8
Licht en geluid
Paragraaf 8.3
Geluid maken en horen
Je hoort een gitaar, een stem of de donder. Hoe komt dat geluid eigenlijk in je hoofd?
Gemaakt bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, vmbo-kgt
vmbo-kgt
8
Licht en geluid
Paragraaf 8.3
Geluid maken en horen
Je hoort een gitaar, een stem of de donder. Hoe komt dat geluid eigenlijk in je hoofd?
Gemaakt bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, vmbo-kgt
vmbo-kgt
Les bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, hoofdstuk 8 Licht en geluid, paragraaf 8.3 Geluid maken en horen. Ongeveer 40 minuten, leerjaar 2 vmbo-kgt. Image credit: LessonUp Image credit: Omslag Nova NaSk 1|2 deel B vmbo-kgt, Malmberg
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.3
8.3 Geluid maken en horen
Leerdoelen
8.3.1
Je kunt uitleggen dat een geluidsbron trilt.
8.3.2
Je kunt uitleggen dat geluid een tussenstof nodig heeft.
8.3.3
Je kunt de delen van het oor noemen en zeggen wat ze doen.
Practica en vaardigheden
V A A R D I G H E I D
Rekenen met afstand = snelheid x tijd
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.3
Foto: Nenad Stojkovic (CC BY 2.0)
Startvraag
Een gitaar
Als je aan een gitaarsnaar plukt, hoor je een toon.
Wat doet de snaar dan?
hij wordt warm
hij wordt langer
hij blijft stil hangen
hij trilt snel heen en weer
Let op: dit is een keuzeparagraaf. Geluid staat niet in de nieuwe kerndoelen, maar het boek biedt het aan als keuze. Kies zelf of je deze les met de klas doet. Laat leerlingen een liniaal over de rand van de tafel laten trillen. Ze zien en horen tegelijk dat iets trilt. Image credit: Nenad Stojkovic, Wikimedia Commons (CC BY 2.0)
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.3
Geluid ontstaat door trillen
Alle geluid begint bij een geluidsbron. Een geluidsbron trilt: hij beweegt heel snel heen en weer.
De snaar van een gitaar trilt.
Het vel van een trommel trilt.
Je stembanden trillen als je praat.
De conus van een luidspreker trilt.
Leg je hand maar eens op je keel als je zingt.
Bij je keel voel je je stembanden trillen. Laat leerlingen zachtjes neuriën met een hand op hun keel. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.3
Geluid heeft een stof nodig
De trilling gaat van de geluidsbron naar je oor. Daarvoor is een stof nodig: de tussenstof. Meestal is dat lucht.
Geluid gaat ook door water en door vaste stoffen, zoals een muur of een tafel.
In de ruimte is geen lucht. Daar kan geluid dus niet komen. Astronauten praten met elkaar via de radio.
Proefje: leg je oor op de tafel en laat een klasgenoot zacht aan de andere kant tikken. Door het hout hoor je het duidelijk. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.3
Hoe snel gaat geluid?
In lucht
Ongeveer 340 meter per seconde. Dat is ruim 1200 km/h.
In water
Ongeveer 1500 meter per seconde. Dat is meer dan vier keer zo snel als in lucht.
Licht
Licht gaat bijna een miljoen keer zo snel als geluid. Daarom zie je bliksem eerder dan je de donder hoort.
340 x 3,6 = 1224 km/h. Licht gaat 300 000 km/s, dat is 300 000 000 m/s. Dat is ruim 880 000 keer zo snel als geluid in lucht. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.3
Voorbeeldopdracht 1
Je ziet een bliksemflits. 3 seconden later hoor je de donder. Hoe ver weg was de bliksem?
gegeven
snelheid van geluid = 340 m/s
tijd = 3 s
gevraagd
afstand in meter
uitwerking
afstand = snelheid x tijd
afstand = 340 x 3 = 1020 m
antwoord
De bliksem was ongeveer 1 km ver weg.
Ezelsbruggetje: tel de seconden tussen flits en donder en deel door 3. Dan weet je ongeveer hoeveel kilometer het onweer weg is. Image credit: LessonUp
Vul de goede woorden in.
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.3
Opdrachten Kennis
1
Een geluidsbron trilt.
Geluid gaat meestal door de lucht naar je oor.
In de ruimte hoor je niets, want daar is geen lucht.
Trilt, lucht, niets. Wie licht invult bij de tweede zin, haalt geluid en licht door elkaar: licht heeft juist geen tussenstof nodig.
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.3
Zo werkt je oor
De oorschelp vangt het geluid op.
Het geluid gaat door de gehoorgang naar het trommelvlies. Het trommelvlies gaat trillen.
Drie gehoorbeentjes geven de trilling door.
In het slakkenhuis wordt de trilling omgezet in een signaal.
De gehoorzenuw stuurt het signaal naar je hersenen. Pas dan hoor je iets.
Teken het oor op het bord of laat de tekening uit het boek zien terwijl u de stappen langsloopt. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.3
Opdrachten Kennis
2
Zet op volgorde: welke weg legt geluid af in je oor?
Van buiten naar binnen: oorschelp, gehoorgang, trommelvlies, gehoorbeentjes, slakkenhuis, gehoorzenuw. Daarna gaat het signaal naar de hersenen.
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.3
Opdrachten Toepassing
3
Je telt 6 seconden tussen de flits en de donder. Hoe ver weg is het onweer?
ongeveer 1 km
ongeveer 2 km
ongeveer 6 km
ongeveer 340 m
Afstand = 340 x 6 = 2040 m, dus ongeveer 2 km. Met het ezelsbruggetje: 6 : 3 = 2 km. Wie 6 km kiest, rekent één seconde als één kilometer. Image credit: Mark Coldren, Wikimedia Commons (CC0)
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.3
Opdrachten Toepassing
★ 4
In films hoor je vaak een harde knal als een ruimteschip in de ruimte ontploft. Kan dat echt? Leg uit.
Steropdracht. Nee. In de ruimte is geen lucht of andere tussenstof. De trilling van de ontploffing kan niet naar je oor komen. Je zou de ontploffing wel zien, want licht heeft geen tussenstof nodig.
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.3
V E R D E R K I J K E R
Echo
Roep je tegen een rotswand of in een grote, lege hal? Dan hoor je jezelf terug. Het geluid kaatst terug tegen de wand. Dat heet een echo.
Schepen gebruiken echo's om te meten hoe diep het water is. Ze sturen geluid naar de bodem en meten hoe lang het duurt tot de echo terug is.
Zo'n apparaat op een schip heet een echolood. Doorvraag: waarom hoor je in een kamer vol meubels bijna geen echo? Zachte spullen nemen veel geluid op. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.3
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
8.3.1 Een geluidsbron trilt
8.3.2 Geluid heeft een tussenstof nodig
8.3.3 Zo werkt je oor
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
Image credit: LessonUp