Een veilig pedagogisch klimaat (Gespecialiseerd pedagogisch medewerker mbo niveau 4, les 2)

G R O E I M E T E R

G E S P E C I A L I S E E R D P E D A G O G I S C H M E D E W E R K E R   ·   N I V E A U 4

Een veilig pedagogisch klimaat

Een kind leert pas als het zich veilig voelt. Hoe maak jij van een groep een plek waar elk kind zich thuis voelt?

Les 2  ·  Zorgt voor een veilig pedagogisch klimaat

1 / 17
next
Slide 1: Slide
New lesson editorZorg en welzijnMBOStudiejaar 1-3

This lesson contains 17 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 36 min
Report this lesson

Introduction

Studenten Gespecialiseerd pedagogisch medewerker leren wat een veilig pedagogisch klimaat is, welke vier opvoedingsdoelen de wet noemt en hoe ze met de zes interactievaardigheden een groep veilig maken, ook in een lastige situatie. Mbo niveau 4, werkproces B1-K1-W1, ongeveer 40 minuten.

Instructions

Worksheets

Items in this lesson

G R O E I M E T E R

G E S P E C I A L I S E E R D P E D A G O G I S C H M E D E W E R K E R   ·   N I V E A U 4

Een veilig pedagogisch klimaat

Een kind leert pas als het zich veilig voelt. Hoe maak jij van een groep een plek waar elk kind zich thuis voelt?

Les 2  ·  Zorgt voor een veilig pedagogisch klimaat

Over deze les: les 2 van de serie Groeimeter, beroepslessen voor de opleiding Gespecialiseerd pedagogisch medewerker (mbo niveau 4), ongeveer 40 minuten. Studenten leren wat een veilig pedagogisch klimaat is, welke vier opvoedingsdoelen de wet noemt, en hoe ze met de zes interactievaardigheden een groep veilig maken.

Koppeling: kwalificatiedossier Pedagogisch Werk (crebo 23285, gewijzigd 2021), kwalificatie Gespecialiseerd pedagogisch medewerker (crebo 25697). Werkproces B1-K1-W1 Zorgt voor een veilig pedagogisch klimaat. Resultaat: een groep waarin het kind veilig is en zich thuis voelt en waarin kinderen prettig met elkaar omgaan. Gedrag: past interactievaardigheden effectief toe: sensitieve responsiviteit, respect voor autonomie, structureren en grenzen, praten en uitleggen, ontwikkelingsstimulering, begeleiden van interacties.

Bron voor de opvoedingsdoelen: Besluit kwaliteit kinderopvang, artikel 2 (Staatsblad 2017, 323).

Foto: Aaron Burden (StockSnap), CC0 Image credit: Aaron Burden (StockSnap), CC0 Image credit: LessonUp

L E E R D O E L E N

LES 2

Na deze les:

1

Je kan uitleggen wat een veilig pedagogisch klimaat is en welke vier opvoedingsdoelen de wet noemt.

2

Je kan de zes interactievaardigheden herkennen in de omgang met kinderen.

3

Je kan in een lastige situatie in de groep zo handelen dat elk kind zich veilig voelt.

Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.

S T A R T V R A A G

LES 2

Denk aan een leerkracht of begeleider bij wie jij je vroeger veilig voelde. Wat deed die vooral?

1

Luisterde echt naar me

2

Was duidelijk over de regels

3

Maakte er iets leuks van

4

Wist wat ik al kon

Startvraag: er is geen goed of fout. Vraag een paar studenten om een voorbeeld. Vaak komen precies de dingen terug die in deze les centraal staan: gezien worden, duidelijkheid, plezier en uitgedaagd worden. Kom er aan het eind van de les op terug.

K E R N B E G R I P

LES 2

Pedagogisch klimaat

De sfeer in een groep en de manier waarop kinderen en volwassenen met elkaar omgaan. In een veilig pedagogisch klimaat voelt elk kind zich thuis en gaan kinderen prettig met elkaar om.

Kernbegrip: het kwalificatiedossier omschrijft het resultaat van dit werkproces zo: een groep waarin het kind veilig is en zich thuis voelt en waarin kinderen prettig met elkaar omgaan. Wijs erop dat het klimaat niet vanzelf ontstaat: de houding en het handelen van de pedagogisch medewerker maken het verschil.

O P V O E D I N G S D O E L E N

LES 2

Vier doelen uit de wet

De wet noemt vier opvoedingsdoelen voor de kinderopvang:

  • Emotionele veiligheid: een kind voelt zich veilig en geborgen.

  • Persoonlijke competentie: een kind ontwikkelt motoriek, denken, taal en creativiteit.

  • Sociale competentie: een kind leert met anderen omgaan.

  • Waarden en normen: een kind maakt kennis met wat in de samenleving belangrijk is.

Uitleg: deze vier doelen staan in artikel 2 van het Besluit kwaliteit kinderopvang. De wet noemt ze niet met deze korte namen, maar beschrijft ze: sensitief en responsief omgaan zodat kinderen zich emotioneel veilig voelen, spelenderwijs uitdagen in motorische, cognitieve, taal- en creatieve vaardigheden, begeleiden in interacties en sociale vaardigheden, en kennismaken met waarden en normen. Emotionele veiligheid is de basis: zonder veiligheid komt een kind niet tot spelen en leren. Elke organisatie beschrijft in het pedagogisch beleidsplan hoe zij aan deze doelen werkt. Vraag studenten of ze het beleidsplan van hun stageplek kennen.

Foto: Kelly Sikkema (StockSnap), CC0 Image credit: Kelly Sikkema (StockSnap), CC0

V R A A G

LES 2

Peuters bouwen om de beurt aan één toren. Jij wilt vooral dat ze leren samen te spelen. Aan welk opvoedingsdoel werk je?

A

Emotionele veiligheid

B

Sociale competentie

C

Persoonlijke competentie

D

Waarden en normen

Antwoord: B. Samen spelen, op je beurt wachten en overleggen zijn sociale vaardigheden. Bij één activiteit werk je vaak aan meer doelen tegelijk: blokjes stapelen oefent ook de motoriek, dus persoonlijke competentie. Daarom staat in de vraag waar het jou vooral om gaat. Bespreek dat het bewust kiezen van een doel helpt om de activiteit goed te begeleiden.

I N T E R A C T I E V A A R D I G H E D E N

LES 2

Zes interactievaardigheden

Basis: veiligheid

  • Sensitieve responsiviteit

  • Respect voor autonomie

  • Structureren en grenzen stellen

Educatief: ontwikkeling

  • Praten en uitleggen

  • Ontwikkelingsstimulering

  • Begeleiden van interacties

Uitleg: het kwalificatiedossier noemt deze zes vaardigheden bij dit werkproces, en noemt de laatste drie de educatieve interactievaardigheden. Korte uitleg per vaardigheid. Respect voor autonomie: het kind de ruimte geven om dingen zelf te doen en te kiezen. Structureren en grenzen stellen: duidelijkheid bieden in dagritme, afspraken en regels. Praten en uitleggen: veel en rijk met kinderen praten en uitleggen wat er gebeurt. Ontwikkelingsstimulering: kinderen net iets uitdagen boven wat ze al kunnen. Begeleiden van interacties: kinderen helpen om met elkaar te spelen en conflicten op te lossen.

Extra voor snelle studenten: welke vaardigheid gebruik je het vaakst op je stage, en welke het minst?

K E R N B E G R I P

LES 2

Sensitieve responsiviteit

De signalen van een kind opmerken, goed begrijpen en er snel en passend op reageren. Zo voelt een kind zich gezien. Het durft daardoor de wereld te ontdekken.

Kernbegrip: sensitief betekent gevoelig voor signalen: een blik, een huilbui, een kind dat zich terugtrekt. Responsief betekent dat je er ook op reageert, op een manier die past bij dit kind en dit moment. Een sensitief-responsieve medewerker is voor een kind een veilige basis: van daaruit gaat het spelen en ontdekken.

V R A A G

LES 2

Yusuf (2) zit stil in een hoek en kijkt naar de deur, waar zijn moeder net is vertrokken. Welke reactie is sensitief-responsief?

A

Je zegt dat hij lekker moet gaan spelen

B

Je laat hem met rust tot het overgaat

C

Je gaat bij hem zitten en zegt dat hij mama mist

D

Je geeft hem snel een nieuw speelgoedje

Antwoord: C. Je merkt het signaal op, je begrijpt het en je reageert erop: je bent dichtbij en je benoemt zijn gevoel. Daarmee voelt Yusuf zich gezien. Afleiden met speelgoed kan daarna helpen, maar slaat zijn gevoel over. Met rust laten en zeggen dat hij moet gaan spelen reageren niet op wat hij laat zien.

S T R U C T U R E R E N E N G R E N Z E N

LES 2

Zo stel je een grens die veilig voelt

1

Benoem rustig wat je ziet.

2

Zeg kort wat de afspraak is.

3

Vertel wat het kind wel kan doen.

4

Blijf kalm en houd je aan de afspraak.

5

Geef aandacht als het wel lukt.

Een grens geeft houvast. Kinderen voelen zich veilig als ze weten waar ze aan toe zijn.

Uitleg: deze stappen zijn een praktische uitwerking van structureren en grenzen stellen, geen vaste methode. Doe het kort voor met een voorbeeld: 'Ik zie dat je met zand gooit. Het zand blijft in de bak. Je mag wel een taart bakken met de schep.' Wijs op stap 5: aandacht voor gewenst gedrag werkt vaak beter dan steeds corrigeren. Volg ook de afspraken en het pedagogisch beleid van je organisatie.

C A S U S

LES 2

Buitenschoolse opvang, groep 6 tot 8 jaar

Sem (7) en Lina (8) hebben ruzie over de bal. Sem duwt Lina, die valt en begint te huilen. Twee andere kinderen roepen: 'Sem doet altijd zo!'

Sem rent weg naar de hoek van het lokaal. Jij staat bij de tafel met de fruitschaal en hebt nog vijf kinderen om je heen.

Wat doe jij?

Bespreek in tweetallen: wat doe je eerst, en welke twee interactievaardigheden gebruik je? Hoe zorg je dat de hele groep zich weer veilig voelt?

Opdracht: ongeveer 6 minuten, in tweetallen. Voorbeeldantwoord: eerst kijken of Lina gewond is en haar troosten (sensitieve responsiviteit). Dan de groep rust geven: 'We gaan even zitten met het fruit' (structureren). Daarna met Sem praten als hij rustig is, zonder hem voor de groep te beschuldigen; benoem wat er gebeurde en wat de afspraak is (grenzen stellen, praten en uitleggen). Help Sem en Lina daarna om het samen op te lossen (begeleiden van interacties). Bespreek ook de opmerking 'Sem doet altijd zo': die zet Sem neer als het probleem. Een veilige groep is voor elk kind veilig, ook voor Sem.

Hulp voor wie vastloopt: begin bij de vraag wie op dit moment het meest jouw aandacht nodig heeft.

S I G N A L E R E N

LES 2

Opvallend gedrag bespreek je

Je let op signalen in het gedrag en de stemming van elk kind. Valt je iets op, bijvoorbeeld een kind dat zich steeds terugtrekt, dan houd je het niet voor je.

Je bespreekt het met collega's en met de ouders. Zo zoek je samen naar wat het kind nodig heeft.

Uitleg: het kwalificatiedossier vraagt dat je opvallend gedrag signaleert en bespreekt met collega's en ouders of vervangende opvoeders. Leg uit dat je observeert en noteert wat je ziet, zonder conclusies te trekken. Zorgen over de veiligheid van een kind thuis bespreek je met je leidinggevende of de aandachtsfunctionaris; daarvoor geldt de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling. Die komt in les 10 aan bod.

W A T D E N K J I J ?

LES 2

Hoe zorg jij ervoor dat een nieuw kind zich op de eerste dag welkom voelt in de groep?

Open vraag, voorbeeldantwoord: het kind en de ouder persoonlijk begroeten, een vast maatje of een vaste medewerker koppelen, het dagritme laten zien met plaatjes, een eigen plekje geven, extra aandacht voor signalen van onrust, en met de ouders afspreken hoe het afscheid gaat. Laat studenten koppelen aan de interactievaardigheden: welke gebruik je hier?

S T E L L I N G

LES 2

Een groep met veel regels is een veilige groep.

1

Eens

2

Oneens

3

Ik twijfel

Stelling: laat studenten hun keuze uitleggen. Structuur en duidelijke afspraken geven houvast, maar te veel regels maken een groep star en geven kinderen weinig ruimte. Veiligheid komt uit de combinatie van duidelijkheid, warmte en respect voor de autonomie van kinderen. Sluit af met de startvraag: wat deed die begeleider bij wie jij je veilig voelde?

T E R U G B L I K

LES 2

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

Klimaat en doelen

2

Interactievaardigheden

3

Veilig handelen

4

Ik kan ze allemaal

Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.

V O L G E N D E L E S

Ontwikkeling volgen en stimuleren

Elk kind groeit op zijn eigen manier. Volgende les leer je hoe je de ontwikkeling van een kind observeert, vastlegt en net een stapje verder helpt.

  • Je kan de ontwikkeling van een kind methodisch observeren en vastleggen.

  • Je kan een activiteit kiezen die een kind net een stapje verder helpt.

Volgende les: les 3 van de serie, werkprocessen B1-K1-W2 Inventariseert behoeften en wensen van het kind en B1-K1-W6 Volgt en stimuleert de ontwikkeling en leren van het kind.

Klik hier

Image credit: LessonUp