7
Energie
Paragraaf 7.2
Chemische energie
Een gasvlam, een boterham en een accu hebben iets gemeen: ze bevatten opgeslagen energie. Hoe komt die vrij?
Gemaakt bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, mavo/havo
mavo/havo
7
Energie
Paragraaf 7.2
Chemische energie
Een gasvlam, een boterham en een accu hebben iets gemeen: ze bevatten opgeslagen energie. Hoe komt die vrij?
Gemaakt bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, mavo/havo
mavo/havo
Les bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, hoofdstuk 7 Energie, paragraaf 7.2 Chemische energie. Ongeveer 40 minuten, leerjaar 2 mavo/havo. Image credit: LessonUp Image credit: Omslag Nova NaSk 1|2 deel B mavo/havo, Malmberg
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.2
7.2 Chemische energie
Leerdoelen
7.2.1
Je kunt uitleggen wat chemische energie is en voorbeelden noemen.
7.2.2
Je kunt de branddriehoek gebruiken om blussen te verklaren.
7.2.3
Je kunt noemen welke stoffen ontstaan bij de verbranding van een brandstof.
7.2.4
Je kunt met een etiket uitrekenen hoeveel energie in een portie voedsel zit.
Practica en vaardigheden
P R A C T I C U M
Verbrandingsproducten van een kaars aantonen
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.2
Startvraag
Een blauwe vlam
Op een gasfornuis brandt aardgas met een blauwe vlam. Welke energieomzetting vindt hier plaats?
chemisch naar warmte en licht
elektrisch naar warmte
warmte naar chemisch
straling naar chemisch
Laat eerst stemmen en vraag dan naar de redenering. Aardgas bevat chemische energie. Bij het verbranden wordt die omgezet in warmte en een beetje licht. Wie B kiest, denkt aan de elektrische ontsteking: die levert alleen het vonkje om het gas te laten ontbranden. Image credit: George Shuklin, Wikimedia Commons (publiek domein)
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.2
Chemische energie
Chemische energie is energie die is opgeslagen in stoffen. Die energie komt vrij als de stof verandert in andere stoffen, bijvoorbeeld bij een verbranding of in je spieren.
fossiele brandstoffen: aardolie, aardgas, steenkool. Ze zijn in miljoenen jaren ontstaan uit resten van planten en dieren.
hout en andere biobrandstoffen
voedsel
batterijen en accu's. Bij het opladen zet een accu elektrische energie om in chemische energie.
Benadruk het verschil tussen een batterij en een accu: een accu kun je opladen, een gewone batterij niet. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.2
De branddriehoek
Voor een verbranding zijn drie dingen tegelijk nodig. Haal je er één weg, dan stopt het vuur.
Brandstof
Een stof die kan branden. Blussen: haal de brandstof weg, zoals bij een brandgang in een bos.
Zuurstof
Zit in de lucht. Blussen: sluit de lucht af met een branddeken of een deksel.
Ontbrandingstemperatuur
De laagste temperatuur waarbij een stof gaat branden. Blussen: koel af met water.
Teken de branddriehoek op het bord. Laat leerlingen bij elk soort blusmiddel aanwijzen welke zijde van de driehoek wegvalt. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.2
Opdrachten Kennis
1
Een brandweerman spuit water op een brandende houtstapel. Welke voorwaarde voor verbranding haalt hij vooral weg?
de brandstof
de zuurstof
het licht
de ontbrandingstemperatuur
Water koelt het hout af tot onder de ontbrandingstemperatuur. Het hout (de brandstof) is er nog, en zuurstof blijft er ook bij komen.
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.2
Wat ontstaat er bij verbranden?
Bij een verbranding reageert de brandstof met zuurstof. Daarbij ontstaan nieuwe stoffen: de verbrandingsproducten.
Aardgas, benzine en hout bevatten de atoomsoorten koolstof en waterstof. Bij een volledige verbranding ontstaan daardoor koolstofdioxide en water.
Koolstofdioxide is een broeikasgas. Hoe meer fossiele brandstof we verbranden, hoe meer koolstofdioxide er in de lucht komt.
Koppel terug naar 6.4 Atomen: de atomen verdwijnen niet bij een verbranding, ze worden anders gegroepeerd. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.2
Practicum
Wat ontstaat er als een kaars brandt?
Doel: Je toont aan dat bij het branden van een kaars water en koolstofdioxide ontstaan.
Je hebt nodig
kaars
lucifers
koud, droog bekerglas
erlenmeyer met stop
kalkwater
veiligheidsbril
Zo doe je het
Steek de kaars aan.
Houd het koude bekerglas even ondersteboven boven de vlam. Wat zie je aan de binnenkant?
Houd de erlenmeyer ondersteboven boven de vlam, zodat de hete gassen erin komen.
Giet er snel een laagje kalkwater in, doe de stop erop en schud.
Wordt het kalkwater troebel? Dan is er koolstofdioxide.
Aan de binnenkant van het koude glas condenseert waterdamp: er ontstaat water. Kalkwater wordt troebel door koolstofdioxide. Veiligheidsbril op bij het werken met kalkwater. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.2
Voorbeeldopdracht 1
Op een pak muesli staat: 1600 kJ per 100 g. Een portie is 45 g. Bereken hoeveel energie in een portie zit.
gegeven
100 g bevat 1600 kJ
portie = 45 g
gevraagd
energie in een portie in kJ
uitwerking
1 g bevat 1600 : 100 = 16 kJ
45 g bevat 45 x 16 = 720 kJ
antwoord
In een portie zit 720 kJ.
Je lichaam haalt chemische energie uit voedsel. Laat leerlingen opmerken dat de stap via 1 gram altijd werkt, ook bij lastige getallen. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.2
Opdrachten Toepassing
2
Op een reep chocola van 75 g staat: 2200 kJ per 100 g. Hoeveel kJ zit er in de hele reep?
1 g bevat 2200 : 100 = 22 kJ. 75 g bevat 75 x 22 = 1650 kJ. Of: 75 g is 0,75 x 100 g, dus 0,75 x 2200 = 1650 kJ.
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.2
Opdrachten Toepassing
★ 3
Een accu wordt opgeladen en daarna gebruikt in een elektrische step. Welke reeks omzettingen klopt?
elektrisch → chemisch → elektrisch → beweging
chemisch → elektrisch → chemisch → beweging
elektrisch → beweging → chemisch → elektrisch
elektrisch → chemisch → beweging → elektrisch
Steropdracht: denk in twee fasen. Opladen: elektrische energie uit het stopcontact wordt chemische energie in de accu. Rijden: de accu levert weer elektrische energie, de motor maakt er bewegingsenergie van. Bij elke stap komt ook wat warmte vrij.
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.2
V E R D E R K I J K E R
Zonne-energie in een houtblok
Foto: Leon Bovenkerk (CC BY-SA 2.0)
Een boom maakt met fotosynthese glucose uit koolstofdioxide en water. De energie daarvoor komt uit zonlicht. Zo wordt stralingsenergie opgeslagen als chemische energie in het hout. Brandt het hout, dan komt die energie weer vrij als warmte en licht.
Vraag door: het kampvuur geeft dus eigenlijk zonne-energie van jaren terug. Geldt dat ook voor aardgas en steenkool? Ja: die zijn ontstaan uit resten van planten en dieren, miljoenen jaren geleden. Image credit: Leon Bovenkerk, Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.0) Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.2
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
7.2.1 Chemische energie in stoffen
7.2.2 Branddriehoek en blussen
7.2.3 Verbrandingsproducten
7.2.4 Energie in voedsel berekenen
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
Image credit: LessonUp