Omvang en bestaansrecht (Bedrijfseconomie vwo), les 2: Examentraining

• New lesson editor
• Bedrijfseconomie
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4-6

Introduction

Examentraining met vier vraagtypen: marktaandeel berekenen, omvang vergelijken, indelen met bestaansrecht en bijdragen herkennen. Elk vraagtype heeft uitleg en twee vragen in examenstijl met casus of berekening; de uitwerkingen staan in de notities.

Maasvlakte, Rotterdam. Foto: Adl252, CC BY-SA 4.0

EXAMENSTOF · PERSPECTIEF · OMVANG

Examentraining

Omvang en bestaansrecht: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Adl252 / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

EXAMENSTOF · PERSPECTIEF · OMVANG

Wat ga je kunnen?

Ik kan omvang en marktaandeel berekenen en vergelijken, en een organisatie in een casus indelen en haar bestaansrecht en bijdragen uitleggen.

EXAMENSTOF · PERSPECTIEF · OMVANG

Zo pak je een examenvraag aan

• 1. Lees: onderstreep de gegevens: afzet, omzet, de totale markt en de doelstelling.

• 2. Bepaal: gaat het om afzet of omzet, en om absolute of relatieve omvang?

• 3. Reken of redeneer: deel door de totale markt, of koppel de organisatie aan een behoefte en een bijdrage.

• 4. Controleer: schat het antwoord: kan een aandeel boven 100% uitkomen? Procent of procentpunt?

EXAMENSTOF · PERSPECTIEF · OMVANG

Marktaandeel berekenen

• Casus: bakkerij Rijn verkoopt 45.000 broden voor € 99.000.

• In de regio worden 300.000 broden verkocht voor € 600.000.

• Marktaandeel = eigen afzet of omzet / totale afzet of omzet van de markt × 100%.

Wat is het marktaandeel in afzet van bakkerij Rijn?

A

6,7%

B

15%

C

45%

D

85%

Syllabus 14.1.1: 45.000 / 300.000 × 100% = 15%. Verwachte fouten: de breuk omdraaien (300.000 / 45.000 is ongeveer 6,7), het getal 45.000 als percentage lezen, of 100% min 15%.

Omzet € 99.000, marktomzet € 600.000: aandeel?

Syllabus 14.1.1: 99.000 / 600.000 × 100% = 16,5%. Het aandeel in omzet (16,5%) is hoger dan in afzet (15%): de gemiddelde prijs van Rijn is € 99.000 / 45.000 = € 2,20 per brood, tegen € 600.000 / 300.000 = € 2,00 in de markt. Verwachte fout: het aandeel in afzet geven.

EXAMENSTOF · PERSPECTIEF · OMVANG

Omvang vergelijken

• De absolute omvang kan groeien terwijl het marktaandeel daalt: dat gebeurt als de markt sneller groeit dan de organisatie.

• Let op het verschil tussen procent en procentpunt bij veranderingen van het marktaandeel.

De omzet van webshop Nova stijgt van € 4 miljoen naar € 4,4 miljoen. De markt groeit van € 20 miljoen naar € 28 miljoen. Wat klopt?

A

Omzet en marktaandeel stijgen allebei

B

Omzet stijgt, marktaandeel blijft 20%

C

Omzet daalt omdat het marktaandeel daalt

D

Omzet stijgt, marktaandeel daalt naar 15,7%

Syllabus 14.1.1: vorig jaar 4 / 20 = 20%, nu 4,4 / 28 = 15,7%. De absolute omvang groeit met 10%, de markt met 40%, dus de relatieve omvang daalt. Verwachte fout: uit een stijgende omzet afleiden dat het marktaandeel ook stijgt.

Aandeel 12% naar 15%: hoeveel procent groei?

Syllabus 14.1.1: de stijging is 3 procentpunt; de procentuele groei is 3 / 12 × 100% = 25%. Verwachte fout: 3% antwoorden (procentpunt en procent verwisseld).

EXAMENSTOF · PERSPECTIEF · OMVANG

Indelen en bestaansrecht

• Deel een organisatie in op haar doelstelling, niet op haar sector of rechtsvorm.

• Bestaansrecht vraagt om een behoefte: verdwijnt de behoefte, dan komt het bestaansrecht in gevaar.

Museum Delta maakt resultaat en steekt dat in nieuwe tentoonstellingen. Welke doelstelling heeft het?

A

Niet-commercieel: het resultaat gaat naar het doel

B

Commercieel, omdat het een positief resultaat maakt

C

Commercieel, omdat het entree vraagt aan bezoekers

D

Geen van beide, want een museum hoort bij de overheid

Syllabus 14.1.2: het museum wil vooral een maatschappelijk doel bereiken (kunst en erfgoed tonen); een positief resultaat dat terugvloeit naar dat doel maakt het niet commercieel. Verwachte fout: denken dat een niet-commerciële organisatie geen resultaat mag maken.

Door thuiswerken kopen kantoormedewerkers minder lunch. Broodjeszaak Pit verliest bijna al haar klanten. Wat komt in gevaar?

A

Haar doelstelling, want die was commercieel

B

Haar innovatie, want ze verkoopt hetzelfde

C

Haar bestaansrecht, want de behoefte neemt af

D

Haar belastingopbrengsten, maar niet haar banen

Syllabus 14.2.1: thuiswerken laat de behoefte aan lunch bij kantoren afnemen, waardoor het bestaansrecht van Pit in gevaar komt. Ook banen, inkomen en belastingopbrengsten vallen dan weg. Verwachte fout: de doelstelling of de bijdragen als hoofdgevolg noemen.

EXAMENSTOF · PERSPECTIEF · OMVANG

Bijdragen herkennen

• Noem de bijdrage die uit de casus blijkt: werkgelegenheid, inkomen, innovatie en/of verbetering, belastingopbrengsten of circulariteit.

• Geef een reden uit de casus: wat doet de organisatie precies waar de samenleving iets aan heeft?

Fabriek Rond maakt nieuwe tapijttegels van oude visnetten. Welke twee bijdragen blijken vooral?

A

Werkgelegenheid en inkomen

B

Belastingopbrengsten en inkomen

C

Circulariteit en innovatie en/of verbetering

D

Werkgelegenheid en belastingopbrengsten

Syllabus 14.2.1: oude visnetten krijgen een nieuw leven als grondstof (circulariteit) en dat vraagt een nieuwe werkwijze en een nieuw product (innovatie en/of verbetering). Banen, inkomen en belasting levert elke fabriek; ze blijken niet speciaal uit deze casus. Verwachte fout: de algemene bijdragen kiezen omdat die altijd kloppen.

Repaircafé: in welke behoefte voorziet het?

Syllabus 14.2.1: goed is de behoefte om kapotte spullen te laten repareren in plaats van weg te gooien, zodat ze langer meegaan en er minder afval is (circulariteit). Ook goed: goedkope reparatie of ontmoeting in de buurt. Verwachte fout: alleen de dienst (repareren) noemen zonder de behoefte.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Marktaandeel berekenen

2

Omvang vergelijken

3

Indelen en bestaansrecht

4

Bijdragen herkennen

EXAMENSTOF · PERSPECTIEF · OMVANG

Tips voor op het examen

• Reken marktaandeel altijd uit met de totale markt als noemer en schrijf op of het over afzet of omzet gaat.

• Procent en procentpunt: een verandering van het marktaandeel in punten is geen procentuele groei.

• Deel in op doelstelling, niet op sector of rechtsvorm.

• Noem bij een bijdrage altijd wat de organisatie in de casus doet: banen, inkomen, belasting, iets nieuws of hergebruik.