Nog LUIDER 67 · Born in the U.S.A. (Bruce Springsteen)
LUIDER
PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
67
BORN IN THE U.S.A.
BRUCE SPRINGSTEEN · 1984
Het beroemdste verkeerd begrepen refrein uit de popgeschiedenis.
Lesson duration is: 40 minIntroduction
Instructions
Items in this lesson
LUIDER
PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
67
BORN IN THE U.S.A.
BRUCE SPRINGSTEEN · 1984
Het beroemdste verkeerd begrepen refrein uit de popgeschiedenis.
Les over Born in the U.S.A. van Bruce Springsteen (1984): een lied over een Vietnamveteraan die thuiskomt in een land dat niets voor hem doet, met een refrein dat miljoenen mensen als vaderlandslievend feestlied meezongen. Centraal staan het verschil tussen refrein en coupletten, en politici die het nummer wilden gebruiken, te beginnen met president Reagan in 1984. De clip van John Sayles toont concertbeelden en gewone Amerikanen, geen oorlogsgeweld. Er zit geen grof taalgebruik in. Image credit: Rocky Widner / Wikimedia Commons (Public domain)
LUIDER
67 · BORN IN THE U.S.A. · BRUCE SPRINGSTEEN
DE VRAAG VAN DEZE LES
Hoe kan een lied vol kritiek op Amerika klinken als een feestlied voor Amerika?
NA DEZE LES KUN JE
vertellen hoe het Vietnamveteranen na de oorlog verging
uitleggen waarom het refrein en de coupletten elkaar tegenspreken
beschrijven hoe politici het lied gebruikten en hoe Springsteen reageerde
Laat vooraf alleen de titel zien en vraag: waar denk je dat dit lied over gaat? Veel leerlingen zullen zeggen: over trots op Amerika. Schrijf de antwoorden op het bord en kom er na de songtekst op terug. De vraag van de les komt aan het eind terug.
LUIDER
67 · BORN IN THE U.S.A. · BRUCE SPRINGSTEEN
KIJK EN LUISTER
Bruce Springsteen, Born in the U.S.A. (1984)
Wat zie je in de clip: feest of zorgen? En past dat bij wat je hoort in het refrein?
De officiële clip op het VEVO-kanaal van Springsteen, geregisseerd door filmmaker John Sayles. Sayles monteerde concertbeelden met beelden van gewone Amerikanen in het midden van de jaren tachtig: fabrieken, arbeiders, veteranen, kinderen. Laat leerlingen na afloop beelden noemen. De meesten horen een feestelijk refrein en zien tegelijk beelden van werk en armoede: dat botst, en dat is precies de les. Verder luisteren: Springsteen speelt het later ook solo, langzaam en met akoestische gitaar, bijvoorbeeld op zijn tournee met The Ghost of Tom Joad (1995 tot 1997).
LUIDER
67 · BORN IN THE U.S.A. · BRUCE SPRINGSTEEN
DE TIJD
Terug uit Vietnam, en dan?
Van 1965 tot 1973 vechten Amerikaanse soldaten in Vietnam. Veel jonge mannen moeten verplicht het leger in: de dienstplicht. Ruim 58.000 Amerikanen sneuvelen.
De oorlog is thuis omstreden. Veteranen worden niet als helden onthaald. Veel van hen vinden geen werk, en sommigen worstelen jaren met wat ze hebben meegemaakt.
Bezoekers bij het Vietnam Veterans Memorial in Washington, november 1982.
Ongeveer 2,7 miljoen Amerikanen dienden in Vietnam. Vooral jongens uit arbeidersgezinnen belandden er: wie studeerde, kon vaak uitstel krijgen (zie ook de les over Fortunate Son). Veel veteranen kregen last van wat we nu posttraumatische stressstoornis (PTSS) noemen; die diagnose werd pas in 1980 officieel erkend. Het Vietnam Veterans Memorial in Washington, een zwarte muur met de namen van de gesneuvelden, werd in november 1982 ingewijd. De foto is van de dag voor de inwijding. Image credit: Department of Defense. American Forces Information Service. Defense Visual Infor / Wikimedia Commons (Public domain)
LUIDER
67 · BORN IN THE U.S.A. · BRUCE SPRINGSTEEN
DE MAKER
Een rocker uit New Jersey luistert naar veteranen
Bruce Springsteen (1949) groeit op in een arbeidersgezin in New Jersey. Hij wordt zelf in 1968 afgekeurd voor het leger, maar jongens uit zijn buurt gaan wel.
Eind jaren zeventig raakt hij bevriend met Ron Kovic, een veteraan in een rolstoel. Via hem leert hij andere veteranen kennen. In 1981 geeft hij een benefietconcert voor hun organisatie.
1981
SPRINGSTEEN SPEELT IN LOS ANGELES VOOR DE VIETNAM VETERANS OF AMERICA
Ron Kovic schreef het boek Born on the Fourth of July (1976) over zijn verlamming in Vietnam en zijn verzet tegen de oorlog; Oliver Stone verfilmde het in 1989 met Tom Cruise. Kovic stelde Springsteen voor aan Bobby Muller, medeoprichter van de Vietnam Veterans of America. Het benefietconcert van 20 augustus 1981 in de Los Angeles Sports Arena bracht ongeveer 100.000 dollar op; Muller zei later dat zijn organisatie zonder Springsteen had moeten stoppen. De drummer van Springsteens eerste band The Castiles, Bart Haynes, sneuvelde in Vietnam. De titel Born in the U.S.A. kwam van een filmscenario van Paul Schrader, dat Springsteen in 1981 had liggen.
LUIDER
67 · BORN IN THE U.S.A. · BRUCE SPRINGSTEEN
DE TEKST
Waar gaat het over?
Volledige tekst: genius.com
HET BEGIN
De ik-figuur komt uit een stadje zonder toekomst. Na een probleem met de politie belandt hij in het leger, en wordt hij naar Vietnam gestuurd.
THUISKOMST
Terug in Amerika krijgt hij geen baan. Hij klopt aan bij de hulp voor veteranen, maar ook daar wordt hij weggestuurd.
VERLIES
Zijn broer vocht aan zijn zijde en kwam niet terug. Wat overblijft is een foto en een herinnering.
REFREIN
Steeds weer roept hij waar hij geboren is. Na alles wat je hebt gehoord, klinkt dat niet als trots, maar als woede en wanhoop.
Lees de tekst samen via de link (auteursrechtelijk beschermd, daarom niet op de dia). Wijs op het perspectief: een gewone man vertelt zijn eigen verhaal, geen politicus of held. Het lied eindigt zonder oplossing: jaren later heeft hij nog steeds nergens een plek. De slag bij Khe Sanh (1968), die in het lied genoemd wordt, was een van de zwaarste gevechten van de oorlog. Doorvraag: als je alleen het refrein kent, wat mis je dan?
LUIDER
67 · BORN IN THE U.S.A. · BRUCE SPRINGSTEEN
VRAAG
Waarom zingen zoveel mensen het refrein mee als een trots, vaderlandslievend lied?
Het refrein klinkt als gejuich, de kritiek zit in de verhalen
Springsteen schreef het refrein later, om een hit te scoren
De coupletten zijn in moeilijk Engels, het refrein niet
Het refrein vertelt over overwinningen van het leger
Het goede antwoord: het refrein klinkt als gejuich, maar de kritiek zit in de verhalen van de coupletten. Wie alleen de titel en het refrein hoort, met de dreunende drums eronder, hoort een volkslied. Wie naar de coupletten luistert, hoort het verhaal van een veteraan die in de steek is gelaten. De verwachte misvatting is dat het refrein zelf over overwinning gaat. Doorvraag: is het de fout van de luisteraar of van het lied, dat het zo vaak verkeerd begrepen wordt?
LUIDER
67 · BORN IN THE U.S.A. · BRUCE SPRINGSTEEN
DE MUZIEK
Een stadionrocker die klaagt
De sound
Een groot, feestelijk geluid: een synthesizer met een kort herhaald motief en keiharde drums. Het klinkt als een stadion vol mensen.
De stem
Springsteen zingt niet mooi, hij schreeuwt. Zijn rauwe stem klinkt boos en schor. Luister goed: dat is geen juichen, dat is woede.
Het contrast
Een wanhopig verhaal in een feestelijke verpakking. Dat maakt het lied een wereldhit, en precies daardoor wordt het verkeerd begrepen.
Verdieping voor muziekleerlingen en conservatoriumstudenten. Springsteen nam het lied begin 1982 eerst op als kale, akoestische demo thuis, tijdens de opnames voor Nebraska. Op 27 april 1982 nam hij het met de E Street Band op in de Power Station in New York, grotendeels live in de studio. Roy Bittan speelt het openingsmotief op een Yamaha CS-80-synthesizer; producer Chuck Plotkin noemde de drums van Max Weinberg exploderend. Vergelijk de bandversie met de akoestische demo op het verzamelalbum Tracks (1998): dezelfde woorden, maar zonder het feestgeluid klinkt het ineens als een klaaglied. Doorvraag: welke versie protesteert sterker?
LUIDER
67 · BORN IN THE U.S.A. · BRUCE SPRINGSTEEN
DE NAWERKING
De president wil het lied lenen
In 1984 wil president Ronald Reagan herkozen worden. Op 19 september prijst hij Springsteen op een bijeenkomst in New Jersey: zijn liedjes gaan volgens Reagan over hoop.
Twee dagen later reageert Springsteen op een concert. Hij vraagt zich hardop af welk album de president dan gehoord heeft, en speelt een nummer over armoede en werkloosheid.
Ronald Reagan op een verkiezingsbijeenkomst in Hammonton, New Jersey, 19 september 1984.
Een week eerder, op 13 september 1984, had de conservatieve columnist George Will Springsteen in een krantencolumn geprezen als voorbeeld van Amerikaanse trots, na een concert in Maryland. Reagans team pikte dat op. Springsteen reageerde op 21 september in Pittsburgh en speelde daarna Johnny 99, van zijn sombere album Nebraska. Ook later wilden politici het lied gebruiken, van verschillende partijen; Springsteen maakte vaak bezwaar. Het nummer stond in 1985 in de Nederlandse top 5. De foto is van Reagan in Hammonton op 19 september 1984. Image credit: President (1981-1989 : Reagan). White House Photographic Office. 1981-1989 / Wikimedia Commons (Public domain)
Eens
Oneens
LUIDER
67 · BORN IN THE U.S.A. · BRUCE SPRINGSTEEN
STELLING
Wat een lied betekent, bepaalt de luisteraar, niet de maker.
Discussiemoment, ongeveer 5 minuten. Laat eerst stemmen. Doorvraag 1: mag een politicus een lied gebruiken dat tegen zijn eigen beleid ingaat, als hij de rechten betaalt? Doorvraag 2: ken je een liedje dat jij anders opvatte dan de maker bedoelde, en is jouw betekenis dan fout? Beide kanten zijn te verdedigen: een lied leeft door bij zijn publiek, maar de maker weet wat hij wilde zeggen.
LUIDER
67 · BORN IN THE U.S.A. · BRUCE SPRINGSTEEN
TERUG NAAR DE VRAAG
Hoe kan een lied vol kritiek op Amerika klinken als een feestlied voor Amerika?
WAT BLIJFT
Born in the U.S.A. vertelt het verhaal van een Vietnamveteraan die thuis geen werk, geen hulp en geen plek vindt.
Het refrein klinkt als een juichkreet en de muziek als een feest, maar de coupletten en de schreeuwende stem laten woede horen.
Wie alleen het refrein hoort, hoort een volkslied: zo kon zelfs een president er zijn eigen boodschap in horen.
This item has no instructions
LUIDER
67 · BORN IN THE U.S.A. · BRUCE SPRINGSTEEN
Welke vraag zou je een politicus stellen die Born in the U.S.A. op zijn bijeenkomst draait?
Exitvraag. Een goed antwoord laat zien dat de leerling het verschil tussen refrein en coupletten snapt, bijvoorbeeld: weet u dat dit lied gaat over een veteraan die door zijn land in de steek is gelaten, en wat doet u voor zulke mensen? Verwachte fout: een algemene vraag over de politiek of over Springsteen zonder verband met de inhoud van het lied.
LUIDER
67 · BORN IN THE U.S.A. · BRUCE SPRINGSTEEN
LUISTER VERDER
ALLE SONGS IN ÉÉN PLAYLIST
Van This Land Is Your Land tot Europapa, in de volgorde van de lessen. Scan de code met je telefoon of zoek in Spotify op Nog LUIDER.
Slotdia: de playlist Nog LUIDER op Spotify (https://open.spotify.com/playlist/1MKkOy8x2kUy2eBNNylHfG), met de songs van de reeks in lesvolgorde. Leerlingen kunnen thuis verder luisteren. Un violador en tu camino van Las Tesis staat niet op Spotify.
