Thematisch werken, spel en cultuur
Thematisch werken, spel en cultuur
This item has no instructions
Leerdoel van deze les
Aan het einde van de les kun je uitleggen wat thematisch werken is, hoe je verschillende spelvormen in een thema verwerkt en hoe je cultureel sensitief werkt.
Aan het einde van de les kun je uitleggen wat thematisch werken is en hoe je verschillende spelvormen verwerkt in het thema en cultureel sensitief bent.
Je leert bewust kijken naar verschillende culturen op je stageplek en ontdekt hoe culturele kenmerken terugkomen in spelvormen.
Spel in diverse culturen
Spelen kinderen overal hetzelfde?
Verschillende culturele achtergronden brengen andere spelvormen en tradities met zich mee.
10:00 - 10:45
In tweetallen
Welke culturen heb je op je stage
Nederlandse cultuur
3 andere culturen die je op je stage ook tegenkomt. Bedenk een spel die typische is voor de cultuur of waarin culturele gebruiken in komen
Twee kenmerken per cultuur.
Een culturele typische spel wat past bij de cultuur.
Cultuursensitief werken in thematiseren
Cultuursensitief werken betekent dat je bewust, respectvol en open omgaat met de verschillende culturen van kinderen, ouders en collega’s. Je houdt rekening met iemands achtergrond, waarden, gewoontes en manieren van communiceren en past jouw handelen hier waar nodig op aan.
Je kiest thema’s die aansluiten bij alle kinderen.
Je gebruikt diverse materialen: poppen met verschillende huidskleuren, verschillende feesttradities, meertalige woorden.
Je stelt open vragen: “Hoe doen jullie dit thuis?”
Kinderen herkennen zichzelf in het thema → dat maakt leren betekenisvol.
This item has no instructions
Breng samen de culturen op jullie stageplek in kaart
Maak een tweetal.
Jullie beginnen met het opschrijven van vier culturen die op jullie stage voorkomen.
De Nederlandse cultuur is verplicht.
Daarnaast kiezen jullie drie andere culturen die jullie op de stageplek tegenkomen.
Voor alle vier de culturen (dus ook de Nederlandse) voeren jullie dezelfde opdracht uit:
Noteer twee kenmerken die typisch zijn voor die cultuur
(bijvoorbeeld gewoontes, feestdagen, omgangsvormen, eten of communicatie).
Bedenk één spel dat past bij die cultuur.
Dit mag een traditioneel spel zijn of een spel waarin culturele gebruiken zichtbaar worden.
Voeg een korte uitleg toe waarom dit spel bij de cultuur past.
Boek: Pedagogisch kader samen verschillend H2 Gezinnen in soorten en maten blz. 45 & 46
Cultuursensitief werken
10:00 - 10:45
In tweetallen
Welke culturen heb je op je stage
Nederlandse cultuur
3 andere culturen die je op je stage ook tegenkomt. Bedenk een spel die typische is voor de cultuur of waarin culturele gebruiken in komen
Twee kenmerken per cultuur.
Een culturele typische spel wat past bij de cultuur.
Breng samen de culturen op jullie stageplek in kaart
Uitkomst
Aan het einde hebben jullie:
Vier culturen, waarvan de Nederlandse verplicht is.
Twee kenmerken per cultuur.
Eén spel per cultuur, met een korte toelichting.
10:00 - 10:45
In tweetallen
Welke culturen heb je op je stage
Nederlandse cultuur
3 andere culturen die je op je stage ook tegenkomt. Bedenk een spel die typische is voor de cultuur of waarin culturele gebruiken in komen
Twee kenmerken per cultuur.
Een culturele typische spel wat past bij de cultuur.
Gastles
11:00 - 12:00
This item has no instructions
Opdracht Ontwikkelingsgericht werken: SLO-doelen
Ga naar www.slo.nl
2. Wat doet SLO? Haal je antwoord uit: ‘Missie en ambities’.
3. Ga naar ‘Veelgestelde vragen’. Waar staat SLO voor?
4. Zoek een andere vraag op die jij interessant vindt. Schrijf de vraag en antwoord op.
5. Ga naar Het Jonge Kind - SLO en dan naar >doelen jonge kind (aan de linkerkant).
6. Ga naar Doelen jonge kind. Lees deze pagina over inhoudskaarten. Welke doelgroep wordt bedoeld met ‘fase 1’?
7. Neem een kindje die je kent (familie, vrienden) in gedachten (liefst een basisschoolkind). Bedenk of dit kind fase 1, 2 of 3 is. Zoek vervolgens in de juiste inhoudskaarten op, of dit kind de doelen op het gebied van Taal en Rekenen behaalt. Kies 1 doel uit de hele kaart voor Taal, schrijf deze op en leg uit of het kind dit kan. Doe dit ook voor Rekenen.
8. Kijk naar de kaarten over Digitale geletterdheid voor jouw doelgroep van stage. Kies een doel. Bieden jullie dit aan?
9. Wat heb jij als PW’er aan deze site? Wat zou je er voortaan mee kunnen doen?
Opdracht: website SLO doorlopen.
Terugblik en evaluatie
This item has no instructions
Wat heb je vandaag geleerd over cultuursensitief werken?
This item has no instructions
Schrijf 2 dingen op waarover je meer wilt weten.
This item has no instructions
Stel 1 vraag over iets dat je nog niet zo goed hebt begrepen.
This item has no instructions
Opdracht: Thematiseren
WAT?
In duo’s zoeken jullie op de SLO‑website één activiteit die past bij thematisch werken met jonge kinderen.
HOE?
Ga naar SLO – Jonge Kind.
Kies één activiteit die kinderen laat spelen, verkennen of onderzoeken.
Bepaal het type spel (rollenspel, manipulatief, constructie of onderzoekend spel).
Koppel een passend ontwikkelingsdoel (taal, motoriek, sociaal, rekenen,).
Schrijf een kort overzicht (5–7zinnen).
UITKOMST?
Overzicht met:
gekozen activiteit
spelsoort
ontwikkelingsdoel
link met thematisch werken
This item has no instructions
Wat is thematisch werken?
Thematisch werken betekent werken rondom een centraal thema, waarbij verschillende ontwikkelingsgebieden van kinderen worden gestimuleerd.
This item has no instructions
Thematisch werken
Als je thematisch werken volgens een vaste structuur aanbiedt, dan is sprake van een aantal vaste stappen:
introductie van het thema en oriëntatie.
oefeningen, uitproberen, voorbeelden en demonstratie
herhaling, verbreden en verdiepen waarbij het thema centraal staat.
This item has no instructions
Thematisch werken
Bij het thematisch werken wordt gedurende meerdere weken (bijvoorbeeld 6 weken) aandacht aan het thema besteed.
Dit thema loopt als het ware als een rode draad door de weken heen.
De eerste week maken de kinderen kennis met het thema.
Binnen het thema vinden spel en activiteiten plaats.
This item has no instructions
Kapstok
Thematisch werken is een kapstok waarbij allerlei leerstof en oefeningen aan bod komen.
Teken een kapstok en bedenk wat de voordelen zijn van thematisch werken voor de pedagogisch medewerker en kinderen
Voordelen voor kinderen
Meer samenhang en betekenis
Kinderen leren rondom één thema, waardoor activiteiten logisch aanvoelen en beter blijven hangen.
Sluit aan bij de belevingswereld
Thema’s (zoals seizoenen, familie, dieren, beroep) sluiten vaak aan bij wat kinderen meemaken en interessant vinden.
Stimuleert brede ontwikkeling
Binnen één thema komen taal, motoriek, sociaal-emotionele ontwikkeling, creativiteit en denken allemaal aan bod.
Meer betrokkenheid en motivatie
Door herhaling en verdieping binnen een thema raken kinderen sneller enthousiast en doen ze actiever mee.
Veiligheid en voorspelbaarheid
Kinderen herkennen het thema in verschillende activiteiten, wat rust en vertrouwen geeft.
Ruimte voor eigen inbreng
Kinderen kunnen meedenken, vragen stellen en hun eigen ervaringen delen.
👩🏫 Voordelen voor de pedagogisch medewerker
Overzicht en structuur
Thematisch werken maakt plannen makkelijker en zorgt voor samenhang in activiteiten.
Gerichter observeren en begeleiden
De medewerker kan beter inspelen op ontwikkelingsdoelen binnen één thema.
Meer creativiteit en variatie
Eén thema kan op veel manieren worden uitgewerkt: spel, knutselen, gesprekken, boeken, muziek.
Betere aansluiting bij individuele behoeften
Activiteiten kunnen eenvoudig worden aangepast aan niveau, interesse of ontwikkeling van het kind.
Professionele onderbouwing
Thematisch werken sluit goed aan bij pedagogische beleidsplannen en ontwikkelingslijnen.
Meer plezier in het werk
Het werken met thema’s zorgt vaak voor inspiratie en enthousiasme in het team 😊
Soorten spelvormen
Rollenspel
→ kinderen gebruiken taal, beelden sociale rollen na, ontwikkelen fantasie.
Manipulatief spel
→ kinderen verkennen materiaal, oefenen motoriek en probleemoplossing.
Constructiespel
→ kinderen bouwen (bouwhoek), plannen, werken samen, leren technisch denken.
Onderzoekend spel
→ kinderen sorteren, meten, ontdekken, redeneren.
Rollenspel
Kinderen gebruiken taal, beelden sociale rollen na en ontwikkelen fantasie.
Voorbeelden:
Winkeltje spelen (klant, kassamedewerker)
Doktertje of ziekenhuis
Huisje–papa–mama–baby
Restaurant of café
Brandweer of politie
Schooltje spelen (juf/meester en leerlingen)
🧩 Manipulatief spel
Kinderen verkennen materiaal en oefenen motoriek en probleemoplossing.
Voorbeelden:
Spelen met klei of zand
Sorteren van kralen of blokken op kleur/vorm
Puzzels maken
Rijgen van kralen
Open- en dichtdozen
Sensory bins (rijst, water, schelpen)
🏗️ Constructiespel
Kinderen bouwen, plannen, werken samen en leren technisch denken.
Voorbeelden:
Bouwen met blokken of Duplo/Lego
Torens of bruggen maken
Een huis of garage bouwen
Knex of houten constructiemateriaal
Samen een stad bouwen in de bouwhoek
🔍 Onderzoekend spel
Kinderen ontdekken, vergelijken, meten en redeneren.
Voorbeelden:
Water- en zandtafel (wat drijft of zinkt?)
Sorteren van bladeren, stenen of schelpen
Met een vergrootglas kijken
Meten met blokken of meetlint
Experimenten zoals kleuren mengen
Magneten onderzoeken
Koppeling spelvormen en ontwikkeling
Hoe ondersteunt een bepaalde spelvorm de cognitieve, sociale, motorische, emotionele of taalontwikkeling?
This item has no instructions
Belangrijke pedagogen en hun visie
Zagen spel als essentieel voor leren; benadrukken het belang van interactie.
Introduceerden thematisch werken via levensechte situaties en observatie.
Decroly en Ligthart
Vygotski en Malaguzzi
This item has no instructions
Opdracht: Thematiseren
WAT?
In duo’s laten jullie zien hoe thematisch werken, soorten spel en cultuur samenkomen in één korte beschrijving.
HOE? (stappenplan in 5 stappen)
Stap 1 – Kies een thema
Kies één thema binnen een van deze categorieën: Actualiteit · Directe leefomgeving/grote wereld · Primaire levensbehoeften · Techniek/handel/economie · Cultuur/religie/kunst.
Stap 2 – Kies een spelsoort dat bij het thema past:
Rollenspel, fantasiespel, constructiespel, onderzoekend spel, kunstzinnig spel.
Stap 3 – Voeg een cultureel element toe
Kies één cultureel element dat je zichtbaar maakt in het spel:
Feest/traditie · Kunst/kunstenaar · Muziek/dans · Architectuur · Verhaal/mythe · Eetcultuur/gebruik.
Stap 4 – Schrijf je uitleg (5–7 zinnen)
Hoe ondersteunt het thema het gekozen spel?
Hoe maak je het culturele element zichtbaar/beleefbaar in het spel?
Wat maakt dit ‘thematisch werken’
Voorbeeld (schets): “Binnen het thema De Markt spelen kinderen verkoper en klant. We brengen wereldkeukens in door kramen met diverse producten en etiketten in meerdere talen. Kinderen oefenen taal (woordenschat) en sociaal gedrag (om de beurt, betalen). De ruimte en materialen passen bij het thema, waardoor spel en leren samenkomen. Zo ervaren kinderen cultuurverschillen op een positieve, speelse manier.”