BRITSE RIJK · INDUSTRIALISATIE
Britse rijk: industrialisatie
Examenstof geschiedenis havo
BRITSE RIJK · INDUSTRIALISATIE
Britse rijk: industrialisatie
Examenstof geschiedenis havo
Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: Historische context Het Britse rijk 1585-1900, leidende vraag 3; KA 31, 32, 33, 35, 36. Image credit: J. McNeven / Wikimedia Commons, publiek domein
BRITSE RIJK · INDUSTRIALISATIE
Wat ga je kunnen?
Ik kan uitleggen welke rol de koloniën speelden in de sociaaleconomische ontwikkelingen in Groot-Brittannië (1750-1900).
This item has no instructions
Welke woorden horen bij de industriële revolutie?
Verwacht: fabriek, stoom, machine, katoen, arbeiders, stad, schoorsteen, rook. Haak aan bij de leidende vraag: welke rol speelden de koloniën in sociaaleconomische ontwikkelingen in Groot-Brittannië (1750-1900)? Vraag of de koloniën al in het woordweb staan.
Verbeterde Spinning Jenny, houtsnede uit 1836 (Penny Magazine)
BRITSE RIJK · INDUSTRIALISATIE
Koloniën geven een voorsprong
Het bezit van koloniën vergrootte de economische voorsprong van Groot-Brittannië
In de tweede helft van de 18e eeuw begon de industriële revolutie
Met de Spinning Jenny spon één arbeider meerdere draden tegelijk
Productie verschoof van huis en werkplaats naar fabrieken
Syllabus Het Britse rijk 1585-1900, leidende vraag 3, KA 31. Leidende vraag 3: welke rol speelden de koloniën in sociaaleconomische ontwikkelingen in Groot-Brittannië (1750-1900)? Veelgemaakte fout: denken dat de industriële revolutie alleen door uitvindingen kwam. De syllabus noemt ook de voorsprong door koloniën. Image credit: Onbekende maker / Wikimedia Commons, publiek domein
Stoommachine van het type Watt in een technisch museum
BRITSE RIJK · INDUSTRIALISATIE
Stoommachine en bevolkingsgroei
De stoommachine dreef machines in fabrieken aan
Betere landbouw en ziektebestrijding zorgden voor bevolkingsgroei
Meer mensen betekende meer vraag naar goederen
Ook nam het aanbod van goedkope arbeid toe
KA 31. Vraag en aanbod: meer kopers voor fabrieksproducten en meer mensen die voor weinig loon wilden werken. Veelgemaakte fout: de bevolkingsgroei vergeten als oorzaak van de industrialisatie. Image credit: Nicolás Pérez / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
BRITSE RIJK · INDUSTRIALISATIE
Winsten en grondstoffen uit koloniën
Ondernemers investeerden winsten uit de koloniën in industrie en transport
In Groot-Brittannië werden eerst vaarwegen en daarna spoorwegen aangelegd
Katoen kwam uit het Caribisch gebied, de Verenigde Staten en India
India werd in de 19e eeuw ook een steeds belangrijkere afzetmarkt voor de katoenindustrie
Zo werd de Britse markt gevoelig voor gebeurtenissen wereldwijd
KA 31 en 33. De koloniën leverden grondstoffen, winsten en een afzetmarkt. Veelgemaakte fout: denken dat koloniën alleen grondstoffen leverden. Kijkvraag: welke twee rollen heeft India hier voor de katoenindustrie? Verwijs naar de les over India voor de context.
Vul in
In de tweede helft van de 18e eeuw begon de industriële revolutie, mogelijk door de Spinning Jenny en de stoommachine in fabrieken.
Industriële revolutie, Spinning Jenny, stoommachine. Verwachte fout: spoorweg; die is een gevolg van de industrialisatie en het transport, geen oorzaak hier.
Waarom groeide in Groot-Brittannië de vraag naar goederen?
Fabrieken sloten, waardoor goederen schaars werden
De overheid kocht alle producten van de fabrieken
Steeds meer mensen verhuisden naar de koloniën
De bevolking groeide door betere landbouw en ziektebestrijding
Bevolkingsgroei door betere landbouw en ziektebestrijding. Verwachte fout: de overheid als grootste koper.
BRITSE RIJK · INDUSTRIALISATIE
Van handels- naar industrieel kapitalisme
Door de industrialisatie veranderde het handelskapitalisme in industrieel kapitalisme
Ondernemers wilden een liberale markteconomie met een kleine rol voor de overheid
Vrijhandel is handel zonder belemmeringen zoals invoerrechten
Om vrijhandel af te dwingen zetten de Britten desnoods de marine in, ook buiten de koloniën
KA 33. Handelskapitalisme: winst door handel drijven. Industrieel kapitalisme: winst door productie in fabrieken. Het gaat ook om gebieden die niet direct gekoloniseerd waren, zoals China (de Opiumoorlogen). Veelgemaakte fout: vrijhandel verwarren met regels van de overheid.
Staunch reformers, prent uit 1831 over hervormers in Londen
BRITSE RIJK · INDUSTRIALISATIE
Reform Bill: meer macht voor ondernemers
Ondernemers wilden meer politieke invloed
Die kregen zij met de Reform Bill van 1832
Zo kregen meer mannen invloed op het politieke proces
KA 35 (democratisering) en KA 36 (liberalisme). 1832 is een keerpunt. Veelgemaakte fout: denken dat iedereen nu mocht stemmen; het ging om een grotere groep mannen, vooral ondernemers. De prent uit 1831 toont voorstanders van hervorming in Londen. Image credit: Onbekende maker / Wikimedia Commons, publiek domein
De katoenfabrieken van McConnel & Company in Ancoats, Manchester, rond 1820
BRITSE RIJK · INDUSTRIALISATIE
Nieuwe sociale klassen
Industrialisatie leidde tot nieuwe sociale klassen: groepen met een eigen plek in de samenleving
Fabrieksarbeiders leefden en werkten onder slechte omstandigheden in snelgroeiende steden
Ze kwamen in protest; de discussie hierover heet de sociale kwestie
De overheid greep aanvankelijk niet in
KA 32. Twee klassen: ondernemers (fabrikanten) en arbeiders. Sociale kwestie: het debat over de nood van arbeiders en wat eraan te doen. Veelgemaakte fout: denken dat de overheid meteen ingreep. Image credit: Onbekende maker / Wikimedia Commons, publiek domein
Waarom zetten de Britten desnoods de marine in?
Om vrijhandel af te dwingen, ook buiten de koloniën
Om fabrieksarbeiders te beschermen tegen protest
Om de prijs van katoen in India te verlagen
Om vaarwegen in Groot-Brittannië aan te leggen
Vrijhandel afdwingen. Verwachte fout: marine alleen zien als middel om koloniën te veroveren.
Wat is de sociale kwestie?
Goed: de discussie over de slechte omstandigheden van fabrieksarbeiders en wat de overheid daaraan moest doen. Verwachte fout: alleen 'er was armoede', zonder de discussie of de rol van de overheid.
Robert Owen, reliëf op een gipsen medaillon
BRITSE RIJK · INDUSTRIALISATIE
Factory Acts en vakbonden
Vanaf 1833 probeerde de overheid met de Factory Acts excessen te voorkomen
Mede onder invloed van Robert Owen dwongen arbeiders via vakbonden meer rechten af
Een vakbond is een organisatie van arbeiders die opkomt voor hun belangen
KA 32. Factory Acts: wetten die de ergste misstanden in fabrieken moesten beperken. Veelgemaakte fout: denken dat de Factory Acts alle problemen oplosten; het ging om excessen. Kijkvraag: wie dwong de verbetering af, de overheid of de arbeiders zelf? Image credit: Percy Benzie Abery / Wikimedia Commons, CC0
De wereldtentoonstelling van 1851 in het Crystal Palace, Londen (litho)
BRITSE RIJK · INDUSTRIALISATIE
Werkplaats van de wereld
Fabrikanten investeerden ook in winstgevende projecten in de koloniën
Londen werd het financiële hart van de wereld
De eerste wereldtentoonstelling in 1851 toonde Groot-Brittannië als werkplaats van de wereld
KA 33. De tentoonstelling in het Crystal Palace liet industriële producten uit Groot-Brittannië en de rest van de wereld zien. Kijkvraag: wat wilde Groot-Brittannië hier laten zien aan de wereld? Betrouwbaarheid: de bron toont vooral hoe de organisatoren zich wilden presenteren. Image credit: J. McNeven / Wikimedia Commons, publiek domein
Kaart van het Britse rijk in 1886 (Imperial Federation)
BRITSE RIJK · INDUSTRIALISATIE
Concurrentie en nieuwe expansie
Na 1870 groeide de concurrentie van de Verenigde Staten en Duitsland
Op zoek naar nieuwe markten breidden de Britten hun rijk verder uit
Rond 1900 heerste Groot-Brittannië over een kwart van de wereldbevolking
Dit is de moderne vorm van imperialisme, verbonden met de industrialisatie
KA 33. 1870 en 1900 zijn keerpunten uit de syllabus. Veelgemaakte fout: denken dat het rijk na 1870 kleiner werd. Het groeide juist, mede door de concurrentie. Image credit: Walter Crane / Wikimedia Commons, publiek domein
Wat toonde de wereldtentoonstelling van 1851?
De koloniën wilden onafhankelijk worden
Duitsland leidde in de industrie
Groot-Brittannië was de werkplaats van de wereld
Vrijhandel was mislukt
Werkplaats van de wereld. Verwachte fout: denken dat de tentoonstelling de concurrentie na 1870 toonde.
Zet op volgorde, van vroeg naar laat
1832, 1833, 1851, na 1870. Verwachte fout: Reform Bill en Factory Acts omdraaien; ze liggen één jaar uit elkaar.
Welk deel vond je het lastigst?
Industriële revolutie en koloniën
Kapitalisme, vrijhandel en Reform Bill
Sociale klassen en sociale kwestie
Factory Acts, Londen en de expansie na 1870
Herhaal het onderdeel met de meeste stemmen.
Welke rol speelden koloniën bij de industrialisatie?
Goed: grondstoffen (katoen), winsten die in industrie en transport werden geïnvesteerd, en een afzetmarkt (India) voor de katoenindustrie. Verwachte fout: alleen grondstoffen noemen.
BRITSE RIJK · INDUSTRIALISATIE
Begrippen (1/2)
industriële revolutie: Omslag vanaf de tweede helft van de 18e eeuw van handwerk naar machinale productie in fabrieken
stoommachine: Machine die met stoom andere machines aandrijft
industrieel kapitalisme: Winst maken met productie in fabrieken, de opvolger van het handelskapitalisme
vrijhandel: Handel zonder belemmeringen zoals invoerrechten
Reform Bill: Wet van 1832 die ondernemers meer politieke invloed gaf
This item has no instructions
BRITSE RIJK · INDUSTRIALISATIE
Begrippen (2/2)
sociale klassen: Groepen mensen met een eigen plek in de samenleving, zoals fabrikanten en arbeiders
sociale kwestie: Discussie over de slechte omstandigheden van arbeiders en de rol van de overheid
Factory Acts: Wetten vanaf 1833 om excessen in fabrieken te voorkomen
vakbond: Organisatie van arbeiders die opkomt voor hun rechten
wereldtentoonstelling: Internationale tentoonstelling, de eerste in 1851 in Londen
This item has no instructions