Steden en burgers 1050-1302 (Geschiedenis vwo), les 2: Examentraining

• New lesson editor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4-6

Introduction

Oefen examenvragen over oorzaken en gevolgen, standplaatsgebondenheid, bruikbaarheid van bronnen en continuïteit en verandering, toegepast op steden en burgers.

STEDEN EN BURGERS · 1050-1302

Examentraining

Steden en burgers 1050-1302: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Wolfgang Staudt / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

STEDEN EN BURGERS · 1050-1302

Wat ga je kunnen?

Ik kan examenvragen over de opkomst van steden en burgers in de Lage Landen (1050-1302) beantwoorden met oorzaken, standplaats, bronnen en verandering.

STEDEN EN BURGERS · 1050-1302

Zo pak je een examenvraag aan

• 1. Lees: wat is de vraagstelling en welke bron of situatie krijg je?

• 2. Zoek: welk begrip of welk keerpunt (zoals 1302) uit de stof past erbij?

• 3. Beredeneer: onderbouw met de situatie en benoem het soort oorzaak, de standplaats of de verandering

STEDEN EN BURGERS · 1050-1302

Vraagtype 1: soorten oorzaken en gevolgen

• Onderscheid aanleiding en diepere oorzaak, direct en indirect, korte en lange termijn

• Soorten: politiek-bestuurlijk, sociaaleconomisch en cultureel-mentaal

Kooplieden kregen via leningen het stadsbestuur in handen. Wat voor gevolg is dat?

A

Een cultureel-mentaal gevolg van de Hanzehandel

B

Een directe aanleiding voor de Guldensporenslag

C

Een sociaaleconomisch gevolg zonder bestuurlijk effect

D

Een politiek-bestuurlijk gevolg van economische macht

De kooplieden gebruikten hun geld (sociaaleconomisch) om bestuurlijke macht te krijgen: politiek-bestuurlijk. Verwachte fout: alles sociaaleconomisch noemen.

Noem een sociaaleconomische oorzaak van de verstedelijking.

Goed: veranderde landbouw, groeiende bevolking, bloeiende handel of de monetaire economie. Verwachte fout: een politieke oorzaak noemen, zoals de Guldensporenslag; die kwam pas in 1302.

STEDEN EN BURGERS · 1050-1302

Vraagtype 2: standplaatsgebondenheid

• Verklaar gedrag vanuit de kennis en waarden van de mensen toen en daar

• Let op waardesystemen, oriëntatie, kennis en de positie van de groep

Waarom namen patriciërs een adellijke levensstijl aan?

A

Zij zochten aansluiting bij de status van de adel

B

Zij waren zelf als edelman geboren

C

De graaf dwong dat bij wet af

D

Zij wilden de ambachtslieden navolgen

Standplaats: voor rijke stedelingen gaf een adellijke levensstijl status en banden. Verwachte fout: terugredeneren vanuit wat wij nu vinden of aannemen dat het afgedwongen werd.

Waarom vormden kooplieden koopliedengilden?

Goed: zo versterkten zij hun positie, hun belangen en hun macht in de stad. Verwachte fout: alleen beschrijven wat een gilde is.

De Guldensporenslag, negentiende-eeuws schilderij van Nicaise de Keyser

STEDEN EN BURGERS · 1050-1302

Vraagtype 3: bruikbaarheid van bronnen

• Weeg de betrouwbaarheid af: wie maakte de bron, wanneer en met welk doel?

• Kijk ook naar representativiteit: is de bron typerend voor de hele groep of periode?

Image credit: Nicaise de Keyser / Wikimedia Commons, publiek domein

Een schilderij uit de 19e eeuw toont de slag van 1302. Wat is een beperking?

A

Schilderijen zijn per definitie onbetrouwbaar

B

Het is een bron uit 1302 zelf, dus altijd juist

C

De maker was er niet bij en schilderde eeuwen later

D

Het schilderij toont alleen de kant van de adel

Betrouwbaarheid: de maker leefde eeuwen later. Dat maakt de bron niet waardeloos, wel beperkt voor wat er in 1302 gebeurde. Verwachte fout: alle schilderijen onbruikbaar noemen.

Rijke koopman als bron: representatief?

Situatie: een rijke koopman schrijft over zijn stad. Goed: één persoon uit de rijke bovenlaag spreekt niet voor ambachtslieden of het gemeen. Verwachte fout: alleen de betrouwbaarheid bespreken.

STEDEN EN BURGERS · 1050-1302

Vraagtype 4: continuïteit en verandering

• Verandering heeft een tempo (snel of langzaam), een duur (kort of lang) en een schaal (klein of groot)

• Een keerpunt zoals 1302 laat een omslag zien

De verstedelijking in Vlaanderen groeide over eeuwen. Wat voor verandering is dat?

A

Snel tempo en korte duur

B

Snel tempo en grote schaal

C

Langzaam tempo en lange duur

D

Langzaam tempo en kleine schaal

De groei van steden verliep geleidelijk en in heel Europa. Verwachte fout: de schaal klein noemen, terwijl de veranderingen vanaf de 11e eeuw in Europa speelden.

Waarom is 1302 een keerpunt?

Goed: ambachtslieden en boeren bleken opgewassen tegen patriciërs en feodale heren. Verwachte fout: 1302 als einde van de stad noemen.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Soorten oorzaken en gevolgen

2

Standplaatsgebondenheid

3

Bruikbaarheid van bronnen

4

Continuïteit en verandering

STEDEN EN BURGERS · 1050-1302

Tips voor op het examen

• Noem bij een oorzaak altijd het soort: politiek-bestuurlijk, sociaaleconomisch of cultureel-mentaal

• Verklaar gedrag vanuit de positie van toen, zonder er nu over te oordelen

• Bij bronnen: koppel maker, tijd en doel aan de vraag, en denk aan representativiteit

• Jaartallen als 1050 en 1302 zijn keerpunten om je redenering aan op te hangen