Tempo en dynamiek (Muziek vmbo), les 2: Examentraining

• New lesson editor
• Muziek
• Middelbare school
• vmbo g, t
• Leerjaar 3,4

Introduction

Examentraining met luisterfragmenten: tempo benoemen, pop-tempo en tempowijzigingen, dynamiektekens invullen en het verloop beschrijven.

LUISTEREN · TEMPO, DYNAMIEK

EXAMENTRAINING

Tempo en dynamiek: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Hossein Razaqnejad / Wikimedia Commons, CC BY 4.0

♪ LUISTEREN · TEMPO, DYNAMIEK

WAT GA JE KUNNEN?

Ik kan bij een luisterfragment het tempo en het verloop van de dynamiek benoemen en dynamiektekens invullen.

♪ LUISTEREN · TEMPO, DYNAMIEK

ZO PAK JE EEN EXAMENVRAAG AAN

• 1. Lees: gaat de vraag over tempo (snelheid) of over dynamiek (volume)?

• 2. Luister: let de eerste keer op de snelheid en de tweede keer op het volume.

• 3. Kies: gebruik de woorden uit de uitleg, zoals allegro, slow, crescendo of fade-out.

• 4. Check: klopt je antwoord met wat je hoorde? Verandert er iets, dan zoek je een woord voor de verandering.

Dirigente Tetiana Kalinichenko

♪ LUISTEREN · TEMPO, DYNAMIEK

VRAAGTYPE 1: HET TEMPO BENOEMEN

• Je hoort een fragment en kiest de tempo-aanduiding.

• Klassiek: adagio is langzaam, andante is rustig, allegro is snel.

• Tik mee met de maat: gaat je hand snel, dan is het allegro.

Image credit: Uatema / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

Video: Rossini: Willem Tell, ouverture (finale), Cincinnati Pops Orchestra o.l.v. Erich Kunzel, kanaal Cincinnati Pops Orchestra - Topic. Leerlingen horen een snel, galopperend ritme. Goede antwoord: allegro (snel). Verwachte fout: andante kiezen omdat de melodie vrolijk klinkt, terwijl het tempo duidelijk snel is.

Beluister het fragment. Welke tempo-aanduiding past het beste?

A

allegro

B

adagio

C

andante

D

slow

Het tempo is snel, dus allegro. Wie andante kiest, laat zich leiden door de vrolijke sfeer. Slow is een popterm en past niet bij klassieke muziek.

Een stuk heeft de aanduiding adagio. Hoe is het tempo?

A

rustig

B

snel

C

steeds sneller

D

langzaam

Adagio is langzaam. Wie rustig kiest, haalt adagio en andante door elkaar. Steeds sneller is accelerando.

♪ LUISTEREN · TEMPO, DYNAMIEK

VRAAGTYPE 2: POP-TEMPO EN TEMPOWIJZIGINGEN

• In de pop heet het tempo slow, medium of uptempo.

• Verandert het tempo? Steeds sneller is accelerando, steeds langzamer is ritenuto.

• Let op: gaat het steeds sneller of juist steeds langzamer?

Video: Adele: Someone Like You (officiële video), kanaal Adele. Leerlingen horen piano en zang in een rustig, langzaam tempo. Goede antwoord: slow. Verwachte fout: medium kiezen. Laat leerlingen meetikken: het tempo is duidelijk langzaam.

Beluister het fragment. Welk tempo past bij dit popnummer?

A

medium

B

slow

C

uptempo

D

accelerando

Het nummer is langzaam. Wie medium kiest, hoort de rustige sfeer maar vergeet dat het tempo echt langzaam is. Accelerando is geen tempo maar een tempowijziging.

Een stuk wordt aan het slot steeds langzamer en steeds zachter. Welke woorden passen?

A

ritenuto en decrescendo

B

accelerando en decrescendo

C

ritenuto en crescendo

D

accelerando en crescendo

Langzamer is ritenuto, zachter is decrescendo. Wie accelerando kiest, haalt sneller en langzamer door elkaar.

Dynamiektekens invullen

♪ LUISTEREN · TEMPO, DYNAMIEK

VRAAGTYPE 3: DYNAMIEKTEKENS INVULLEN

• Je krijgt een schema met een of meer tekens en vult het ontbrekende teken in.

• Een crescendo gaat naar harder, een decrescendo naar zachter.

• Zoek eerst het teken dat al gegeven is en redeneer vanaf daar.

Image credit: Eigen afbeelding / LessonUp

Welk teken hoort op de plek van het vraagteken in de afbeelding?

A

pp

B

p

C

ff

D

mf

Na een crescendo komt het hardste punt, en dat klinkt heel hard: ff. Wie pp kiest, kijkt alleen naar de gegeven tekens in plaats van naar de richting van de haken.

Video: Ravel: Boléro, London Symphony Orchestra o.l.v. Valery Gergiev, kanaal London Symphony Orchestra. Leerlingen horen alleen een heel zachte snaredrum met een ritme dat blijft terugkomen, daarna komt er heel zachtjes een melodie bij. Ravel schreef het begin pianissimo voor. Goede antwoord: pp. Verwachte fout: mf, omdat leerlingen de zachte snaredrum als gewoon volume horen.

Beluister het fragment. Welk dynamiekteken hoort bij het begin?

A

mf

B

pp

C

f

D

ff

Het begin is heel zacht: pp. Wie mf kiest, hoort de ritmische snaredrum als gewoon volume.

♪ LUISTEREN · TEMPO, DYNAMIEK

VRAAGTYPE 4: HET VERLOOP BESCHRIJVEN

• Je zet tekens op volgorde of beschrijft hoe het volume verandert.

• Van zacht naar hard: pp, p, mf, f, ff.

• Plotseling is terrassendynamiek, geleidelijk is overgangsdynamiek.

Zet de tekens op volgorde, van zacht naar hard

1

f

2

pp

3

ff

4

p

5

mf

Van zacht naar hard: pp, p, mf, f, ff. Veelgemaakte fout: mf te hard plaatsen, na f.

Wat gebeurt er bij terrassendynamiek?

Goed: het volume verandert plotseling, in trappen, zonder crescendo. Verwachte fout: zeggen dat het steeds harder wordt.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Het tempo benoemen

2

Pop-tempo en tempowijzigingen

3

Dynamiektekens invullen

4

Het verloop beschrijven

Bespreek de uitslag en laat leerlingen met een bekend nummer oefenen: wat is het tempo en hoe verandert het volume?

♪ LUISTEREN · TEMPO, DYNAMIEK

TIPS VOOR OP HET EXAMEN

• Luister de eerste keer alleen naar het tempo en de tweede keer alleen naar het volume.

• Tik mee met de maat: gaat je hand snel, dan is het allegro of uptempo.

• Steeds sneller of langzamer gaat over tempo, steeds harder of zachter over dynamiek.

• Zoek bij een verandering eerst: geleidelijk of plotseling? Dat vertelt je het woord.