Van probleem naar beleid (Burgerschap mbo 3 en 4, Maatschappijvisies 2)

W E G W I J S

B U R G E R S C H A P   ·   N I V E A U 3 E N 4

Van probleem naar beleid

Veel jongeren vinden geen betaalbare woning. Hoe wordt zo'n probleem een plan van de overheid, en werkt dat plan ook?

Les 2  ·  Maatschappijvisies

1 / 17
next
Slide 1: Slide
New lesson editorBurgerschapMBOStudiejaar 1

This lesson contains 17 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 40 min
Report this lesson

Introduction

Studenten volgen hoe een maatschappelijk probleem beleid wordt, in vijf stappen: probleem, agenda, beleid, uitvoering en effect. Het voorbeeld is het tekort aan betaalbare woningen voor jongeren, met de regel over tijdelijke huurcontracten sinds 1 juli 2024. Ze ontdekken hoe acties van onderop en van bovenaf een probleem op de agenda zetten en zetten zelf een probleem in een groepsopdracht op de route. Mbo niveau 3 en 4, ongeveer 40 minuten. Past bij de politiek-juridische dimensie van loopbaan en burgerschap en bij het thema Maatschappijvisies en maatschappelijke vraagstukken uit het expertadvies voor het nieuwe burgerschapsonderwijs.

Items in this lesson

W E G W I J S

B U R G E R S C H A P   ·   N I V E A U 3 E N 4

Van probleem naar beleid

Veel jongeren vinden geen betaalbare woning. Hoe wordt zo'n probleem een plan van de overheid, en werkt dat plan ook?

Les 2  ·  Maatschappijvisies

Over deze les: les 2 van het thema Maatschappijvisies en maatschappelijke vraagstukken, voor mbo niveau 3 en 4, ongeveer 40 minuten. Studenten volgen de route van een probleem naar beleid in vijf stappen: probleem, agenda, beleid, uitvoering en effect. Het voorbeeld is het tekort aan betaalbare woningen voor jongeren, met de regel over tijdelijke huurcontracten als concreet stuk beleid.

Koppeling: in de huidige kwalificatie-eisen valt deze les onder de politiek-juridische dimensie (hoe politieke besluitvorming werkt en hoe je die kunt beïnvloeden). In het expertadvies voor het nieuwe burgerschap (thema Maatschappijvisies en maatschappelijke vraagstukken, eis 2) gaat het om kennis van hoe actie, beleid en regelgeving bedoeld zijn om bij te dragen aan (deel)oplossingen. Image credit: Fantaglobe11, CC BY-SA 4.0 Image credit: LessonUp

L E E R D O E L E N

LES 2

Na deze les:

1

Je kan de vijf stappen van probleem naar beleid noemen en uitleggen.

2

Je kan uitleggen hoe acties van burgers en groepen een probleem op de agenda zetten.

3

Je kan beschrijven wie beleid uitvoert en hoe je nagaat of het werkt.

Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les komen ze terug in de terugblik.

S T A R T V R A A G

LES 2

Hoe zie jij je eigen woonplek over vijf jaar?

1

Ik heb dan vast een eigen plek

2

Ik hoop het, maar ik twijfel

3

Ik woon dan waarschijnlijk nog thuis

4

Daar denk ik nog niet over na

Startvraag: vraag na de uitslag wat studenten horen van oudere broers, zussen of vrienden die een woning zoeken. Hoe lang wachten ze, wat kost een kamer? Zo begint de les bij het probleem zoals zij het zelf zien.

M A A T S C H A P P I J V I S I E S

LES 2

Van probleem naar beleid in vijf stappen

  1. Probleem. Mensen merken dat iets niet goed gaat.

  2. Agenda. Het probleem krijgt aandacht van politiek en media.

  3. Beleid. Regering en parlement kiezen een plan en maken regels.

  4. Uitvoering. Gemeenten, instanties en bedrijven voeren het plan uit.

  5. Effect. Er wordt gekeken of het plan werkt. Zo niet, dan begint de route opnieuw.

Uitleg: in de politicologie heet deze route de beleidscyclus. De officiële namen zijn agendavorming, beleidsvoorbereiding, besluitvorming, uitvoering en evaluatie. Voor deze les zijn de vijf korte woorden genoeg.

Vraag: waarom is het een cirkel en geen rechte lijn? Omdat een plan zelden in één keer alles oplost, en soms nieuwe problemen maakt.

K E R N B E G R I P

LES 2

Beleid

Een plan van de overheid om een probleem aan te pakken, met doelen, middelen en regels. Beleid kan een wet zijn, maar ook geld voor een project, een campagne of afspraken met bedrijven.

Kernbegrip: laat studenten een voorbeeld noemen van beleid dat ze zelf merken. Denk aan de studiefinanciering, de leeftijdsgrens voor alcohol of het minimumjeugdloon.

V R A A G

LES 2

Na veel berichten op sociale media over dakloze jongeren praten Kamerleden erover in een debat. In welke stap zit het probleem nu?

A

Probleem

B

Uitvoering

C

Agenda

D

Effect

Antwoord: C. Het probleem bestond al, en nu krijgt het aandacht van de politiek. Dat is de agenda. Er is nog geen plan gekozen, dus van beleid of uitvoering is nog geen sprake.

M A A T S C H A P P I J V I S I E S

LES 2

Het probleem: een betaalbare woning

Veel jongeren willen op zichzelf wonen, maar vinden geen plek die ze kunnen betalen. De wachtlijsten voor sociale huurwoningen zijn lang en een kamer in de vrije sector is vaak duur.

Wonen is in Nederland een grondrecht. Volgens de Grondwet moet de overheid zorgen dat er genoeg woningen zijn. Daarom bemoeit de politiek zich ermee.

Uitleg: het gaat om artikel 22 van de Grondwet: bevordering van voldoende woongelegenheid is een zorg van de overheid. Dat is een opdracht aan de overheid, geen recht op een eigen huis voor iedereen.

Vraag: wie heeft er allemaal belang bij dit probleem? Denk aan jongeren, ouders, werkgevers die personeel zoeken, verhuurders en buurtbewoners.

M A A T S C H A P P I J V I S I E S

LES 2

Hoe komt een probleem op de agenda?

Van onderop

Burgers en groepen maken het probleem zichtbaar: met een demonstratie, een petitie, een filmpje dat rondgaat of een actie van een jongerenorganisatie of vakbond.

Media pikken het op en vragen politici om een reactie.

Van bovenaf

Politici, ministeries of onderzoekers zien het probleem in cijfers, bijvoorbeeld van het CBS.

Een partij zet het in haar verkiezingsprogramma, of een Kamerlid stelt vragen aan de minister.

Uitleg: vaak werken de twee routes samen. Een actie van onderop krijgt pas echt effect als een politicus het oppakt, en een politicus heeft steun van buiten nodig om een meerderheid te halen.

Hulpzin voor wie vastloopt: van onderop begint bij gewone mensen, van bovenaf begint bij de mensen die al macht hebben.

Z E T O P V O L G O R D E

LES 2

Zet de stappen in de goede volgorde: van probleem naar effect.

1

Na drie jaar wordt onderzocht of het helpt

2

De Tweede Kamer neemt een nieuwe wet aan

3

Gemeenten en verhuurders voeren de regels uit

4

Een tv-programma maakt er een uitzending over

5

Jongeren vinden geen betaalbare kamer

Sorteervraag: de goede volgorde is probleem, agenda, beleid, uitvoering, effect. Bespreek: na het onderzoek kan het opnieuw beginnen. Blijkt de wet niet te helpen, dan staat het probleem weer op de agenda.

M A A T S C H A P P I J V I S I E S

LES 2

Een voorbeeld: het vaste huurcontract

Met een tijdelijk huurcontract weet je niet waar je over een of twee jaar woont. De politiek vond dat huurders meer zekerheid moesten krijgen en maakte nieuwe regels.

  • Sinds 1 juli 2024 mogen verhuurders meestal geen tijdelijk huurcontract meer aanbieden.

  • Er zijn uitzonderingen, bijvoorbeeld voor studenten die tijdelijk elders wonen voor hun studie.

  • Bij het effect kijk je: hebben huurders nu meer zekerheid? En verhuren eigenaren daardoor minder?

Uitleg: tijdelijke contracten van vóór 1 juli 2024 blijven geldig. De regel staat op rijksoverheid.nl bij de vraag of een verhuurder een tijdelijk huurcontract mag aanbieden.

Laat zien dat de vraag naar het effect niet vanzelf beantwoord is: voorstanders en tegenstanders verwachtten verschillende gevolgen. Daarom wordt beleid na een tijd onderzocht. Het gaat hier niet om de vraag of de regel goed of fout is.

V R A A G

LES 2

Sinds 1 juli 2024 geldt een nieuwe regel voor huurcontracten. Welke regel is dat?

A

Huur mag maximaal 30 procent van je loon zijn

B

Elke huurwoning krijgt dezelfde vaste prijs

C

Studenten krijgen voorrang op een huurwoning

D

Een tijdelijk huurcontract mag meestal niet meer

Antwoord: D. Verhuurders mogen sinds 1 juli 2024 meestal alleen nog een vast huurcontract geven. De andere regels bestaan niet in deze vorm. Vraag door: in welke stap van de route zit deze regel? Bij beleid, en nu bij uitvoering en effect.

J O U W A N T W O O R D

LES 2

Je ziet een probleem in je eigen woonplaats of op je stage. Beschrijf het. Wat zou de eerste stap zijn om het op de agenda te krijgen?

Open vraag: goede antwoorden noemen een concreet probleem en een concrete eerste stap. Bijvoorbeeld: te weinig fietsenrekken bij het station, een mail aan de gemeenteraad. Of: geen pauzeruimte op de stage, het bespreken met de praktijkopleider of de OR.

Vervolgvraag: wie zou het met je eens zijn, en wie niet?

O P D R A C H T

LES 2

Volg een probleem

1

Kies een probleem dat jongeren raakt: dure huur, schulden door kopen op afbetaling of een laag loon omdat je jong bent.

2

Vul de vijf stappen in: wie merkt het, hoe komt het op de agenda, welk beleid kan helpen, wie voert het uit en hoe meet je het effect?

3

Kies één actie die jullie zelf kunnen doen om het probleem op de agenda te zetten.

10

minute

00

second

In groepjes van drie

Opdracht: loop rond en vraag door bij stap 2. Welk beleid past bij welke maatschappijvisie uit de vorige les? Meer regels en geld van de overheid, of juist meer ruimte voor de markt? Laat aan het eind twee groepjes hun route in een minuut presenteren.

Hulp voor wie vastloopt: begin bij de vraag wie last heeft van het probleem en wie het kan oplossen.

V R A A G

LES 2

De overheid wil meer betaalbare huurwoningen. Wie voert dat plan vooral uit door woningen te bouwen en te verhuren?

A

De Tweede Kamer en de Eerste Kamer

B

Woningcorporaties en gemeenten

C

De rechter en de politie

D

Banken en verzekeraars

Antwoord: B. De Tweede en Eerste Kamer maken de wetten, maar bouwen en verhuren zelf niets. Woningcorporaties verhuren sociale huurwoningen en gemeenten maken afspraken over waar en hoeveel er gebouwd wordt. Zo zie je het verschil tussen beleid maken en beleid uitvoeren.

T E R U G B L I K

LES 2

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

Vijf stappen naar beleid

2

Een probleem op de agenda

3

Uitvoering en effect

4

Ik kan ze allemaal

Terugblik: kies op basis van de uitslag welk leerdoel je aan het begin van de volgende les kort herhaalt. De vijf stappen komen terug als je in les 5 een eigen standpunt en actie kiest.

V O L G E N D E L E S

Vraagstukken veranderen

Klimaat, AI, nieuwe technologie: de wereld verandert, en daarmee ook de vraagstukken en jouw beroep. Volgende les ontdek je wat er verandert en wie die verandering in gang zet.

  • Je kan uitleggen hoe een ontwikkeling een beroep verandert.

  • Je kan voorbeelden geven van groepen die verandering in gang zetten.

Volgende les: thema Maatschappijvisies en maatschappelijke vraagstukken, les 3.

Klik hier

Image credit: LessonUp