Formuleren: verwijs- en signaalwoorden

• New lesson editor

Welkom!

Planning:

Check: spullen mee?

Wie schrijft, die blijft!

Uitleg verwijswoorden en signaalwoorden

Korte oefening

(Vervolg op uitleg wederkerend voornaamwoord)

Aan de slag

Check: alles mee?

• Opgeladen laptop en oortjes/hoofdtelefoon

• Blauwe/zwarte pen

• Schrift

Niet in orde = aantekening in SOM!

Wie schrijft, die blijft!

Slide tekst

Leerdoel

Ik kan verwijswoorden, signaalwoorden en wederkerende voornaamwoorden correct gebruiken om duidelijke zinnen te formuleren.

Verwijswoorden: wat zijn dat?

• Een verwijswoord verwijst terug naar een woord of een hele zin.

• Zo voorkom je dat je steeds hetzelfde woord herhaalt.

• Veelgebruikte verwijswoorden zijn: hij, zij, het, die, dat, deze, dit.

"Lisa kocht een nieuwe fiets, omdat die was afgeprijsd."

omdat de fiets was afgeprijsd. --> herhaling

"Ik heb een boek gelezen. Het was erg spannend."

Het boek was erg spannend. --> herhaling

Benadruk dat leerlingen altijd moeten controleren waar het verwijswoord precies naar verwijst. Bij nieuwe theorie helpt het om eerst losse, eenvoudige zinnen te bespreken.

Het juiste verwijswoord

• Let op geslacht: de jongen – hij, de tafel – die.

• Let op het-woord of de-woord: het boek – dat, de fiets – die.

• Let op enkelvoud of meervoud: de leerlingen – zij.

• Let op nabijheid: dit/deze wijst vaak naar iets dichtbij of iets dat nog komt.

Verwijswoorden: goede voorbeelden

De docent legt de opdracht uit. Hij doet dat stap voor stap.

Het verslag is nog niet af. Dat moet morgen worden ingeleverd.

De schoenen zijn nat. Ze staan bij de verwarming.

Verwijzen naar een hele zin

Terugverwijzen naar een woord

Sara vergat haar boek. Dat was erg onhandig.

De klas werkte stil door. Dit viel de docent meteen op.

Wijs erop dat 'dat' en 'dit' soms niet naar één zelfstandig naamwoord verwijzen, maar naar de hele situatie ervoor.

Verwijswoorden: veelgemaakte fouten

• Onduidelijk: Noa sprak met Emma toen zij boos was.

Wie was boos: Noa of Emma?

• Beter: Noa sprak met Emma toen Emma boos was.

• Dus: Kies soms liever herhaling dan een onduidelijk verwijswoord.

Vul de juiste verwijswoorden in

Het boek dat we bij Nederlands lezen, is leuker dan het boek dat ik momenteel thuis lees.

dat

het boek

dat

zij

wat

die

degene

Controleer of leerlingen zien dat 'die' terugwijst naar 'de pen' en 'dat' naar de hele vorige zin.

Signaalwoorden: waarom gebruik je ze?

• Signaalwoorden laten zien hoe delen van een tekst met elkaar samenhangen.

• Ze helpen de lezer de opbouw van een zin of alinea te volgen.

• In deze les gaat het om drie soorten:

- opsomming

- tegenstelling

- reden

Koppel dit aan lezen én schrijven: signaalwoorden helpen niet alleen bij zelf formuleren, maar ook bij tekstbegrip.

Opsomming, tegenstelling, reden

Tekstverband = groepje waar signaalwoorden bijhoren

Welk signaalwoord past bij een tegenstelling?

A

daarnaast

B

omdat

C

toch

D

ten eerste

Alle afleiders komen uit de behandelde categorieën: opsomming, reden en tegenstelling.

Vul de passende signaalwoorden in

Eerst lees je de tekst goed. Daarnaast noteer je de belangrijkste informatie. Ik had geoefend, maar ik vond de opdracht lastig. Zij kwam te laat, omdat de bus vertraging had.

Daarnaast

maar

omdat

verder

toch

want

daarom

Elke leegte hoort bij een ander verband: opsomming, tegenstelling en reden.

Wederkerend voornaamwoord

Een wederkerend voornaamwoord hoort bij werkwoorden waarbij de handeling teruggaat naar de persoon zelf.

Voorbeelden: zich, me, je, ons

Introduceer eerst de betekenis van 'wederkerend': de actie keert terug naar het onderwerp van de zin.

Wanneer gebruik je het?

• Bij sommige werkwoorden hoort altijd een wederkerend voornaamwoord.

• Voorbeelden van zulke werkwoorden zijn:

- zich vergissen

- zich herinneren

- zich schamen

- zich haasten

• Je kunt dat voornaamwoord dan niet weglaten.

Vormen van het wederkerend voornaamwoord

Enkelvoud

• wij/we → ons

• jullie → je

• zij/ze → zich

Meervoud

• ik → me

• jij/je → je

• u → zich

• hij/zij/het → zich

Als leerlingen 'mij' of 'jou' noemen, leg uit dat in deze les de gebruikelijke wederkerende vormen centraal staan: me, je, zich, ons.

Goede en foute zinnen

Fout

Goed

Ik vergis vaak in moeilijke namen.

Jij moet haasten.

Wij schamen niet voor fouten.

Zij herinnert de afspraak.

Ik vergis me vaak in moeilijke namen.

Jij moet je haasten.

Wij schamen ons niet voor fouten.

Zij herinnert zich de afspraak.

Welk onderdeel vond je het lastigst?

Stimuleer eerlijke reflectie: wat was lastig en waarom? Denk aan kiezen tussen die/dat, soort signaalwoord of juiste vorm van het wederkerend voornaamwoord.