De Kwestie · 2.5 Van aangifte tot vonnis
De Kwestie
MAATSCHAPPIJLEER · HAVO/VWO
THEMA 2 · RECHTSSTAAT
PARAGRAAF 2.5
Van aangifte tot vonnis
Hoe een strafzaak verloopt, welke straffen er zijn en waarvoor we eigenlijk straffen.
Penitentiaire inrichting De Schie in Rotterdam.
Lesduur is: 40 minIntroductie
Onderdelen in deze les
De Kwestie
MAATSCHAPPIJLEER · HAVO/VWO
THEMA 2 · RECHTSSTAAT
PARAGRAAF 2.5
Van aangifte tot vonnis
Hoe een strafzaak verloopt, welke straffen er zijn en waarvoor we eigenlijk straffen.
Penitentiaire inrichting De Schie in Rotterdam.
Vijfde les van thema 2. Na de opsporing (2.4) volgt nu de rest van het strafproces. De kwestie is een waardenvraag: laat zien dat het antwoord afhangt van het doel dat je met straffen voor ogen hebt. De omslag toont penitentiaire inrichting De Schie in Rotterdam. Image credit: Steven Lek / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
De Kwestie
THEMA 2 · RECHTSSTAAT
DE KWESTIE
Wat is een rechtvaardige straf?
NA DEZE LES KUN JE
de stappen van het strafproces van aangifte tot vonnis beschrijven
straffen en maatregelen noemen en uit elkaar houden
de vier doelen van straffen toepassen op een voorbeeld
§ 2.5 Van aangifte tot vonnis
Deze slide heeft geen instructies
Een taakstraf
Een flinke boete en de schade betalen
Een paar weken jeugddetentie
Een gesprek met de eigenaar
De Kwestie
THEMA 2 · RECHTSSTAAT
Een jongen van 17 steelt een scooter en rijdt hem in de prak. Welke straf past volgens jou het best?
Activatie, kort. Noteer de verdeling: aan het eind van de les koppel je elke keuze aan een doel van straffen. Een gesprek met het slachtoffer heet herstelrecht of slachtoffer-dadergesprek; dat bestaat, maar is geen straf.
De Kwestie
THEMA 2 · RECHTSSTAAT
HET STRAFPROCES
Van aangifte tot vonnis
Het begint vaak met een aangifte bij de politie. De politie doet onderzoek en de officier van justitie beslist wat er met de zaak gebeurt.
Gaat de zaak naar de rechter, dan krijgt de verdachte een dagvaarding. Op de zitting vertelt de officier wat hij de verdachte verwijt en welke straf hij eist. De advocaat verdedigt de verdachte.
Het slachtoffer mag op de zitting vertellen wat het misdrijf met hem gedaan heeft en schadevergoeding vragen. Daarna doet de rechter uitspraak: het vonnis.
§ 2.5 Van aangifte tot vonnis
Het spreekrecht van slachtoffers en nabestaanden is de afgelopen jaren uitgebreid. Een slachtoffer kan zich als benadeelde partij voegen in de strafzaak en zo schadevergoeding vragen zonder aparte civiele zaak. Slachtofferhulp Nederland helpt daarbij. De rechter bepaalt de straf; hij mag hoger of lager uitkomen dan de eis van de officier.
De Kwestie
THEMA 2 · RECHTSSTAAT
HET OPENBAAR MINISTERIE BESLIST
Naar de rechter of niet?
Niet naar de rechter
Seponeren: de officier ziet af van vervolging, bijvoorbeeld bij te weinig bewijs.
Strafbeschikking: de officier legt zelf een boete of taakstraf op. Niet eens? Dan kun je alsnog naar de rechter.
Halt: een jongere met een licht feit krijgt een leertaak, zonder strafblad.
Wel naar de rechter
Bij ernstige zaken of als de verdachte ontkent, dagvaardt de officier de verdachte.
De rechter beslist of de verdachte schuldig is en welke straf past.
Alleen een rechter kan iemand een gevangenisstraf opleggen.
§ 2.5 Van aangifte tot vonnis
Het opportuniteitsbeginsel: het OM mag zelf beslissen of vervolgen in het algemeen belang is. Het grootste deel van de strafzaken wordt zonder rechter afgedaan; controleer desgewenst actuele cijfers van het OM. Naar Halt stuurt meestal de politie of een boa, niet de officier. Halt is bedoeld voor jongeren van 12 tot 18 bij lichte feiten, zoals vandalisme, winkeldiefstal of vuurwerk.
De Kwestie
THEMA 2 · RECHTSSTAAT
Zet de stappen van een strafzaak in de goede volgorde
Controle van het strafproces. Verwachte fout: de dagvaarding of de beslissing van de officier na de zitting zetten. De officier beslist eerst of de zaak überhaupt naar de rechter gaat.
De Kwestie
THEMA 2 · RECHTSSTAAT
STRAFFEN EN MAATREGELEN
Wat kan de rechter opleggen?
Taakstraf
Onbetaald werk doen of een leerproject volgen, voor volwassenen hooguit 240 uur.
Geldboete
Een bedrag betalen aan de staat. Hoe hoog hangt af van het feit.
Gevangenisstraf
De zwaarste straf. Kan voorwaardelijk zijn: je hoeft niet te zitten als je je aan de regels houdt.
Tbs (maatregel)
Behandeling in een kliniek voor wie een ernstig misdrijf pleegde door een stoornis en gevaarlijk is.
§ 2.5 Van aangifte tot vonnis
Het verschil: een straf is een vergelding voor wat iemand deed; een maatregel is bedoeld om de samenleving te beschermen of schade te herstellen, zoals tbs, een rijontzegging of het afpakken van crimineel geld. Tbs is geen straf en kan steeds worden verlengd zolang iemand gevaarlijk is. Levenslang bestaat ook in Nederland; sinds 2017 wordt na 25 jaar bekeken of terugkeer in de samenleving mogelijk is.
De Kwestie
THEMA 2 · RECHTSSTAAT
WAAROM STRAFFEN?
Vier doelen van straffen
Vergelding
De dader krijgt wat hij verdient. Het slachtoffer en de samenleving krijgen genoegdoening.
Afschrikking
De dader en anderen zien wat er gebeurt en doen het daarom niet (nog eens).
Resocialisatie
De dader leert zich aan de regels te houden en keert terug in de samenleving.
Bescherming
De samenleving wordt veilig gehouden, zolang de dader vastzit of behandeld wordt.
§ 2.5 Van aangifte tot vonnis
Welk doel iemand het belangrijkst vindt, hangt samen met zijn waarden en mensbeeld. Wie denkt dat mensen kunnen veranderen, legt de nadruk op resocialisatie; wie vooral genoegdoening wil, op vergelding. Speciale preventie richt zich op de dader zelf, generale preventie op anderen.
De Kwestie
THEMA 2 · RECHTSSTAAT
CASUS
Jeugdstrafrecht: Noah (15)
Noah (15) heeft samen met vrienden een bushokje vernield en een voorbijganger bedreigd. Hij krijgt te maken met het jeugdstrafrecht, dat geldt voor jongeren van 12 tot 18 jaar.
De zitting is niet openbaar, om Noah te beschermen. De kinderrechter kiest vaker voor een taakstraf of een training dan voor opsluiting. Jeugddetentie kan, maar is korter dan bij volwassenen.
Het doel is vooral dat Noah leert van wat hij deed en niet opnieuw de fout in gaat.
§ 2.5 Van aangifte tot vonnis
Jeugddetentie is hooguit 12 maanden voor jongeren onder de 16 en hooguit 24 maanden voor jongeren van 16 en 17. Voor jongvolwassenen van 18 tot 23 jaar kan de rechter het jeugdstrafrecht toepassen (adolescentenstrafrecht). Omgekeerd kan bij 16- en 17-jarigen die een zwaar misdrijf plegen soms het volwassenenstrafrecht worden toegepast.
De Kwestie
THEMA 2 · RECHTSSTAAT
De rechter geeft Noah een training in plaats van jeugddetentie. Welk doel van straffen staat dan voorop?
Vergelding
Resocialisatie
Afschrikking
Bescherming
Een training moet Noah helpen zich voortaan aan de regels te houden: resocialisatie. Vergelding zou vragen om een straf die past bij de ernst van het feit; bescherming om hem een tijd uit de samenleving te halen.
Eens
Oneens
De Kwestie
THEMA 2 · RECHTSSTAAT
Stelling: Jongeren van 16 en 17 die een zwaar misdrijf plegen, moeten als volwassene berecht worden.
Discussiemoment, ongeveer 5 minuten. Dat kan nu al in uitzonderlijke gevallen. Voor: de ernst van het feit en de genoegdoening voor het slachtoffer (vergelding). Tegen: het brein van jongeren is nog in ontwikkeling en jeugdstraffen voorkomen vaker herhaling (resocialisatie). Doorvraag 1: welk doel van straffen gebruik je bij je antwoord? Doorvraag 2: vind je dat de leeftijd moet tellen, of alleen wat iemand deed?
De Kwestie
THEMA 2 · RECHTSSTAAT
TERUG NAAR DE KWESTIE
Wat is een rechtvaardige straf?
WAT JE NU WEET
Een strafzaak loopt van aangifte en onderzoek via de beslissing van de officier naar zitting en vonnis; veel zaken komen nooit bij de rechter.
De rechter kan straffen opleggen, zoals een taakstraf, boete of gevangenisstraf, en maatregelen zoals tbs.
Wat een rechtvaardige straf is, hangt af van welk doel je het belangrijkst vindt: vergelding, afschrikking, resocialisatie of bescherming.
§ 2.5 Van aangifte tot vonnis
Deze slide heeft geen instructies
De Kwestie
THEMA 2 · RECHTSSTAAT
Kijk terug naar de scooterdief. Welke straf kies je nu, en welk doel van straffen hoort daarbij?
Exitvraag. Een goed antwoord noemt een concrete straf (bijvoorbeeld een taakstraf plus schadevergoeding), koppelt die aan minstens één doel van straffen en houdt rekening met het jeugdstrafrecht, want de dader is 17. Verwachte fout: alleen de straf noemen zonder het doel te verklaren.
De Kwestie
THEMA 2 · RECHTSSTAAT
BEGRIPPEN
Woorden van deze les
Aangifte: melding van een strafbaar feit bij de politie
Seponeren: het OM ziet af van vervolging
Strafbeschikking: straf die het OM zelf oplegt, zonder rechter
Vonnis: de uitspraak van de rechter
Maatregel: sanctie om de samenleving te beschermen of schade te herstellen, zoals tbs
Resocialisatie: de dader leert zich aan de regels te houden en keert terug
Vergelding: de dader krijgt de straf die hij verdient
Jeugdstrafrecht: strafrecht voor jongeren van 12 tot 18 jaar
§ 2.5 Van aangifte tot vonnis
Deze slide heeft geen instructies
