ONTWIKKELINGSLAND · POSITIE
Brazilië: positie in de wereld
Examenstof aardrijkskunde havo
ONTWIKKELINGSLAND · POSITIE
Brazilië: positie in de wereld
Examenstof aardrijkskunde havo
Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: D1 9b.1, 9b.2. Image credit: Jorge Andrade / Wikimedia Commons, CC BY 2.0
ONTWIKKELINGSLAND · POSITIE
Wat ga je kunnen?
Ik kan de positie van Brazilië in Zuid-Amerika en in de wereld beschrijven en verklaren, en een toekomstscenario onderbouwen.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden komen bij je op bij: Brazilië en de rest van de wereld?
Verwachte woorden: China, handel, soja, voetbal, toerisme, Mercosur, export. Sorteer ze op dimensie (economie, politiek, cultuur, natuur) en laat zien dat de les over de economische en politieke positie gaat.
Snelweg en kantoortorens in het centrum van São Paulo, 2014
ONTWIKKELINGSLAND · POSITIE
De reus van Zuid-Amerika
Brazilië heeft de grootste economie van Zuid-Amerika.
Er woont ongeveer de helft van alle inwoners van het werelddeel.
Zo'n grote thuismarkt trekt bedrijven aan, ook uit het buitenland.
Brazilië is ook politiek een zwaargewicht in het werelddeel.
Syllabus 9b.1: grootste economie en de helft van alle inwoners van Zuid-Amerika. Wikipedia 'Economy of Brazil': de Braziliaanse industrie levert ruim de helft van de industriële productie van Zuid-Amerika. Plaats Brazilië op de kaart: het grenst aan bijna alle landen van het werelddeel, behalve Chili en Ecuador. Veelgemaakte fout: denken dat de grootste economie ook de rijkste inwoners betekent. Per inwoner doen andere landen het soms beter. Image credit: Wilfredor / Wikimedia Commons, CC0
ONTWIKKELINGSLAND · POSITIE
Weinig handel met de buren
In 1991 begon Mercosur: Argentinië, Brazilië, Paraguay en Uruguay.
Toch is de handel binnen Zuid-Amerika beperkt.
In 2010 was de handel binnen Mercosur maar 16% van de totale handel van die landen.
Verklaring: afstanden, Andes en Amazone, en dezelfde grondstoffen.
Bron voor Mercosur en de 16% (2010): Wikipedia 'Mercosur'. Syllabus 9b.1: de handel van Brazilië binnen Zuid-Amerika is beperkt. De verklaring laat leerlingen dimensies gebruiken: natuur (gebergte en regenwoud belemmeren transport), economie (de landen verkopen dezelfde grondstoffen, dus vullen ze elkaar weinig aan). Veelgemaakte fout: denken dat Mercosur dezelfde vrije handel brengt als de EU. Handel met China, de EU en de VS is net zo belangrijk.
ONTWIKKELINGSLAND · POSITIE
Concurreren om bedrijven en geld
Landen in Zuid-Amerika zijn ook concurrenten: ze willen bedrijven en investeringen.
Een bedrijf kiest een vestigingsplaats: waar zijn markt, grondstoffen en goede wegen?
Brazilië scoort met een grote markt en veel grondstoffen. Infrastructuur is een zwak punt.
Bedrijven kunnen ook kiezen voor Chili, Colombia, Argentinië of Mexico.
Syllabus 9b.1: Brazilië concurreert met andere landen in Zuid-Amerika als vestigingsplaats voor bedrijven en plaats voor buitenlandse investeringen. Laat leerlingen een vestigingsplaatsafweging maken met de dimensies: economie (markt, lonen), politiek (stabiliteit, regels), natuur (grondstoffen), sociaal (opleidingsniveau), demografie (aantal consumenten). Veelgemaakte fout: Zuid-Amerika als één samenwerkend blok zien in plaats van als landen die concurreren.
Wat klopt over Brazilië in Zuid-Amerika?
De grootste economie, maar weinig inwoners
Vooral handel met de buurlanden in Mercosur
Samenwerking met de buren, zonder concurrentie
De grootste economie en de helft van de inwoners
Goed: syllabus 9b.1. Verwachte fout: denken dat de handel vooral binnen het werelddeel plaatsvindt. Dat is beperkt.
Vul in
Mercosur is een handelsblok van Argentinië, Brazilië, Paraguay en Uruguay, maar de handel binnen het blok is beperkt vergeleken met de handel met China.
Mercosur startte in 1991 met vier landen. Verwachte fout: Chili invullen, dat geen volwaardig lid is.
Een Embraer E195-E2, passagiersvliegtuig uit Brazilië, Paris Air Show 2019
ONTWIKKELINGSLAND · POSITIE
Wat Brazilië verkoopt en koopt
Het exportpakket: vooral grondstoffen en landbouw, zoals soja, ijzererts, olie en vlees.
Daarnaast ook industrie, zoals vliegtuigen van Embraer.
Het importpakket: vooral eindproducten, zoals machines, elektronica en medicijnen.
De handel groeit en de samenstelling verandert.
Syllabus 9b.2: de omvang van de handel groeit en de samenstelling verandert. Import- en exportpakket = de soorten goederen die een land invoert en uitvoert. Producten volgens Wikipedia 'Economy of Brazil' (export o.a. sojabonen, ijzererts, olie, rundvlees, suiker, koffie, vliegtuigen). Veelgemaakte fout: denken dat Brazilië alleen grondstoffen exporteert. Vraag: wat betekent een grondstoffenpakket voor de kwetsbaarheid bij dalende prijzen? Image credit: Matti Blume / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Sojaoogst met een maaidorser bij Rondonópolis, Mato Grosso, 2009
ONTWIKKELINGSLAND · POSITIE
Handelsbalans: overschot of tekort
Handelsbalans = waarde van de export min waarde van de import.
Export groter: handelsoverschot. Import groter: handelstekort.
In 2025: export 348,7 miljard dollar, import 280,4 miljard.
Dat is een overschot van 68,3 miljard dollar.
Cijfers 2025 uit Wikipedia 'Economy of Brazil' (export 348,7 en import 280,4 miljard dollar). 348,7 min 280,4 is 68,3. Veelgemaakte fout: de handelsbalans verwarren met de betalingsbalans of denken dat een overschot altijd gunstig is voor de bevolking. Een overschot zegt niets over de verdeling van de welvaart. Image credit: Roosevelt Pinheiro (Agência Brasil) / Wikimedia Commons, CC BY 3.0 BR
Containers en kranen in de haven van Santos, de grootste haven van Brazilië, 2010
ONTWIKKELINGSLAND · POSITIE
Drie grootmachten als handelspartner
China, de EU en de VS zijn de belangrijkste partners voor import en export.
Export 2025: China 28%, EU 14,3%, VS 12%, Argentinië 4,1%.
China koopt vooral soja, ijzererts en olie: een economische band.
Ook politiek en cultureel zoekt Brazilië verbinding met alle drie.
Bron percentages 2025: Wikipedia 'Economy of Brazil'. Syllabus 9b.2: import en export richten zich voornamelijk op de VS, Europa en China, en de relaties van Brazilië met grootmachten worden vanuit verschillende dimensies geanalyseerd. De rol van China is sterk gegroeid. Politiek: Brazilië probeert te balanceren tussen de grootmachten. Cultureel: Europese migranten en Amerikaanse popcultuur. Veelgemaakte fout: de VS als belangrijkste afnemer noemen. Image credit: Jorge Andrade / Wikimedia Commons, CC BY 2.0
Wat is een handelsoverschot?
De import is groter dan de export
De export is groter dan de import
De overheid heeft meer inkomsten dan uitgaven
Er komen meer toeristen dan er vertrekken
Handelsbalans = export min import. Verwachte fout: het tegenovergestelde kiezen, of denken dat het over de overheidsbegroting gaat.
Zet de afnemers van de Braziliaanse export (2025) van groot naar klein
Volgens Wikipedia 'Economy of Brazil', 2025. Verwachte fout: de VS boven de EU zetten omdat de EU uit veel landen bestaat. Hier telt de EU als één partner.
ONTWIKKELINGSLAND · POSITIE
Buitenlandse investeringen (FDI)
FDI: buitenlandse bedrijven bouwen fabrieken, kopen bedrijven of investeren in mijnen.
Brazilië is met zijn grote markt een van de grootste bestemmingen ter wereld.
Voordeel: banen, kennis en nieuwe technologie.
Nadeel: winst gaat naar het buitenland en bedrijven kunnen weer vertrekken.
Begrip uit de syllabus: buitenlandse investeringen / Foreign Direct Investments. Wikipedia 'Economy of Brazil' noemt Brazilië een van de grootste ontvangers van directe buitenlandse investeringen ter wereld. Laat leerlingen voorbeelden bedenken: een autofabriek van een buitenlands merk bij São Paulo. Veelgemaakte fout: FDI zien als een lening of schenking. Het gaat om eigendom van bedrijven of vestigingen.
Strandboulevard met golfpatroon bij Copacabana, Rio de Janeiro, 2023
ONTWIKKELINGSLAND · POSITIE
Brazilië als toeristische bestemming
Rio met strand en carnaval, de Iguaçu-watervallen, de Amazone en de Pantanal trekken bezoekers.
In 2019 kwamen 6,35 miljoen buitenlandse toeristen, in 2025 was dat 9,28 miljoen.
In 2025 kwamen de meeste bezoekers uit Argentinië, daarna uit Chili en de VS.
Cijfers uit Wikipedia 'Tourism in Brazil' (toeristenaantallen 2019 en 2025, herkomstlanden 2025). Syllabus 9b.2: Brazilië is een belangrijke toeristische bestemming. Dimensies: natuur (stranden, regenwoud), cultuur (carnaval, samba), economie (banen en deviezen). Veelgemaakte fout: denken dat de meeste toeristen uit Europa of de VS komen. De buurlanden zijn belangrijker. Image credit: Wilfredor / Wikimedia Commons, CC0
ONTWIKKELINGSLAND · POSITIE
Globalisering en de samenleving
Door export en investeringen ontstaan banen in havens, landbouw en industrie.
De groeiende vraag naar soja en vlees vergroot de druk op het regenwoud.
Ook groeien de verschillen: winnaars in het zuidoosten, verliezers in de informele sector.
Importproducten concurreren met Braziliaanse fabrieken.
Syllabus 9b.2: de effecten van globalisering op de Braziliaanse samenleving beschrijven en verklaren. Laat per effect de dimensie noemen: economie (banen, concurrentie), natuur (ontbossing), sociaal (ongelijkheid), politiek (afhankelijkheid van grootmachten). Veelgemaakte fout: globalisering alleen positief of alleen negatief noemen. Vraag in een examen steeds naar voor- en nadeel voor wie, op welke schaal.
Wat is FDI?
Hulp van de overheid aan arme landen
Een lening van de Wereldbank aan een land
Investeringen van buitenlandse bedrijven in een land
Een belasting op geïmporteerde producten
FDI = Foreign Direct Investments. Verwachte fout: ontwikkelingshulp kiezen omdat het over geld uit het buitenland gaat.
Geef een nadeel van globalisering voor de natuur in Brazilië.
Goed antwoord: grotere vraag naar soja en vlees op de wereldmarkt, dus meer ontbossing in het Amazonegebied en het cerrado. Verwachte fout: alleen 'vervuiling' noemen zonder het verband met export.
Wat vond je het lastigst in deze les?
Handelsbalans en handelsgegevens
Import- en exportpakket
FDI en vestigingsplaats
Toekomstscenario's onderbouwen
Gebruik de uitslag om te bepalen waar je bij de examentraining mee begint.
Waarom handelt Brazilië meer met China dan met zijn buren?
Goed antwoord: de buurlanden verkopen dezelfde grondstoffen en liggen ver weg met gebergte en regenwoud ertussen, China heeft veel grondstoffen en voedsel nodig. Verwachte fout: alleen 'omdat China groot is'.
ONTWIKKELINGSLAND · POSITIE
Begrippen (1/2)
import- en exportpakket: de soorten goederen die een land invoert en uitvoert
handelsbalans: export min import van een land
handelsoverschot: de export is groter dan de import
buitenlandse investeringen (FDI): buitenlandse bedrijven investeren in een land, bijvoorbeeld in een fabriek
vestigingsplaats: de plek waar een bedrijf zich vestigt, op basis van markt en grondstoffen
Deze slide heeft geen instructies
ONTWIKKELINGSLAND · POSITIE
Begrippen (2/2)
Mercosur: handelsblok van Argentinië, Brazilië, Paraguay en Uruguay, sinds 1991
grootmacht: een land met veel economische en politieke invloed in de wereld
globalisering: landen raken steeds meer verbonden door handel, geld, mensen en cultuur
toekomstscenario: een onderbouwd beeld van hoe de positie van een land zich kan ontwikkelen
Deze slide heeft geen instructies