TIJDVAK 8 · 1800-1900
Burgers en stoommachines
Examenstof geschiedenis havo
TIJDVAK 8 · 1800-1900
Burgers en stoommachines
Examenstof geschiedenis havo
Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: KA 31-36, context Britse rijk 1585-1900. Image credit: Dickinson Brothers / Wikimedia Commons, publiek domein
TIJDVAK 8 · 1800-1900
Wat ga je kunnen?
Ik kan de kenmerkende aspecten van tijdvak 8 uitleggen en herkennen in een onbekend voorbeeld.
This item has no instructions
Welke woorden en beelden horen bij de 19e eeuw?
Verwacht: stoommachine, fabriek, spoorweg, arbeiders, kinderarbeid, kiesrecht, koloniën. Gebruik de woorden als ophaak voor de blokken: eerst industrie, dan de sociale gevolgen, dan politiek en imperialisme.
De spinning jenny, houtsnede uit 1836
TIJDVAK 8 · 1800-1900
Van handwerk naar fabriek
In de tweede helft van de 18e eeuw begon in Groot-Brittannië de industriële revolutie
Uitvindingen als de spinning jenny en de stoommachine maakten massaproductie mogelijk
Werk verhuisde van huis en werkplaats naar de fabriek
KA 31. De industriële revolutie begon in Groot-Brittannië en verspreidde zich in de 19e eeuw over de westerse wereld. Veelgemaakte fout: denken dat het een plotselinge gebeurtenis was. Het was een langdurig proces. Image credit: Onbekend / Wikimedia Commons, publiek domein
Spoorlijn over de huizen van Londen, gravure van Gustave Doré, 1872
TIJDVAK 8 · 1800-1900
Waarom juist Groot-Brittannië?
Meer voedsel en minder ziekte: de bevolking groeide en er was goedkope arbeid
Winsten uit de koloniën werden geïnvesteerd in industrie en transport
Grondstoffen zoals katoen kwamen uit de koloniën en de Verenigde Staten
Eerst vaarwegen, daarna spoorwegen verbonden steden en havens
Syllabus context Britse rijk, leidende vraag 3. Koppel oorzaken: bevolkingsgroei, kapitaal uit de koloniën, grondstoffen, vervoer. Doré toont spoor dwars door de arbeiderswijken. Image credit: Gustave Doré / Wikimedia Commons, publiek domein
Het Crystal Palace in Londen tijdens de wereldtentoonstelling, 1851
TIJDVAK 8 · 1800-1900
De werkplaats van de wereld
Handelskapitalisme werd industrieel kapitalisme
Ondernemers wilden vrijhandel en een kleine rol voor de overheid
De wereldtentoonstelling van 1851 liet zien dat Groot-Brittannië de werkplaats van de wereld was
KA 31. De wereldtentoonstelling van 1851 in Londen toonde Britse machines en producten. Veelgemaakte fout: vrijhandel verwarren met protectionisme. Image credit: Dickinson Brothers / Wikimedia Commons, publiek domein
Waar begon de industriële revolutie?
In Frankrijk
In Groot-Brittannië
In de Verenigde Staten
In Nederland
Groot-Brittannië, tweede helft 18e eeuw. Fout: Frankrijk, vanwege de Franse Revolutie.
Vul in
De stoommachine en de spinning jenny maakten massaproductie in fabrieken mogelijk.
Stoommachine en massaproductie. Fout: ambacht, dat is juist het oude handwerk.
Weefzaal met machines in een Britse katoenfabriek, 1835
TIJDVAK 8 · 1800-1900
De sociale kwestie
Fabrieksarbeiders leefden en werkten onder slechte omstandigheden
Steden groeiden snel en nieuwe sociale klassen ontstonden: ondernemers en arbeiders
De sociale kwestie: hoe verbeter je de positie van de arbeiders?
KA 32. De sociale kwestie is de discussie over de slechte leef- en werkomstandigheden van arbeiders en hoe die te verbeteren zijn. Veelgemaakte fout: denken dat alleen kinderarbeid de sociale kwestie was. Image credit: Baines / Wikimedia Commons, publiek domein
Robert Owen, fabrikant en hervormer in New Lanark, 1823
TIJDVAK 8 · 1800-1900
Hoe ging men ermee om?
De overheid greep eerst niet in
Vanaf 1833 probeerden de Factory Acts excessen te voorkomen
Fabrikant Robert Owen pleitte voor betere omstandigheden
Arbeiders dwongen via vakbonden meer rechten af
Syllabus: Factory Acts vanaf 1833, Robert Owen, vakbonden. Let op: vakbonden zijn zelfhulp van arbeiders, Factory Acts zijn overheidsingrijpen. Image credit: Charles Pye / Wikimedia Commons, publiek domein
TIJDVAK 8 · 1800-1900
Nieuwe stromingen
Liberalisme: vrijheid van het individu en een kleine rol van de overheid
Socialisme: gelijkheid en betere positie voor arbeiders
Nationalisme: de natie als basis van de staat
Confessionalisme: politiek vanuit het geloof
KA 36. Feminisme komt in blok 3 aan bod. Veelgemaakte fout: liberalisme en socialisme als dezelfde stroming zien. Liberalen wilden vrije markt, socialisten wilden ingrijpen voor gelijkheid.
Video: Burgers en Stoommachines: De sociale kwestie, leven en werken in armoede (Stefan van der Leeden). Kijkvraag: welke problemen noemt de video voor arbeiders, en wie moest die volgens de video oplossen?
Wat wilden de Factory Acts (vanaf 1833) bereiken?
De fabrieken sluiten
Vrijhandel invoeren
Het kiesrecht uitbreiden
Excessen in de fabrieken voorkomen
Overheidsingrijpen tegen excessen. Fout: kiesrecht, dat was de Reform Bill.
Zet op volgorde, van vroeg naar laat
1832, 1833, 1851, 1885.
Chartistenbijeenkomst op Kennington Common, Londen, 10 april 1848
TIJDVAK 8 · 1800-1900
Steeds meer mensen mogen stemmen
Met de Reform Bill van 1832 kregen ondernemers meer politieke invloed
Toch bleef het kiesrecht beperkt tot een kleine groep mannen
Chartisten eisten politieke rechten voor veel meer mannen
Democratisering: steeds meer mannen en vrouwen doen mee aan politiek
KA 35. De Reform Bill gaf de burgerij invloed, niet de arbeiders. Veelgemaakte fout: denken dat 1832 algemeen kiesrecht bracht. Image credit: William Edward Kilburn / Wikimedia Commons, publiek domein
Petitie voor vrouwenkiesrecht aan het Britse Lagerhuis, 1866
TIJDVAK 8 · 1800-1900
Emancipatiebewegingen
Emancipatie: een groep strijdt voor gelijke rechten en kansen
Arbeiders organiseerden zich in vakbonden en politieke bewegingen
In 1866 werd een petitie voor vrouwenkiesrecht aan het Lagerhuis aangeboden
Het feminisme ontstond als politieke stroming
KA 34 en 36. Vrouwen eisten het kiesrecht op basis van bezit en gelijke rechten. Het vrouwenkiesrecht kwam in Groot-Brittannië pas later, in de 20e eeuw. Image credit: LSE Library / Wikimedia Commons, geen beperkingen (publiek domein)
Opening van het Suezkanaal bij Port Said, 17 november 1869
TIJDVAK 8 · 1800-1900
Modern imperialisme
Industrialisatie vroeg grondstoffen, afzetmarkten en plekken voor investeringen
Stoomschepen, spoorwegen en het Suezkanaal (1869) maakten controle makkelijker
Na 1870 groeide de concurrentie van de Verenigde Staten en Duitsland
Rond 1900 was het Britse rijk het grootste rijk ter wereld
KA 33. Modern imperialisme hangt samen met industrialisatie, anders dan de oudere handelskoloniën. Veelgemaakte fout: motieven alleen als prestige zien. Image credit: Édouard Riou / Wikimedia Commons, publiek domein
Wat bracht de Reform Bill van 1832?
Meer politieke invloed voor ondernemers
Algemeen kiesrecht voor mannen
Kiesrecht voor vrouwen
Het einde van de monarchie
Ondernemers kregen invloed. Fout: algemeen kiesrecht kwam veel later.
Noem één verband tussen industrialisatie en imperialisme.
Goed: grondstoffen of afzetmarkten voor fabrieksproducten, of beter vervoer door stoomschepen en spoor. Verwachte fout: alleen "macht" noemen zonder economisch verband.
Welk deel van tijdvak 8 vond je het lastigst?
Industriële revolutie
Sociale kwestie
Politieke stromingen
Imperialisme
Gebruik de uitkomst om te kiezen wat je herhaalt.
Leg in één zin uit wat de sociale kwestie was.
Goed: de discussie over de slechte leef- en werkomstandigheden van arbeiders en hoe die te verbeteren zijn.
TIJDVAK 8 · 1800-1900
Begrippen (1/2)
industriële revolutie: Overgang naar machines en fabrieken, begonnen in Groot-Brittannië
sociale kwestie: Discussie over de slechte positie van fabrieksarbeiders
modern imperialisme: Overheersing gekoppeld aan industrialisatie: grondstoffen en afzetmarkten
emancipatie: Strijd van een groep voor gelijke rechten en kansen
democratisering: Steeds meer mensen krijgen politieke inspraak
This item has no instructions
TIJDVAK 8 · 1800-1900
Begrippen (2/2)
liberalisme: Vrijheid van het individu en kleine overheid
nationalisme: De natie als basis van de staat
socialisme: Gelijkheid en betere positie voor arbeiders
confessionalisme: Politiek gebaseerd op een geloofsovertuiging
feminisme: Stroming voor gelijke rechten voor vrouwen
This item has no instructions