Collega's coachen en begeleiden (Mbo-Verpleegkundige mbo niveau 4, les 11)

K L I N I S C H E B L I K

M B O - V E R P L E E G K U N D I G E   ·   N I V E A U 4

Collega's coachen en begeleiden

Een student loopt vandaag met je mee, en een nieuwe collega kent de afdeling nog niet. Hoe help je ze verder, zonder alles over te nemen?

Les 11  ·  Coacht en begeleidt collega's

1 / 17
next
Slide 1: Slide
New lesson editorZorg en welzijnMBOStudiejaar 1-3

This lesson contains 17 slides, with interactive quizzes and text slides.

Report this lesson

Introduction

Studenten Mbo-Verpleegkundige leren een begeleidingsstijl te kiezen die past bij de collega en de taak, geven feedback en feedforward op concreet gedrag en oefenen een coachgesprek met LSD en open vragen. Mbo niveau 4, werkproces P2-K1-W2, ongeveer 40 minuten.

Items in this lesson

K L I N I S C H E B L I K

M B O - V E R P L E E G K U N D I G E   ·   N I V E A U 4

Collega's coachen en begeleiden

Een student loopt vandaag met je mee, en een nieuwe collega kent de afdeling nog niet. Hoe help je ze verder, zonder alles over te nemen?

Les 11  ·  Coacht en begeleidt collega's

Over deze les: les 11 van de serie Klinische blik, beroepslessen voor de opleiding Mbo-Verpleegkundige (mbo niveau 4), ongeveer 40 minuten. Studenten leren een begeleidingsstijl te kiezen die past bij de collega en de taak, feedback en feedforward te geven op concreet gedrag en een collega te coachen met open vragen en LSD.

Koppeling: kwalificatiedossier Verzorging en verpleging (crebo 23453, geldig vanaf 1 augustus 2026), kwalificatie Mbo-Verpleegkundige (crebo 27145). Profieldeel P2-K1 Organiseert en coördineert de zorgverlening, werkproces P2-K1-W2 Coacht en begeleidt collega's. Leerresultaat uit de body of knowledge van de MBO Raad: monitort de werkzaamheden van nieuwe collega's en past waar nodig passende begeleidingsstijlen en coachingstechnieken toe.

Foto: Direct Media (StockSnap), CC0 Image credit: Direct Media (StockSnap), CC0 Image credit: LessonUp

L E E R D O E L E N

LES 11

Na deze les:

1

Je kan een begeleidingsstijl kiezen die past bij de bekwaamheid en motivatie van een collega.

2

Je kan feedback en feedforward geven op concreet gedrag.

3

Je kan een collega coachen met open vragen en LSD.

Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.

S T A R T V R A A G

LES 11

Een nieuwe collega vraagt je hoe ze een wond moet verzorgen. Wat doe jij als eerste?

1

Ik doe het een keer voor

2

Ik vraag wat ze al weet

3

Ik geef haar het protocol

4

Ik laat haar het zelf proberen

Startvraag: laat studenten kiezen zonder uitleg vooraf en vraag een paar keuzes toe te lichten. Alle antwoorden kunnen goed zijn: het hangt af van wie de collega is. Een ervaren verpleegkundige die net op de afdeling werkt, heeft iets anders nodig dan een eerstejaars student. Wie eerst vraagt wat de ander al weet, kan daarna een passende keuze maken. Kom aan het eind van de les terug op deze vraag.

K E R N B E G R I P

LES 11

K E R N B E G R I P

Begeleidingsstijl

De manier waarop je een collega helpt bij een taak: hoeveel je stuurt en hoeveel je steunt. Welke stijl past, hangt af van hoe bekwaam en gemotiveerd de collega is voor die taak.

Kernbegrip: sturen betekent dat je zegt wat iemand moet doen en hoe. Steunen betekent dat je luistert, aanmoedigt en vertrouwen geeft. Benadruk dat het om een taak gaat, niet om een persoon. Een collega die tien jaar ervaring heeft, kan bij een nieuw systeem toch veel sturing nodig hebben. In de beroepscode staat dat je het goed functioneren van collega's ondersteunt en bijdraagt aan een veilige leeromgeving voor leerlingen, studenten en stagiaires: Nationale Beroepscode, artikel 3.1.

V I E R S T I J L E N

LES 11

Sturen en steunen

Je kiest uit vier begeleidingsstijlen:

  • instruerend: veel sturen, weinig steunen. Je legt uit en doet voor.

  • coachend: veel sturen en veel steunen. Je legt uit en denkt samen na.

  • ondersteunend: weinig sturen, veel steunen. Je luistert en geeft vertrouwen.

  • delegerend: weinig sturen, weinig steunen. Je laat de taak over.

Uitleg: deze vier stijlen noemt de body of knowledge bij het kwalificatiedossier. Ze gaan terug op het model van situationeel leidinggeven van Paul Hersey en Ken Blanchard. De vuistregel: hoe minder bekwaam iemand is voor de taak, hoe meer je stuurt. Hoe onzekerder iemand is, hoe meer je steunt. Een student die enthousiast maar onervaren is, begeleid je instruerend. Een ervaren collega die onzeker is, heeft vooral steun nodig. Delegeren doe je alleen als de collega bekwaam is voor de taak. Bij voorbehouden handelingen gelden ook de regels die je in les 7 leerde.

V R A A G

LES 11

Jesse werkt al jaren als verpleegkundige en is net begonnen op jouw afdeling. Hij heeft veel ervaring met ontslaggesprekken en wil die graag zelf voeren. Welke stijl past bij die taak?

A

Instruerend

B

Coachend

C

Ondersteunend

D

Delegerend

Antwoord: D. Jesse is bekwaam en gemotiveerd voor deze taak, dus je laat de taak aan hem over. Je blijft wel bereikbaar en bespreekt de afspraken van de afdeling. Instruerend en coachend geven te veel sturing: dat kan voor een ervaren collega betuttelend voelen. Ondersteunend is niet nodig, want hij is niet onzeker.

C A S U S

LES 11

A V O N D D I E N S T , R E V A L I D A T I E

M I L A

Eerstejaars student, eerste keer een transfer

J E S S E

Ervaren, kent het zorgdossier hier nog niet

O M A R

Ervaren, onzeker sinds een fout vorige week

Wie heeft wat nodig?

Jij begeleidt vanavond deze drie collega's. Kies voor ieder een begeleidingsstijl. Waarom kies je die?

Casus: laat studenten eerst zelf kiezen en daarna in tweetallen vergelijken. Mila is gemotiveerd maar onervaren: instruerend, je legt uit en doet de transfer eerst voor. Jesse is bekwaam als verpleegkundige, maar het zorgdossier is nieuw voor hem: voor die taak instruerend of coachend, voor de zorg zelf delegerend. Omar kan het wel, maar is onzeker: ondersteunend, je luistert en geeft vertrouwen. Laat zien dat je per persoon en per taak een andere stijl kiest.

Hulp voor wie vastloopt: stel bij elke collega twee vragen: kan hij of zij deze taak, en durft hij of zij het?

V R A A G

LES 11

Omar maakte vorige week een fout. Nu vraagt hij bij elke beslissing wat jij ervan vindt. Wat past het best?

A

Luisteren en hem vertrouwen geven

B

Alle handelingen opnieuw voordoen

C

Hem met rust laten tot het overgaat

D

Zijn zorgvragers tijdelijk overnemen

Antwoord: A. Omar is bekwaam, maar onzeker. Dat vraagt om een ondersteunende stijl: weinig sturen, veel steunen. Vraag wat hij zelf zou doen en bevestig wat goed gaat. Alles opnieuw voordoen past bij iemand die de taak nog niet kan. Hem met rust laten of zijn werk overnemen helpt hem niet om weer vertrouwen te krijgen. Een fout bespreekbaar maken en ervan leren hoort bij een veilige cultuur: Nationale Beroepscode, artikel 1.7.

F E E D B A C K G E V E N

LES 11

Terugkijken en vooruitkijken

Feedback kijkt terug: wat deed de ander, en wat was het effect? Feedforward kijkt vooruit: wat kan de ander de volgende keer doen?

  • Benoem concreet gedrag dat je zelf zag.

  • Spreek vanuit jezelf: 'ik zag', 'ik merkte'.

  • Vertel wat het effect was.

  • Vraag wat de ander ervan vindt.

Vergeet het compliment niet als iets goed ging.

Uitleg: de body of knowledge noemt feedback en feedforward geven en ontvangen, en complimenten geven en ontvangen. Concreet gedrag is iets wat je kunt zien of horen, zoals 'je zette de remmen niet vast'. Een oordeel over de persoon, zoals 'je bent slordig', roept verzet op en helpt niet. Feedforward maakt feedback bruikbaar: de ander weet wat hij of zij de volgende keer kan doen. Volgens de beroepscode bewaak je dat het vragen, geven en ontvangen van feedback open en veilig kan gebeuren: Nationale Beroepscode, artikel 3.1. Vraag studenten welke feedback zij op stage het meest hielp.

V R A A G

LES 11

Welke zin is goede feedback aan een student?

A

Je bent echt slordig met het zorgdossier.

B

Ik zag dat je de pijnscore niet noteerde.

C

Het ging wel goed, maar het kan beter.

D

Iedereen vindt dat je te snel werkt.

Antwoord: B. Deze zin benoemt concreet gedrag en spreekt vanuit de verpleegkundige zelf. Een goede vervolgzin is het effect: daardoor kon de nachtdienst de pijn niet evalueren. A is een oordeel over de persoon. C is te vaag: de student weet niet wat beter kan. D verschuilt zich achter anderen en noemt geen concreet gedrag.

C A S U S

LES 11

Revalidatie, avonddienst

Mila helpt meneer De Wit uit bed naar zijn rolstoel. Ze legt rustig uit wat ze gaat doen en wacht tot hij zover is. Ze zet de rolstoel goed naast het bed, maar vergeet de remmen. Jij ziet het en zet ze snel vast. De transfer gaat verder goed. Na de zorg wil je Mila feedback geven.

Wat zeg jij tegen Mila?

Schrijf op wat je zegt: een compliment, feedback op concreet gedrag en feedforward voor de volgende keer.

Casus: laat studenten eerst alleen schrijven en daarna een paar antwoorden voorlezen. Voorbeeldantwoord: 'Ik zag dat je meneer De Wit rustig uitlegde wat je ging doen. Hij werkte daardoor goed mee. Ik zag ook dat de remmen van de rolstoel los stonden. Daardoor had de rolstoel kunnen wegrollen en had hij kunnen vallen. Wat kun je doen om dat de volgende keer niet te vergeten?' Laat Mila zelf een oplossing bedenken, bijvoorbeeld de remmen altijd als eerste vastzetten.

Hulp voor wie vastloopt: begin met 'ik zag dat'.

C O A C H E N D B E G E L E I D E N

LES 11

Laat de ander zelf nadenken

Als je coacht, geef je niet meteen het antwoord. Je helpt de ander zelf een oplossing te vinden. Daarvoor gebruik je LSD:

  • luisteren: laat de ander uitpraten

  • samenvatten: 'Dus je vond het lastig om...'

  • doorvragen: 'Wat zou je de volgende keer anders doen?'

Stel open vragen: vragen die beginnen met wat, hoe of waardoor.

Uitleg: de body of knowledge noemt LSD en coachingstechnieken bij dit werkproces. Een open vraag kun je niet met ja of nee beantwoorden. Daardoor gaat de ander zelf nadenken, en wat je zelf bedenkt, onthoud je beter. Een gesloten vraag zoals 'Snap je het?' levert meestal alleen 'ja' op. Sluit aan bij de leerdoelen van de student of collega: vraag aan het begin van de dienst waaraan hij of zij wil werken. Let op: coachen past niet als er direct gevaar is. Dan grijp je eerst in, zoals bij de rolstoel van meneer De Wit.

O P D R A C H T

LES 11

Oefen een coachgesprek

1

Verdeel de rollen: coach, Mila en observator.

2

De coach voert het nagesprek over de transfer met LSD en open vragen.

3

De observator turft open en gesloten vragen.

4

Bespreek samen: wat werkte goed?

8

minute

00

second

in groepjes van drie

Opdracht: ongeveer 8 minuten, in groepjes van drie. Het gesprek duurt hoogstens 4 minuten, daarna bespreken ze het. Voorbeeldvragen voor de coach: 'Hoe vond je de transfer gaan?', 'Wat ging er goed?', 'Wat zou je de volgende keer anders doen?', 'Wat heb je nodig om dat te onthouden?'. De speler van Mila mag best eerst zeggen dat het goed ging: de coach vraagt dan door. Bespreek klassikaal hoeveel open vragen de coaches stelden.

Hulp voor wie vastloopt: begin met de vraag 'Hoe vond je zelf dat het ging?'.

Extra voor snelle studenten: wissel van rol en voer het gesprek met een instruerende stijl. Wat is het verschil?

S T E L L I N G

LES 11

Een goede begeleider doet een handeling altijd eerst zelf voor.

1

Eens

2

Oneens

3

Ik twijfel

Stelling: laat studenten hun keuze uitleggen. Voordoen past bij een instruerende stijl, voor iemand die de taak nog niet kan. Bij een ervaren collega zoals Jesse voelt voordoen betuttelend, en een onzekere collega zoals Omar heeft vooral vertrouwen nodig. Een goede begeleider kiest dus per persoon en per taak. Sluit af met de startvraag: wat doe je als eerste bij de nieuwe collega met de wond? Vraag eerst wat ze al weet en kan. Pas dan weet je welke stijl past.

T E R U G B L I K

LES 11

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

Een begeleidingsstijl kiezen die past bij de bekwaamheid en motivatie van een collega

2

Feedback en feedforward geven op concreet gedrag

3

Een collega coachen met open vragen en LSD

4

Geen, alle drie lukken me

Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.

V O L G E N D E L E S

Zorg coördineren en verbeteren

Je bent de coördinerend verpleegkundige van de dienst. Volgende les leer je prioriteiten stellen, taken verdelen en de zorg verbeteren met evidence-based practice en de PDCA-cyclus.

  • Je kan prioriteiten stellen en taken verdelen als je een dienst coördineert.

  • Je kan met evidence-based practice beredeneren hoe de zorg beter kan.

Volgende les: les 12 van de serie, werkproces P2-K1-W3 Coördineert en optimaliseert de zorgverlening.

Klik hier

Image credit: LessonUp