H5 par 5.1 + 5.2

• Maatschappijleer
• Voortgezet speciaal onderwijs
• Leerroute 4

H5 par 5.1 + 5.2

Deze les

1. Introductie nieuw hoofdstuk

2. Par 5.1 

3. Par 5.2

4. Werken in het boek

5.1 Vrijheid en onvrijheid

(Democratische) Rechtstaat

Nederland is een rechtsstaat: 

Een land waar de rechten en plichten van de burgers en van de overheid zijn vastgelegd én worden nageleefd.

Deze rechten en plichten zijn in wetten opgeschreven door politici die wij zelf gekozen hebben. Als je het niet eens bent met een besluit kun je je gelijk halen bij een rechter. 

Nederland is immers een democratie.

Nederland is daarmee een democratische rechtsstaat.

Wij hebben vrijheid van meningsuiting, stemrecht en recht op privacy. 

In een rechtstaat moet ook de overheid zich aan de wet houden

1. Juist
2. Onjuist

Elke wetsovertreder kan straf krijgen, ook een agent die door rood rijd.

1. Juist
2. Onjuist

We zeggen daarom: niemand staat boven de wet.

In een autoritaire staat staan de machthebbers wel boven de wet.

1. Juist
2. Onjuist

Autoritaire staten

Landen waarin een kleine groep mensen de macht heeft en de regels bepaalt.

In een rechtsstaat heb je veel rechten en vrijheden. Bijvoorbeeld de vrijheid van meningsuiting, het stemrecht en het recht op privacy.

In andere landen zijn er veel minder rechten en vrijheden.

Hongarije voorbeeld boek 

Verschil

- Dictatuur 

- Ideologische 

- Militaire regimes

- Absolute monarchie 

(- Theocratie)

Dictatuur: meest extreme vorm, volk heeft geen inspraak 

Ideologie: Cuba / Noord Korea. communistische ideeën en overheerst in alles. Communistische partijen. 

Theocratie: religieuze leiders en alles moet zo bijvoorbeeld Iran en Islam. 

Militair regime: leger aan de macht na een staatsgreep. 

Het expres weglaten of veranderen van bepaalde informatie

1. persvrijheid
2. censuur

Geen (/ weinig) rechten

Machthebbers accepteren geen kritiek. Demonstraties zijn bijvoorbeeld verboden. Mensen worden opgepakt en in de gevangenis gezet, soms gemarteld. 

5.2 Grondwet en grondrechten

De belangrijkste rechten en plichten van burgers en overheid.

1. mensenrechten
2. boycot
3. de grondwet
4. het staatboek

De grondwet beschermt burgers tegen de macht van de overheid en garandeert dat wij gebruik maken van onze rechten en vrijheden. 

Nl is democratie dus parlement heeft de grondwet opgesteld. 

Grondrechten

Basisrechten die elke inwoner van Nederland heeft. (klassieke grondrechten. rechten die jij als burgers hebt en vragen van de overheid om niks / iets niet te doen)

In 1983 zijn de SOCIALE GRONDRECHTEN ingevoerd in de grondwet. Deze vragen de overheid juist wel iets te doen. Regel werkgelegenheid en school milieu. Er staat niet beschreven HOE de overheid dit moet doen. 

Er zitten grenzen aan grondrechten. Je mag niet zomaar alles zeggen, omdat in Nederland vrijheid van meningsuiting bestaat.

1. juist
2. onjuist

De grondrechten staan op chronologische volgorde. De eerste is dus de belangrijkste.

1. juist
2. onjuist

Grondrechten hebben geen rangorde: het ene grondrecht is niet belangrijker dan het andere.

Soms botsen de grondrechten met elkaar. Bijvoorbeeld 'vrijheid van godsdienst' en 'gelijke behandeling'.

1. juist
2. onjuist

Als je godsdienst vraagt om een ongelijke behandeling, botst dit met gelijke behandeling. Bijvoorbeeld geen handen geven aan vrouwen of geen handen geven aan mannen. 

Mensenrechten 

Voor de Nederlandse rechtsstaat zijn ook de mensenrechten belangrijk: basisrechten voor elk mens, waar die ook woont.

Bijvoorbeeld: 

- recht op onderwijs

- vrijheid van meningsuiting

- recht om te trouwen wie je wilt 

Deze Rechten van de Mens zijn in 1948 aangenomen door de Verenigde Naties.

Mensenrechten

In autoritaire staten wordt er niks gedaan met mensenrechten. 

Hier kunnen we als Nederland niet zo veel aan doen.

Nederland vraagt hooguit koning Willem-Alexander om de mensenrechten te bespreken tijdens een staatsbezoek.

Als we geen producenten meer kopen die uit een bepaald land komen.

1. mensenrechten
2. boycot
3. de grondwet
4. staatsbezoek

Een boycot wordt ook ingesteld als de internationale vrede wordt

bedreigd.

Actiegroepen vragen soms om een boycot tegen een land vanwege

het schenden van mensenrechten.

Boycot Russische olie sinds 2022. 

Werken in je boek

Maak de opdrachten van paragraaf 5.1 en 5.2.