Ontwikkeling volgen en stimuleren (Gespecialiseerd pedagogisch medewerker mbo niveau 4, les 3)

G R O E I M E T E R

G E S P E C I A L I S E E R D P E D A G O G I S C H M E D E W E R K E R   ·   N I V E A U 4

Ontwikkeling volgen en stimuleren

Elk kind groeit op zijn eigen manier. Hoe zie jij wat een kind al kan, en hoe help je het net een stapje verder?

Les 3  ·  Volgt en stimuleert de ontwikkeling van het kind

1 / 18
next
Slide 1: Slide
New lesson editorZorg en welzijnMBOStudiejaar 1-3

This lesson contains 18 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 39 min
Report this lesson

Introduction

Studenten Gespecialiseerd pedagogisch medewerker leren welke ontwikkelingsgebieden ze volgen, hoe ze methodisch observeren en waarnemingen los van interpretaties vastleggen, wat de mentor ermee doet en hoe ze een kind net een stapje verder helpen. Mbo niveau 4, werkprocessen B1-K1-W2 en W6, ongeveer 40 minuten.

Instructions

Worksheets

Items in this lesson

G R O E I M E T E R

G E S P E C I A L I S E E R D P E D A G O G I S C H M E D E W E R K E R   ·   N I V E A U 4

Ontwikkeling volgen en stimuleren

Elk kind groeit op zijn eigen manier. Hoe zie jij wat een kind al kan, en hoe help je het net een stapje verder?

Les 3  ·  Volgt en stimuleert de ontwikkeling van het kind

Over deze les: les 3 van de serie Groeimeter, beroepslessen voor de opleiding Gespecialiseerd pedagogisch medewerker (mbo niveau 4), ongeveer 40 minuten. Studenten leren welke ontwikkelingsgebieden ze volgen, hoe ze methodisch observeren en feitelijk vastleggen, wat de mentor met die gegevens doet en hoe ze een kind net een stapje verder helpen.

Koppeling: kwalificatiedossier Pedagogisch Werk (crebo 23285, gewijzigd 2021), kwalificatie Gespecialiseerd pedagogisch medewerker (crebo 25697). Werkproces B1-K1-W2 Inventariseert behoeften en wensen van het kind. Resultaat: de ontwikkeling van het kind en zijn wensen en behoeften met betrekking tot de begeleiding zijn vastgelegd. Gedrag: observeert zorgvuldig, methodisch en volgens geldende protocollen en procedures; registreert waarnemingen nauwgezet en accuraat. Werkproces B1-K1-W6 Volgt en stimuleert de ontwikkeling en leren van het kind. Resultaat: de kinderen zijn in hun ontwikkeling, zelfredzaamheid en leren gestimuleerd en gevolgd. Gedrag: zorgt voor een duidelijke verslaglegging van individuele ontwikkelingslijnen van kinderen.

Bron voor de mentor: Besluit kwaliteit kinderopvang, artikel 9, elfde lid (dagopvang) en artikel 18, vijfde lid (buitenschoolse opvang); Rijksoverheid, vraag en antwoord Mentor kinderopvang. De zone van de naaste ontwikkeling staat in het dossier bij werkproces P2-K1-W7.

Foto: Aaron Burden (StockSnap), CC0 Image credit: Aaron Burden (StockSnap), CC0 Image credit: LessonUp

L E E R D O E L E N

LES 3

Na deze les:

1

Je kan de ontwikkeling van een kind methodisch observeren en vastleggen.

2

Je kan een activiteit kiezen die een kind net een stapje verder helpt.

3

Je kan uitleggen welke ontwikkelingsgebieden je volgt en wat de mentor met je observaties doet.

Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.

S T A R T V R A A G

LES 3

Een peuter in je groep zegt nog bijna niets, terwijl leeftijdsgenoten wel praten. Wat doe jij als eerste?

1

Ik bespreek het meteen met de ouders

2

Ik kijk een tijdje gericht en schrijf op wat ik zie

3

Ik wacht af, het komt vaak vanzelf

4

Ik vraag een collega wat zij ervan denkt

Startvraag: er is geen goed of fout. Laat een paar studenten hun keuze uitleggen. Alle opties hebben iets waars: met collega's overleggen en ouders betrekken hoort erbij. Maar zonder gerichte observatie weet je nog niet wat er aan de hand is, en afwachten kan betekenen dat je iets te laat ziet. In deze les leer je hoe je eerst goed kijkt en vastlegt. Kom er aan het eind op terug.

O N T W I K K E L I N G S G E B I E D E N

LES 3

Wat volg je?

Je volgt de ontwikkeling van een kind op alle gebieden:

  • Motoriek: grove motoriek, zoals rennen, en fijne motoriek, zoals knippen.

  • Cognitief: denken, ontdekken, problemen oplossen.

  • Taal: begrijpen en praten.

  • Sociaal en emotioneel: omgaan met anderen en met gevoelens.

  • Zintuiglijk, seksueel en creatief.

Uitleg: het kwalificatiedossier vraagt kennis van de fysieke, cognitieve, taal-, fijne en grove motorische, sociale, emotionele, zintuiglijke, seksuele en creatieve ontwikkeling van kinderen van 0 tot 21 jaar, inclusief mijlpalen en afwijkende ontwikkeling. De gebieden hangen samen: een kind dat nog weinig taal heeft, kan ook moeite hebben om met anderen te spelen. Vraag studenten bij elk gebied een voorbeeld uit hun stage.

Foto: Providence Doucet (StockSnap), CC0 Image credit: Providence Doucet (StockSnap), CC0

V R A A G

LES 3

Een peuter rijgt grote kralen aan een veter. Aan welk ontwikkelingsgebied werkt hij vooral?

A

Grove motoriek

B

Fijne motoriek

C

Zintuiglijke ontwikkeling

D

Creatieve ontwikkeling

Antwoord: B. Kralen rijgen vraagt kleine, precieze bewegingen met vingers en handen: fijne motoriek. Hij kijkt ook goed en kiest misschien kleuren, dus de andere gebieden spelen mee. Maar het vraagt vooral om fijne motoriek. Grove motoriek gaat over grote bewegingen met armen, benen en romp, zoals klimmen en rennen.

K E R N B E G R I P

LES 3

Observeren

Doelgericht en volgens een plan kijken naar wat een kind doet en zegt. Je legt zo feitelijk mogelijk vast wat je ziet en hoort, in verschillende situaties.

Kernbegrip: observeren is meer dan kijken. Je weet waarom je kijkt, je kijkt op afgesproken momenten en je schrijft het meteen of kort daarna op. Het dossier vraagt dat je zorgvuldig, methodisch en volgens de protocollen van je organisatie observeert, en dat je je waarnemingen nauwgezet en accuraat registreert. Een kind gedraagt zich niet overal hetzelfde: daarom kijk je in verschillende situaties, bijvoorbeeld tijdens vrij spel, aan tafel en buiten.

W A A R N E M E N

LES 3

Wat je ziet of wat je denkt

Waarneming

  • Noah (2) gooit drie blokken weg.

  • Hij roept 'nee!' als een ander kind komt.

  • Hij draait zich om en gaat in de hoek zitten.

Interpretatie

  • Noah is boos.

  • Noah wil niet delen.

  • Noah is een agressief kind.

Uitleg: een waarneming is wat iedereen die erbij was ook zou zien of horen. Een interpretatie is jouw uitleg ervan. Interpretaties zijn niet verboden, maar je houdt ze apart: eerst de feiten, dan je gedachten erover, en die bespreek je met collega's. Een interpretatie als 'agressief kind' is ook een etiket: dat kan blijven plakken in een dossier. Misschien was Noah moe, of wilde hij de toren alleen bouwen. Wie alleen interpretaties opschrijft, kan later niet meer nagaan wat er echt gebeurde.

V R A A G

LES 3

Welke zin uit een observatieverslag is een waarneming en geen interpretatie?

A

Fenna voelt zich niet op haar gemak

B

Fenna is vandaag erg verlegen

C

Fenna speelt liever niet met anderen

D

Fenna zit tien minuten alleen bij de puzzels

Antwoord: D. Je beschrijft wat je ziet, met een tijdsduur en een plek. De andere zinnen zeggen iets over wat Fenna voelt, is of wil: dat is jouw uitleg. Misschien is Fenna juist heel geconcentreerd en vindt ze puzzelen gewoon leuk. Laat studenten antwoord A, B of C herschrijven tot een waarneming.

O B S E R V E R E N

LES 3

Zo observeer je methodisch

1

Bepaal je observatievraag: wat wil je weten?

2

Kies wanneer en in welke situaties je kijkt.

3

Noteer feitelijk wat je ziet en hoort.

4

Kijk opnieuw op andere momenten.

5

Bespreek wat je zag met de mentor en het team.

Werk altijd met het kindvolgsysteem en de afspraken van je organisatie.

Uitleg: deze stappen volgen het werkproces uit het dossier. Je verzamelt informatie, ook bij collega's en, met toestemming, uit het dossier van het kind. Je vult die aan door het kind in verschillende situaties te observeren. Je legt je observaties schriftelijk vast en rapporteert aan je leidinggevende of het team. Een goede observatievraag is concreet, bijvoorbeeld: 'Hoe maakt Noah contact met andere kinderen tijdens vrij spel?' Veel organisaties werken met een kindvolgsysteem; vraag op je stage welk systeem jouw organisatie gebruikt. Observatiegegevens zijn privacygevoelig: de AVG geldt ook hier.

D E M E N T O R

LES 3

Wat gebeurt er met je observaties?

In de kinderopvang heeft elk kind een mentor: een pedagogisch medewerker van de eigen groep.

De mentor zorgt dat belangrijke stappen in de ontwikkeling en mogelijke achterstanden op tijd gezien worden. Op het kinderdagverblijf bespreekt de mentor de ontwikkeling regelmatig met de ouders.

Uitleg: volgens de Rijksoverheid krijgt elk kind op het kinderdagverblijf en de buitenschoolse opvang een mentor. De mentor kent het kind goed, is aanspreekpunt en bespreekt op het kinderdagverblijf periodiek de ontwikkeling en het welbevinden met de ouders. Op de bso gebeurt dat als ouders of de mentor daar behoefte aan hebben. Hoe de organisatie de ontwikkeling volgt, bijzonderheden signaleert en ouders zo nodig doorverwijst, staat in het pedagogisch beleidsplan. De mentor hoeft niet alles zelf te observeren: jouw observaties helpen de mentor. Als gespecialiseerd pedagogisch medewerker ben je straks zelf mentor van een aantal kinderen.

C A S U S

LES 3

Kinderdagverblijf, groep 2 tot 4 jaar

Mentor Marieke vraagt je om Noah (2) de komende twee weken te observeren. Zijn ouders vertellen dat hij thuis graag met zijn grote zus speelt. Op de groep speelt hij bijna altijd alleen.

Marieke wil weten of Noah al contact zoekt met andere kinderen, en hoe.

Maak een observatieplan

Schrijf in tweetallen een observatievraag op. Kies twee situaties waarin je gaat kijken. Bedenk twee waarnemingen die je zou kunnen noteren.

Opdracht: ongeveer 6 minuten, in tweetallen. Voorbeeldantwoord: observatievraag: 'Op welke manier zoekt Noah contact met andere kinderen tijdens vrij spel en buitenspelen?' Situaties: vrij spel in de bouwhoek en buitenspelen in de zandbak, elk drie keer verspreid over de week. Mogelijke waarnemingen: 'Noah kijkt twee minuten naar twee kinderen die met de trein spelen, daarna pakt hij zelf een wagon.' 'Noah geeft een ander kind een schep zonder iets te zeggen.' Bespreek dat kijken naar anderen en naast elkaar spelen bij een tweejarige ook vormen van contact zijn.

Hulp voor wie vastloopt: begin met de vraag van Marieke en maak die zo concreet dat je weet waar je op moet letten.

Extra voor snelle studenten: welke informatie vraag je nog aan de ouders, en hoe vraag je dat?

K E R N B E G R I P

LES 3

Zone van de naaste ontwikkeling

Wat een kind nog niet alleen kan, maar wel met een beetje hulp. Daar leert een kind het meest van.

Kernbegrip: het dossier vraagt dat je bij nieuwe activiteiten en leerrijke situaties rekening houdt met de zone van de naaste ontwikkeling. Wat een kind al alleen kan, oefent het nog wel, maar het leert er weinig nieuws van. Wat veel te moeilijk is, ook met hulp, leidt tot frustratie. Daartussen ligt de zone waarin jij het verschil maakt. Dit sluit aan bij de interactievaardigheid ontwikkelingsstimulering uit les 2.

S T I M U L E R E N

LES 3

Net een stapje verder

  • Kijk eerst wat het kind al zelf kan.

  • Bied iets aan dat net iets moeilijker is.

  • Help zo weinig als nodig: een vraag, een tip, even voordoen.

  • Bouw je hulp af zodra het lukt.

  • Benut kansen die zich vanzelf voordoen, zoals aankleden of tafeldekken.

Uitleg: het dossier noemt manieren waarop kinderen leren: door te ervaren, te kijken, erover te denken en uit te proberen. Het vraagt ook dat je alert bent op kansen die zich spontaan voordoen om de ontwikkeling en zelfredzaamheid te stimuleren. Een voorbeeld: bij het tafeldekken tel je samen de bekers, en de volgende keer telt het kind zelf. Zo gebruik je je observaties: je weet wat het kind kan, dus je weet ook wat de volgende stap is.

V R A A G

LES 3

Fenna (3) maakt een puzzel van zes stukjes al helemaal alleen. Welke activiteit helpt haar net een stapje verder?

A

Een puzzel van twaalf stukjes, met hulp als het nodig is

B

Dezelfde puzzel nog een paar keer opnieuw maken

C

Een puzzel van vijftig stukjes, zoals de oudste kinderen

D

Jij legt de puzzel voor en zij kijkt goed naar je

Antwoord: A. Twaalf stukjes is net iets moeilijker dan wat Fenna al kan, en met een beetje hulp lukt het: dat is de zone van de naaste ontwikkeling. Dezelfde puzzel opnieuw maken is fijn oefenen, maar ze leert er weinig nieuws van. Vijftig stukjes is waarschijnlijk te moeilijk, ook met hulp. Voordoen kan helpen, maar als Fenna alleen kijkt, probeert ze het niet zelf.

S T E L L I N G

LES 3

Als je een kind goed kent, hoef je het niet meer te observeren.

1

Eens

2

Oneens

3

Ik twijfel

Stelling: laat studenten hun keuze uitleggen. Wie een kind goed kent, ziet veel, maar ziet ook wat hij verwacht te zien. Kinderen ontwikkelen zich snel, en een vast beeld kan je blind maken voor nieuwe stappen of voor zorgen. Daarom blijf je gericht observeren en feitelijk vastleggen. Sluit af met de startvraag: wat doe je nu als eerste bij de peuter die nog bijna niets zegt?

T E R U G B L I K

LES 3

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

Observeren en vastleggen

2

Net een stapje verder

3

Gebieden en mentor

4

Ik kan ze allemaal

Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.

V O L G E N D E L E S

Kinderen met een specifieke ondersteuningsbehoefte

Sommige kinderen hebben meer of andere begeleiding nodig. Volgende les leer je hoe je kijkt naar het kind achter een label als ADHD, autisme of een taalontwikkelingsstoornis.

  • Je kan uitleggen wat een specifieke ondersteuningsbehoefte is en waarom je naar het kind kijkt en niet naar het label.

  • Je kan kenmerken van ADHD, autisme, een taalontwikkelingsstoornis en een verstandelijke beperking herkennen.

Volgende les: les 4 van de serie, kerntaak P2-K1 Opvoeden en ontwikkelen van kinderen/jongeren.

Klik hier

Image credit: LessonUp