

Edge cities en Los Angeles

  • Een edge city is een nieuw zakelijk en winkelcentrum aan de rand van de stad, bij snelwegen.

  • Voorbeeld bij Washington: Tysons Corner in Virginia, met kantoren, winkels en hotels.

  • Los Angeles is een stad met meerdere centra: Downtown, Century City en andere kernen.

  • Bedrijven verhuizen naar de rand door goede bereikbaarheid met de auto en lagere kosten.

Syllabus 3c.1. Edge cities zijn een gevolg van suburbanisatie en autogebruik: eerst verhuizen bewoners, dan volgen winkels en bedrijven. Het begrip is bekend geworden door de journalist Joel Garreau. Veelgemaakte fout: edge city zien als buitenwijk die alleen uit woningen bestaat, of als slechts een winkelcentrum. Image credit: La Citta Vita / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0

Wat kenmerkt een hub-and-spoke-netwerk?

A

Elke stad is rechtstreeks met elke andere verbonden

B

Alleen steden aan de kust zijn verbonden

C

Verkeer loopt via één centraal knooppunt

D

Verkeer verloopt langs een enkele rechte lijn

De hub verzamelt en verdeelt stromen. Verwachte fout: denken aan een netwerk met directe verbindingen tussen alle steden.

Vul in

Een edge city ligt aan de stadsrand en heeft kantoren en winkels, terwijl het CBD het oude zakencentrum van de stad is.

edge city
CBD
achterland
megalopolis

Verwachte fout: achterland of megalopolis invullen, omdat dat ook ruimtelijke begrippen zijn.

Mott Street in Chinatown, Manhattan, New York

WERELD · WERELDSTEDEN VS

Migratie en kettingmigratie

  • Wereldsteden trekken internationale migranten aan: voor werk, studie en vanwege bestaande netwerken.

  • Kettingmigratie: een pionier gaat voorop, familie en bekenden volgen via contacten.

  • Zo ontstaan etnische buurten, zoals Chinatown in New York en Koreatown in Los Angeles.

  • Los Angeles heeft veel migranten uit Latijns-Amerika en Azië, New York uit zeer veel landen: kosmopolitisme, culturen uit de hele wereld komen samen.

Syllabus 3c.2. Het patroon: migranten komen uit heel de wereld, met sterke herkomstgroepen per stad. Kettingmigratie verklaart waarom groepen zich in dezelfde buurt vestigen: de pionier geeft informatie, onderdak en werk door. Veelgemaakte fout: kettingmigratie verwarren met arbeidsmigratie in het algemeen. Het draait om de keten van contacten. Image credit: Frank Schulenburg / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

WERELD · WERELDSTEDEN VS

Segregatie en polarisatie

  • Ruimtelijke segregatie: bevolkingsgroepen wonen gescheiden, naar etnische herkomst of inkomen.

  • Sociale polarisatie: de kloof tussen arm en rijk, of tussen groepen, wordt groter.

  • Uitsluiting door discriminatie op de woningmarkt, dure woningen en racisme houdt dat in stand.

  • Een getto is een wijk van een uitgesloten groep, een gated community een afgesloten wijk voor wie het kan betalen.

  • Keten: uitsluiting, concentratie in wijken, verschil in scholen en voorzieningen, groeiende sociale kloof.

Syllabus 3c.2. Gebruik bij de analyse de etnische samenstelling (kaarten van etnische spreiding) en de in- en uitsluitingsmechanismen. Uitsluiting kan ruimtelijk zijn (wie mag waar wonen, wie kan het betalen) en sociaal (toegang tot onderwijs en werk). Veelgemaakte fout: segregatie en polarisatie als hetzelfde zien. Segregatie gaat over wonen op verschillende plekken, polarisatie over groeiende verschillen in kansen en inkomen.

Straatverkoper met eten bij een supermarkt in Del Rey, Los Angeles

WERELD · WERELDSTEDEN VS

De informele sector

  • Migranten zonder toegang tot de formele sector vinden werk in de informele sector.

  • Voorbeelden: straatverkoop, dagarbeid, schoonmaak en klussen, vaak zonder contract of belasting.

  • Ook onderdak is er informeel: kamers delen of een slaapplaats via bekenden.

  • De informele sector geeft een inkomen, maar zonder zekerheid of sociale bescherming.

Syllabus 3c.2. De informele sector is voor veel migranten zonder papieren of zonder erkende diploma's de ingang tot de stedelijke economie. Het vergroot ook de polarisatie: lage inkomens, weinig zekerheid. Veelgemaakte fout: informele sector gelijkstellen aan criminaliteit. Het gaat om werk buiten formele regels en registratie. Image credit: Jengod / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Zet op volgorde: hoe werkt kettingmigratie?

1

Familie en bekenden volgen via contacten

2

Een etnische buurt ontstaat

3

Nieuwkomers vinden sneller werk en onderdak

4

Een pionier migreert naar de stad

Zie dia Migratie en kettingmigratie. Verwachte fout: de buurt laten ontstaan voor de pionier gaat of de laatste stap vergeten.

Noem een mechanisme dat ruimtelijke segregatie in stand houdt.

Goed antwoord: bijvoorbeeld discriminatie door verhuurders en banken, hoge woningprijzen die groepen uitsluiten, of afgesloten wijken (gated communities). Verwachte fout: alleen zeggen dat mensen zelf bij elkaar willen wonen.

Welk onderdeel vond je het lastigst?

1

Posities in mondiale netwerken

2

Functies en ruimtelijke geleding

3

Kettingmigratie en informele sector

4

Segregatie en sociale polarisatie

Gebruik de uitkomst om te kiezen welk blok je klassikaal herhaalt.

Welke stad is het sterkste mondiale knooppunt? Beargumenteer.

Laat leerlingen minstens twee dimensies noemen en een voorbehoud geven, bijvoorbeeld dat New York in alle drie scoort, maar dat het antwoord afhangt van de dimensie die je zwaarder laat wegen.

WERELD · WERELDSTEDEN VS

Begrippen (1/2)

  • wereldstad: Stad die een mondiaal knooppunt is van stromen van informatie, geld en goederen.

  • megalopolis: Aaneengegroeid stedelijk gebied van meerdere grote steden, zoals van Boston tot Washington.

  • hub-and-spoke-netwerk: Netwerk waarbij verkeer via één knooppunt naar vele bestemmingen loopt.

  • mainportregio: Regio met haven en luchthaven als knooppunt van vervoersstromen voor een groot achterland.

  • edge city: Nieuw zakelijk en winkelcentrum aan de rand van een stad.

Deze slide heeft geen instructies

WERELD · WERELDSTEDEN VS

Begrippen (2/2)

  • kettingmigratie: Migratie die op gang komt doordat familie en bekenden een pionier volgen.

  • ruimtelijke segregatie: Bevolkingsgroepen wonen gescheiden van elkaar in de stad.

  • sociale polarisatie: Toenemende kloof in inkomen en kansen tussen groepen.

  • getto: Wijk waar een uitgesloten bevolkingsgroep geconcentreerd woont.

  • kosmopolitisme: Openheid voor en menging van culturen uit de hele wereld in een stad.

Deze slide heeft geen instructies