Tempo en dynamiek (Muziek vwo), les 3: Terugblik quiz

• New lesson editor
• Muziek
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4-6

Introduction

Terugblik met elf quizvragen over tempo en dynamiek, waaronder twee luistervragen. Voor leerlingen vwo die zich voorbereiden op het centraal examen muziek.

VAKTHEORIE · TEMPO EN DYNAMIEK

QUIZ

Terugblik: Tempo en dynamiek

Les 3 van 3. Leerlingen beantwoorden individueel; bespreek na elke paar vragen kort de antwoorden. Image credit: Hossein Razaqnejad / Wikimedia Commons, CC BY 4.0

Video: Eagles: Hotel California, kanaal Eagles. Leerlingen horen de gitaarsolo aan het eind van het nummer, die langzaam zachter wordt tot stilte. Goede antwoord: een fade-out. Verwachte fout: een ritenuto kiezen omdat het slot als een afscheid klinkt; het tempo blijft gelijk, alleen het volume daalt.

Hoe eindigt dit nummer?

A

Met een fade-out

B

Met een sforzando

C

Met een ritenuto

D

Met terrassendynamiek

De gitaren gaan door in hetzelfde tempo maar het volume daalt tot stilte: een fade-out. Een ritenuto zou het tempo juist vertragen.

Video: Chopin: Nocturne op. 9 nr. 2, Arthur Rubinstein, kanaal SonyClassicalVEVO. Leerlingen horen een zangerige melodie boven een wiegende begeleiding. Let op hoe de melodie hier en daar wordt gerekt en daarna weer wordt ingehaald, terwijl de begeleiding rustig doorgaat: rubato. Verwachte fout: een strak, metronoomachtig tempo verwachten, terwijl de pianist de melodie vrij speelt.

Welk kenmerk van het tempo hoor je in dit fragment?

A

Een strak tempo dat steeds gelijk blijft

B

Een accelerando naar het einde van het fragment

C

Rubato: de melodie rekt en haast zich vrij

D

Een plotselinge wissel van presto naar largo

De pianist speelt de melodie vrij en keert terug naar het tempo van de begeleiding: rubato. Verwachte fout: een strak tempo kiezen.

Wat onderscheidt rubato van een ritenuto?

A

Rubato: steeds sneller. Ritenuto: steeds langzamer

B

Rubato: volume. Ritenuto: tempo

C

Rubato: gemiddeld gelijk tempo. Ritenuto: langzamer

D

Rubato staat met een metronoomgetal in de partituur

Bij rubato blijft het tempo over het geheel gelijk, bij een ritenuto wordt het echt langzamer. Veelgemaakte fout: beide als tempowijziging zien.

Verloop: p, crescendo, ff, decrescendo, p. Hoe ziet het volume eruit?

A

Een heuvel: omhoog naar het midden, dan omlaag

B

Een trap die steeds hoger wordt

C

Een rechte horizontale lijn

D

Een dal: eerst omlaag en dan omhoog

Van p via een crescendo naar ff en weer terug naar p vormt een heuvel. Verwachte fout: de trap, die bij terrassendynamiek hoort.

Welke situatie is echodynamiek?

A

Een frase wordt in één keer veel harder

B

Een frase verdwijnt in een fade-out

C

Een frase begint met een sforzando

D

Een frase klinkt f en wordt direct p herhaald

Een harde frase die direct zacht terugkomt is een echo. De andere antwoorden zijn terrassendynamiek, fade-out en sforzando.

Wat betekent sf boven één akkoord in een p-passage?

A

Het hele stuk wordt geleidelijk harder

B

Dat akkoord wordt plotseling sterk aangezet

C

Het tempo wordt plotseling sneller

D

Het volume valt weg tot stilte

Een sforzando accentueert één akkoord. De passage blijft daarna p. Wie geleidelijk harder kiest, verwart het met een crescendo.

Zet op volgorde, van langzaam naar snel

1

Allegro

2

Moderato

3

Largo

4

Andante

5

Presto

Van langzaam naar snel: largo, andante, moderato, allegro, presto. Veelgemaakte fout: moderato en andante omwisselen.

Waarom speelt een pianist soms rubato?

Een goed antwoord: om de muziek expressief, zangerig of vrij te laten klinken, zoals een zanger tussendoor adem haalt. Verwachte fout: zeggen dat de pianist uit de maat raakt.

Vul in: tempoverloop

Een stuk dat begint in adagio en eindigt in presto gaat van langzaam naar snel, bijvoorbeeld door een accelerando in het midden.

adagio

presto

accelerando

ritenuto

moderato

Veelgemaakte fout: ritenuto invullen. Dat is juist langzamer worden.

Een stuk begint met presto en eindigt met rit. Welk effect heeft dat?

A

Een vlot stuk dat aan het eind afremt

B

Een traag stuk dat aan het eind versnelt

C

Een stuk zonder enige tempowijziging

D

Een stuk dat steeds zachter wordt

Presto is snel en rit. vertraagt: het stuk remt aan het eind af. Wie het omgekeerde kiest, draait ritenuto en accelerando om.

Welke bewering over uitvoeringspraktijk klopt?

A

Alle uitvoeringen hebben exact hetzelfde tempo

B

Het tempo ligt vast zodat uitvoeringen niet verschillen

C

Musici kiezen binnen de aanduiding een eigen tempo

D

Alleen de componist bepaalt het tempo van een opname

Binnen de aanduiding hebben uitvoerders ruimte voor een eigen tempokeuze. Zo kunnen twee opnamen sterk verschillen, zoals bij Gould.

Hoe zeker voel je je over dit onderwerp?

1

Heel zeker

2

Redelijk zeker

3

Niet zo zeker

4

Helemaal niet zeker

Gebruik de uitslag om te bepalen of je een onderdeel herhaalt.

♪ VAKTHEORIE · TEMPO EN DYNAMIEK

GOED GEDAAN!

Je kunt nu tempo en dynamiek benoemen, een verloop beschrijven en de keuzes van componist en uitvoerders duiden. Vergelijk thuis twee opnamen van hetzelfde stuk en beschrijf het verschil in tempo en dynamiek, dan ben je klaar voor het examen.