Burgers en stoommachines (Geschiedenis havo), les 1: Uitleg

TIJDVAK 8 · 1800-1900

Burgers en stoommachines

Examenstof geschiedenis havo

1 / 23
next
Slide 1: Slide
New lesson editorGeschiedenisMiddelbare schoolhavoLeerjaar 4,5

This lesson contains 23 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 45 min
Report this lesson

Introduction

Uitleg van de kenmerkende aspecten van tijdvak 8, burgers en stoommachines, 1800-1900.

Items in this lesson

TIJDVAK 8 · 1800-1900

Burgers en stoommachines

Examenstof geschiedenis havo

Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: KA 31-36, context Britse rijk 1585-1900. Image credit: Dickinson Brothers / Wikimedia Commons, publiek domein

TIJDVAK 8 · 1800-1900

Wat ga je kunnen?

Ik kan de kenmerkende aspecten van tijdvak 8 uitleggen en herkennen in een onbekend voorbeeld.

This item has no instructions

Welke woorden en beelden horen bij de 19e eeuw?

Verwacht: stoommachine, fabriek, spoorweg, arbeiders, kinderarbeid, kiesrecht, koloniën. Gebruik de woorden als ophaak voor de blokken: eerst industrie, dan de sociale gevolgen, dan politiek en imperialisme.

De spinning jenny, houtsnede uit 1836

TIJDVAK 8 · 1800-1900

Van handwerk naar fabriek

  • In de tweede helft van de 18e eeuw begon in Groot-Brittannië de industriële revolutie

  • Uitvindingen als de spinning jenny en de stoommachine maakten massaproductie mogelijk

  • Werk verhuisde van huis en werkplaats naar de fabriek

KA 31. De industriële revolutie begon in Groot-Brittannië en verspreidde zich in de 19e eeuw over de westerse wereld. Veelgemaakte fout: denken dat het een plotselinge gebeurtenis was. Het was een langdurig proces. Image credit: Onbekend / Wikimedia Commons, publiek domein

Spoorlijn over de huizen van Londen, gravure van Gustave Doré, 1872

TIJDVAK 8 · 1800-1900

Waarom juist Groot-Brittannië?

  • Meer voedsel en minder ziekte: de bevolking groeide en er was goedkope arbeid

  • Winsten uit de koloniën werden geïnvesteerd in industrie en transport

  • Grondstoffen zoals katoen kwamen uit de koloniën en de Verenigde Staten

  • Eerst vaarwegen, daarna spoorwegen verbonden steden en havens

Syllabus context Britse rijk, leidende vraag 3. Koppel oorzaken: bevolkingsgroei, kapitaal uit de koloniën, grondstoffen, vervoer. Doré toont spoor dwars door de arbeiderswijken. Image credit: Gustave Doré / Wikimedia Commons, publiek domein

Het Crystal Palace in Londen tijdens de wereldtentoonstelling, 1851

TIJDVAK 8 · 1800-1900

De werkplaats van de wereld

  • Handelskapitalisme werd industrieel kapitalisme

  • Ondernemers wilden vrijhandel en een kleine rol voor de overheid

  • De wereldtentoonstelling van 1851 liet zien dat Groot-Brittannië de werkplaats van de wereld was

KA 31. De wereldtentoonstelling van 1851 in Londen toonde Britse machines en producten. Veelgemaakte fout: vrijhandel verwarren met protectionisme. Image credit: Dickinson Brothers / Wikimedia Commons, publiek domein

Waar begon de industriële revolutie?

A

In Frankrijk

B

In Groot-Brittannië

C

In de Verenigde Staten

D

In Nederland

Groot-Brittannië, tweede helft 18e eeuw. Fout: Frankrijk, vanwege de Franse Revolutie.

Vul in

De stoommachine en de spinning jenny maakten massaproductie in fabrieken mogelijk.

stoommachine
massaproductie
telegraaf
ambacht

Stoommachine en massaproductie. Fout: ambacht, dat is juist het oude handwerk.

Weefzaal met machines in een Britse katoenfabriek, 1835

TIJDVAK 8 · 1800-1900

De sociale kwestie

  • Fabrieksarbeiders leefden en werkten onder slechte omstandigheden

  • Steden groeiden snel en nieuwe sociale klassen ontstonden: ondernemers en arbeiders

  • De sociale kwestie: hoe verbeter je de positie van de arbeiders?

KA 32. De sociale kwestie is de discussie over de slechte leef- en werkomstandigheden van arbeiders en hoe die te verbeteren zijn. Veelgemaakte fout: denken dat alleen kinderarbeid de sociale kwestie was. Image credit: Baines / Wikimedia Commons, publiek domein

Robert Owen, fabrikant en hervormer in New Lanark, 1823

TIJDVAK 8 · 1800-1900

Hoe ging men ermee om?

  • De overheid greep eerst niet in

  • Vanaf 1833 probeerden de Factory Acts excessen te voorkomen

  • Fabrikant Robert Owen pleitte voor betere omstandigheden

  • Arbeiders dwongen via vakbonden meer rechten af

Syllabus: Factory Acts vanaf 1833, Robert Owen, vakbonden. Let op: vakbonden zijn zelfhulp van arbeiders, Factory Acts zijn overheidsingrijpen. Image credit: Charles Pye / Wikimedia Commons, publiek domein

TIJDVAK 8 · 1800-1900

Nieuwe stromingen

  • Liberalisme: vrijheid van het individu en een kleine rol van de overheid

  • Socialisme: gelijkheid en betere positie voor arbeiders

  • Nationalisme: de natie als basis van de staat

  • Confessionalisme: politiek vanuit het geloof

KA 36. Feminisme komt in blok 3 aan bod. Veelgemaakte fout: liberalisme en socialisme als dezelfde stroming zien. Liberalen wilden vrije markt, socialisten wilden ingrijpen voor gelijkheid.

Video: Burgers en Stoommachines: De sociale kwestie, leven en werken in armoede (Stefan van der Leeden). Kijkvraag: welke problemen noemt de video voor arbeiders, en wie moest die volgens de video oplossen?

Wat wilden de Factory Acts (vanaf 1833) bereiken?

A

De fabrieken sluiten

B

Vrijhandel invoeren

C

Het kiesrecht uitbreiden

D

Excessen in de fabrieken voorkomen

Overheidsingrijpen tegen excessen. Fout: kiesrecht, dat was de Reform Bill.

Zet op volgorde, van vroeg naar laat

1

Eerste Factory Acts

2

Reform Bill

3

Oprichting Indian National Congress

4

Wereldtentoonstelling

1832, 1833, 1851, 1885.

Chartistenbijeenkomst op Kennington Common, Londen, 10 april 1848

TIJDVAK 8 · 1800-1900

Steeds meer mensen mogen stemmen

  • Met de Reform Bill van 1832 kregen ondernemers meer politieke invloed

  • Toch bleef het kiesrecht beperkt tot een kleine groep mannen

  • Chartisten eisten politieke rechten voor veel meer mannen

  • Democratisering: steeds meer mannen en vrouwen doen mee aan politiek

KA 35. De Reform Bill gaf de burgerij invloed, niet de arbeiders. Veelgemaakte fout: denken dat 1832 algemeen kiesrecht bracht. Image credit: William Edward Kilburn / Wikimedia Commons, publiek domein

Petitie voor vrouwenkiesrecht aan het Britse Lagerhuis, 1866

TIJDVAK 8 · 1800-1900

Emancipatiebewegingen

  • Emancipatie: een groep strijdt voor gelijke rechten en kansen

  • Arbeiders organiseerden zich in vakbonden en politieke bewegingen

  • In 1866 werd een petitie voor vrouwenkiesrecht aan het Lagerhuis aangeboden

  • Het feminisme ontstond als politieke stroming

KA 34 en 36. Vrouwen eisten het kiesrecht op basis van bezit en gelijke rechten. Het vrouwenkiesrecht kwam in Groot-Brittannië pas later, in de 20e eeuw. Image credit: LSE Library / Wikimedia Commons, geen beperkingen (publiek domein)

Opening van het Suezkanaal bij Port Said, 17 november 1869

TIJDVAK 8 · 1800-1900

Modern imperialisme

  • Industrialisatie vroeg grondstoffen, afzetmarkten en plekken voor investeringen

  • Stoomschepen, spoorwegen en het Suezkanaal (1869) maakten controle makkelijker

  • Na 1870 groeide de concurrentie van de Verenigde Staten en Duitsland

  • Rond 1900 was het Britse rijk het grootste rijk ter wereld

KA 33. Modern imperialisme hangt samen met industrialisatie, anders dan de oudere handelskoloniën. Veelgemaakte fout: motieven alleen als prestige zien. Image credit: Édouard Riou / Wikimedia Commons, publiek domein

Wat bracht de Reform Bill van 1832?

A

Meer politieke invloed voor ondernemers

B

Algemeen kiesrecht voor mannen

C

Kiesrecht voor vrouwen

D

Het einde van de monarchie

Ondernemers kregen invloed. Fout: algemeen kiesrecht kwam veel later.

Noem één verband tussen industrialisatie en imperialisme.

Goed: grondstoffen of afzetmarkten voor fabrieksproducten, of beter vervoer door stoomschepen en spoor. Verwachte fout: alleen "macht" noemen zonder economisch verband.

Welk deel van tijdvak 8 vond je het lastigst?

1

Industriële revolutie

2

Sociale kwestie

3

Politieke stromingen

4

Imperialisme

Gebruik de uitkomst om te kiezen wat je herhaalt.

Leg in één zin uit wat de sociale kwestie was.

Goed: de discussie over de slechte leef- en werkomstandigheden van arbeiders en hoe die te verbeteren zijn.

TIJDVAK 8 · 1800-1900

Begrippen (1/2)

  • industriële revolutie: Overgang naar machines en fabrieken, begonnen in Groot-Brittannië

  • sociale kwestie: Discussie over de slechte positie van fabrieksarbeiders

  • modern imperialisme: Overheersing gekoppeld aan industrialisatie: grondstoffen en afzetmarkten

  • emancipatie: Strijd van een groep voor gelijke rechten en kansen

  • democratisering: Steeds meer mensen krijgen politieke inspraak

This item has no instructions

TIJDVAK 8 · 1800-1900

Begrippen (2/2)

  • liberalisme: Vrijheid van het individu en kleine overheid

  • nationalisme: De natie als basis van de staat

  • socialisme: Gelijkheid en betere positie voor arbeiders

  • confessionalisme: Politiek gebaseerd op een geloofsovertuiging

  • feminisme: Stroming voor gelijke rechten voor vrouwen

This item has no instructions