METHODE KRAMER
Elektriciteit: stroom & spanning
Stroomkringen, dioden, vermogen en energie
NaSk · VMBO BK 4 · examenstof helder uitgelegd
www.meneerkramer.com
1 / 16
METHODE KRAMER
Elektriciteit: stroom & spanning
Stroomkringen, dioden, vermogen en energie
NaSk · VMBO BK 4 · examenstof helder uitgelegd
www.meneerkramer.com
1 / 16
LEERDOELEN
Wat kun jij hierna?
2 / 16
Je legt uit wanneer een stroomkring gesloten of open is.
Je herkent een schakelaar, een drukschakelaar en een diode/LED in een schema.
Je telt de spanning van batterijen in serie bij elkaar op.
Je berekent de capaciteit van een batterij in ampère-uur (Ah).
Je berekent met P = U × I en E = P × t het vermogen en de energie van een apparaat.
Voor jou: dit komt terug in het examen. Het rekenvoorbeeld met vermogen en energie is een vaste vraag — oefen 'm goed!
BEGRIPPEN
De stroomkring: open of gesloten?
3 / 16
Gesloten stroomkring
De kring is rond: de stroom kan lopen en de lamp brandt.
Open stroomkring
De kring is onderbroken: er loopt geen stroom en de lamp blijft uit.
Schakelaar
Zet je zelf aan of uit. Gesloten = stroom kan lopen, open = niet.
Drukschakelaar
Sluit de kring alleen zólang je erop drukt. Bekendste voorbeeld: de deurbel.
Onthoud: een gesloten schakelaar teken je als een doorlopend lijntje, een open schakelaar als een onderbroken lijntje.
VOORBEELDEN
Stroomkringen om je heen
4 / 16
Deurbel
Een drukschakelaar: zolang je drukt, is de kring gesloten en hoor je de bel.
Lichtschakelaar
Een gewone schakelaar: klik hem aan, de kring sluit en het licht gaat aan.
Afstandsbediening
Vaak twee batterijen in serie: je telt hun spanning gewoon bij elkaar op.
Stopcontact
Hier komt wisselspanning uit: de plus en min wisselen 50 keer per seconde.
In elk voorbeeld geldt: alleen bij een gesloten stroomkring loopt er stroom.
UITLEG
Batterijen in serie: spanning tel je op
5 / 16
Zet je batterijen in serie (achter elkaar), dan tel je hun spanning gewoon bij elkaar op. Vier batterijen van 2 volt geven samen 8 volt. Is de stroomkring gesloten, dan loopt er stroom en brandt de lamp. Is de kring ergens onderbroken — bijvoorbeeld door een open schakelaar — dan blijft de lamp uit.
VERGELIJKING
Gelijkspanning of wisselspanning?
6 / 16
GELIJKSPANNING
Komt bijvoorbeeld uit een batterij. De plus is altijd de plus, de min is altijd de min — dat verandert niet.
Voorbeeld: een batterij in je afstandsbediening.
WISSELSPANNING
Komt uit het stopcontact, het elektriciteitsnet in huis. De plus en de min wisselen steeds om, 50 keer per seconde.
Voorbeeld: de stroom uit de wandcontactdoos.
In beide gevallen: er loopt stroom — het verschil zit in de richting van de spanning.
UITLEG
De diode en de LED: stroom maar één kant op
7 / 16
Een diode laat de stroom maar via één kant door. Komt de plus van de goede kant, dan loopt de stroom door. Draai je de spanning om, dan loopt de stroom tegen de muur. Een LED is een diode die daarbij ook licht geeft — de pijltjes in het symbool laten dat uitgezonden licht zien. Het symbool staat in BINAS-tabel 14.
VERDIEPING
De capaciteit van een batterij
8 / 16
Capaciteit (Ah) = stroom (A) × tijd (h)
60 ampère gedurende 1 uur
60 A × 1 h = 60 Ah
10 ampère gedurende 6 uur
10 A × 6 h = 60 Ah
6 ampère gedurende 10 uur
6 A × 10 h = 60 Ah
Steeds dezelfde batterij van 60 Ah: gebruik je meer stroom, dan kun je er korter mee doen. Gebruik je minder stroom, dan kun je er langer mee doen.
FORMULE
Vermogen en energie berekenen
9 / 16
P = U × I
E = P × t
U
spanning, in volt (V)
I
stroom, in ampère (A)
P
vermogen, in watt (W)
t
tijd, in seconden (s)
Let op: t moet in seconden. Krijg je minuten of uren, reken die eerst om naar seconden.
REKENVOORBEELD
Vermogen en energie van een lampje
10 / 16
Gegeven
Een lampje staat aan een spanning van 5 volt. Er loopt een stroom van 40 milliampère. Het lampje staat 2 minuten aan.
Gevraagd
Wat is het vermogen P van het lampje? En hoeveel energie E verbruikt het lampje?
Tip: reken de stroom eerst om naar ampère en de tijd om naar seconden, vóór je gaat rekenen. Probeer het eerst zelf — de uitwerking staat op de volgende dia!
REKENVOORBEELD
Vermogen en energie van een lampje
11 / 16
Gegeven
Spanning: 5 V. Stroom: 40 mA.
Tijd: 2 minuten.
Gevraagd
Vermogen P en energie E?
Stap 1: stroom omrekenen
40 mA = 0,04 A
Stap 2: vermogen berekenen
P = U × I = 5 × 0,04 = 0,2 W
Stap 3: tijd omrekenen
2 minuten = 120 seconden
Stap 4: energie berekenen
E = P × t = 0,2 × 120 = 24 J
Antwoord:
P = 0,2 watt en E = 24 joule.
TIP
Let op: energie reken je altijd in seconden
12 / 16
FOUT
2 minuten × 0,2 watt = 0,4
Dit klopt niet: de tijd staat hier nog in minuten, niet in seconden.
GOED
120 seconden × 0,2 watt = 24 joule
Dit klopt: 2 minuten is eerst omgerekend naar 120 seconden.
Denk aan het trucje: de formule voor energie werkt alleen met t in seconden — ook als de vraag het in minuten of uren geeft.
SAMENVATTING
Dit neem je mee
13 / 16
Een stroomkring moet gesloten zijn, anders loopt er geen stroom en brandt de lamp niet.
Zet je batterijen in serie, dan tel je hun spanning gewoon bij elkaar op.
Een batterij geeft gelijkspanning (plus en min vast); het stopcontact geeft wisselspanning (wisselt 50× per seconde).
Een diode laat stroom maar één kant op door; een LED is een diode die daarbij licht geeft.
Capaciteit van een batterij (Ah) = stroom (A) × tijd (h).
Vermogen bereken je met P = U × I (in watt); energie met E = P × t (in joule, t altijd in seconden).
FORMATIEVE VRAGEN
Test jezelf — deel 1
14 / 16
1
Leg uit wanneer een stroomkring gesloten is en wanneer open.
2
Wat is het verschil tussen een gewone schakelaar en een drukschakelaar? Geef van allebei een voorbeeld.
3
Vier batterijen van 1,5 volt staan in serie. Wat is de totale spanning?
FORMATIEVE VRAGEN
Test jezelf — deel 2
15 / 16
4
Leg uit hoe je aan het schemasymbool kunt zien of iets een diode of een LED is.
5
Een batterij heeft een capaciteit van 40 Ah. Een apparaat gebruikt een stroom van 5 A. Hoe lang kun je het apparaat gebruiken?
6
Een apparaat heeft een spanning van 12 volt en een stroom van 0,5 ampère, en staat 3 minuten aan. Bereken het vermogen en de energie die het apparaat verbruikt.
Jij snapt stroom, spanning en energie!
Van stroomkring tot vermogen — jij kunt het nu zelf uitrekenen.
Oefen de formatieve vragen nog een keer — dan zit het echt vast.
www.meneerkramer.com
Bekijk de uitleg terug op YouTube
16 / 16