7C Het einde van Aigeus (Pallas 1, les 7)

L E S 7

De thuisreis

Tekst 7C

Het einde van Aigeus

Een wit of een zwart zeil: kan zo'n klein ding een mensenleven kosten?

Gemaakt bij Pallas 1, Griekse taal en cultuur (5e druk)

1 / 19
next
Slide 1: Slide
New lesson editorGrieksMiddelbare schoolvwo

This lesson contains 19 slides, with interactive quizzes and text slides.

Report this lesson

Introduction

Leerlingen ontdekken hoe de vulkaan van Thera uitbarstte en waarom Akrotiri het Pompeji van Griekenland heet, en lezen een eigen bewerkte Griekse tekst over de thuiskomst van Theseus en het einde van Aigeus. Ze leren de gebruikswijzen van αὐτός en de accusativus van tijdsduur. Les bij Pallas 1 (Griekse taal en cultuur, Lesboek 5e druk), les 7 De thuisreis, tekst 7C Het einde van Aigeus. Met startvraag, cultuur, leerwoorden, de Griekse tekst met aantekeningen, grammatica, vertaal- en oefenopdrachten en de checklist leerdoelen.

Items in this lesson

L E S 7

De thuisreis

Tekst 7C

Het einde van Aigeus

Een wit of een zwart zeil: kan zo'n klein ding een mensenleven kosten?

Gemaakt bij Pallas 1, Griekse taal en cultuur (5e druk)

Les bij Pallas 1, les 7 De thuisreis, tekst 7C Het einde van Aigeus. Ongeveer 45 minuten, gymnasium. Image credit: Nicholas Hartmann, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons Image credit: LessonUp

L E S 7   ·   D E T H U I S R E I S

Pallas 1

Tekst 7C  Het einde van Aigeus

W A T G A J E L E R E N ?

1

Je kunt vertellen wat er rond 1600 voor Christus op Thera gebeurde.

2

Je kunt de drie betekenissen van αὐτός herkennen en vertalen.

3

Je kunt een accusativus van tijdsduur herkennen en vertalen.

Het oefenboek opent elke les met 'Wat ga je leren?'. Aan het eind van de les komen deze leerdoelen terug in de checklist. Image credit: LessonUp

L E S 7   ·   D E T H U I S R E I S

Pallas 1

S T A R T V R A A G

Een vergeten afspraak

Aigeus heeft met Theseus een teken afgesproken: een wit zeil betekent dat Theseus nog leeft. Maar wat ziet Aigeus als het schip terugkomt?

A

Een wit zeil

B

Een zwart zeil

C

Een schip zonder zeil

D

Helemaal geen schip

Startvraag: Theseus vergeet het witte zeil te hijsen; het schip komt terug met het zwarte zeil van de heenreis (Plutarchos, Theseus 22; Apollodoros, Epitome 1, 10). Wie het witte zeil kiest, weet nog wat in 6A is afgesproken, maar niet dat Theseus het vergeet. Op de foto: de kust bij Kaap Sounion, het zuidelijkste punt van Attika, waar schepen naar Athene langs voeren. Gevoelig: in deze mythe maakt Aigeus een einde aan zijn leven; zie de notitie bij de tekst. Image credit: Nicholas Hartmann, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

L E S 7   ·   D E T H U I S R E I S

Pallas 1

Een dode vulkaan komt tot leven

Midden in de Egeïsche Zee ligt Santorini, in de oudheid Thera. Het eiland is de rand van een vulkaan. Rond 1600 voor Christus barst die vulkaan uit, een van de grootste uitbarstingen ooit.

Het midden van het eiland zakt in zee. Zo ontstaat een enorme baai, de caldera. Er valt as tot op Kreta. Helemaal dood is de vulkaan nog steeds niet: in 1950 was er een kleine uitbarsting.

Achtergrond: de uitbarsting van Thera (ook de Minoïsche uitbarsting genoemd) is één van de grootste van de laatste tienduizend jaar. Op de foto zie je in het midden Nea Kameni, het jonge vulkaaneiland dat sinds de oudheid uit zee is opgerezen. Sommige onderzoekers zien in de ramp een oorzaak van het verval van de Minoïsche beschaving, of zelfs de bron van het verhaal over Atlantis. Doorvraag: wat merkten de mensen op Kreta waarschijnlijk van de uitbarsting? Image credit: Norbert Nagel, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons Image credit: LessonUp

L E S 7   ·   D E T H U I S R E I S

Pallas 1

Tekst 7C  Woorden

Grieks

betekenis

αὐτός, αὐτή, αὐτό

zelf; hem, haar; dezelfde

ἡ θάλαττα

zee

ὁ υἱός

zoon

ὁ πατήρ

vader

ἀποθνῄσκω

ik sterf

Grieks

betekenis

νεκρός

dood

ἔτι

nog

τὸ ὄνομα

naam

χαίρω

ik ben blij

σκοπέω

ik kijk (uit) naar

Leerwoorden tekst 7C. ὁ πατήρ en τὸ ὄνομα horen bij een groep die pas in les 9 komt; de accusativus is τὸν πατέρα, het meervoud τὰ ὀνόματα. Let op het iota subscriptum in ἀποθνῄσκω. σκοπέω gaat als φιλέω (σκοπεῖ). Image credit: LessonUp

L E S 7   ·   D E T H U I S R E I S

Pallas 1

Tekst 7C  Het einde van Aigeus (1)

Theseus vaart zonder Ariadne verder naar Athene. Zijn vader wacht op hem.

1

Ὁ Θησεὺς πολλὰς ἡμέρας πλεῖ.

Οἱ νέοι χαίρουσι καὶ ᾄδουσιν.

Ἀλλὰ τὸ αὐτὸ ἱστίον ἔτι ἔχουσιν·

ὁ γὰρ Θησεὺς τὸ σημεῖον οὐ μνημονεύει.

5

Ὁ Αἰγεὺς πολλὰς ἡμέρας τὴν θάλατταν σκοπεῖ.

Ἐξαίφνης τὸ μέλαν ἱστίον βλέπει.

«Νεκρὸς ὁ ἐμὸς υἱός», λέγει.

ᾄδουσιν zingen

τὸ αὐτό hetzelfde

τὸ σημεῖον teken (6A)

μνημονεύει denkt aan, onthoudt

ἐξαίφνης plotseling

μέλαν (onz.) zwart

Vertaling regel 1-7: Theseus vaart vele dagen (lang). De jongeren zijn blij en zingen. Maar ze hebben nog hetzelfde zeil: want Theseus denkt niet aan het teken. Aigeus kijkt vele dagen (lang) uit over de zee. Plotseling ziet hij het zwarte zeil. 'Mijn zoon (is) dood', zegt hij.

Tip: πολλὰς ἡμέρας in regel 1 en 5 is een accusativus van tijdsduur: hoe lang iets duurt. τὸ αὐτὸ ἱστίον is 'hetzelfde zeil': het zwarte zeil van de heenreis. Regel 7 is predicatief (6C). Bron: Plutarchos, Theseus 22; Apollodoros, Epitome 1, 10. Volgens Plutarchos vergeten Theseus en de stuurman het zeil van blijdschap. Image credit: LessonUp

L E S 7   ·   D E T H U I S R E I S

Pallas 1

Tekst 7C  Het einde van Aigeus (2)

Ὁ Αἰγεὺς ἀπὸ τῆς ἀκροπόλεως πίπτει

καὶ ἀποθνῄσκει.

10

Ὁ δὲ Θησεὺς εἰς τὰς Ἀθήνας ἥκει.

Οἱ Ἀθηναῖοι αὐτῷ πάντα λέγουσιν.

Νῦν ὁ Θησεὺς αὐτὸς βασιλεύει.

Ἡ δὲ θάλαττα τὸ τοῦ Αἰγέως ὄνομα ἔτι ἔχει.

ἀπό + gen. van ... af

ἡ ἀκρόπολις de Akropolis

πίπτει valt

αὐτῷ (tegen) hem

πάντα alles

βασιλεύει is koning

τοῦ Αἰγέως van Aigeus

Vertaling regel 8-13: Aigeus valt van de Akropolis en sterft. Maar Theseus komt aan in Athene. De Atheners vertellen hem alles. Nu is Theseus zelf koning. En de zee heeft nog (steeds) de naam van Aigeus.

Gevoelig: in de mythe springt Aigeus van verdriet van de rots. De tekst zegt alleen dat hij valt en sterft; vertel het zakelijk en houd rekening met leerlingen die door dit onderwerp persoonlijk geraakt kunnen worden. Tip: αὐτῷ (regel 11) betekent 'hem', αὐτός (regel 12) 'zelf'. Volgens latere schrijvers is de Egeïsche Zee naar Aigeus genoemd; bij Plutarchos en Apollodoros valt hij van de Akropolis. Image credit: LessonUp

L E S 7   ·   D E T H U I S R E I S

Pallas 1

K E N N I S

1

Wat vergeet Theseus op de terugweg?

A

Zijn vader te schrijven

B

Ariadne mee te nemen

C

Poseidon een offer te brengen

D

Het witte zeil te hijsen

Antwoord D: in regel 4 staat dat Theseus niet aan het teken denkt, en dus nog hetzelfde (zwarte) zeil voert. Wie Ariadne kiest, denkt aan 7A; daar laat Theseus haar wel achter, maar dat is in deze tekst niet het probleem. Schrijven en offeren komen in de tekst niet voor. Doorvraag: welk Grieks woord in regel 3 laat zien dat het zeil niet is veranderd? (τὸ αὐτό)

L E S 7   ·   D E T H U I S R E I S

Pallas 1

Thera, het Pompeji van Griekenland

Bij Akrotiri op Thera ligt een stad die onder een dikke laag as bewaard is gebleven, net als later Pompeji. De huizen hebben twee of drie verdiepingen en prachtige muurschilderingen, zoals deze twee boksende jongens.

Anders dan in Pompeji vinden archeologen bijna geen skeletten of kostbaarheden. De inwoners zijn waarschijnlijk op tijd gevlucht.

Achtergrond: Akrotiri wordt sinds 1967 opgegraven, eerst door Spyridon Marinatos. De fresco's lijken sterk op die van Kreta: de stad hoorde bij de Minoïsche wereld. Waarschijnlijk waarschuwden aardbevingen de bewoners voor de uitbarsting. De fresco van de boksende jongens staat nu in het Nationaal Archeologisch Museum in Athene. Doorvraag: wat kunnen archeologen leren van een stad die in één keer onder de as verdwijnt? Image credit: Unknown authorUnknown author, publiek domein, Wikimedia Commons Image credit: LessonUp

L E S 7   ·   D E T H U I S R E I S

Pallas 1

Z E L F , H E M , D E Z E L F D E E N T I J D S D U U R

Αὐτός, αὐτή, αὐτό heeft drie betekenissen:

  • Niet in de nominativus en zonder lidwoord: hem, haar, het. αὐτῷ λέγουσιν: ze zeggen tegen hem.

  • Buiten het blok van lidwoord en zelfstandig naamwoord: zelf. ὁ Θησεὺς αὐτός: Theseus zelf.

  • Binnen dat blok: dezelfde. τὸ αὐτὸ ἱστίον: hetzelfde zeil.


m.

v.

o.

nom.

αὐτός

αὐτή

αὐτό

acc.

αὐτόν

αὐτήν

αὐτό

gen.

αὐτοῦ

αὐτῆς

αὐτοῦ

dat.

αὐτῷ

αὐτῇ

αὐτῷ

O N T H O U D

Accusativus van tijdsduur: een tijd in de accusativus zegt hoe lang iets duurt. πολλὰς ἡμέρας: vele dagen (lang).

Grammatica: αὐτός gaat als καλός, maar het onzijdig is αὐτό (zonder ν). Laat leerlingen bij elke αὐτός in de tekst eerst kijken of er een lidwoord bij staat en waar. Zo komen de vormen voor 'hem, haar, het' erbij die in de tabel van 7B nog ontbraken. Doorvraag: hoe zeg je 'de hele nacht' als tijdsduur? (ὅλην τὴν νύκτα, met ὅλος = heel) Image credit: LessonUp

Hoe vertaal je αὐτός hier? Vul in.

L E S 7   ·   D E T H U I S R E I S

K E N N I S

2

Οἱ Ἀθηναῖοι αὐτῷ πάντα λέγουσιν: ze vertellen hem alles.

Ὁ Θησεὺς αὐτὸς βασιλεύει: Theseus zelf is koning.

Τὸ αὐτὸ ἱστίον ἔχουσιν: ze hebben hetzelfde zeil.

hem
zelf
hetzelfde
hun
dezelfde

Antwoord: hem, zelf, hetzelfde. αὐτῷ zonder lidwoord en niet in de nominativus is 'hem'; αὐτός buiten het blok ὁ Θησεύς is 'zelf'; αὐτό binnen het blok τὸ ... ἱστίον is 'hetzelfde'. Wie 'dezelfde' kiest, vergeet dat ἱστίον onzijdig is: in goed Nederlands is het 'hetzelfde zeil'.

L E S 7   ·   D E T H U I S R E I S

Pallas 1

T O E P A S S I N G

3

Welke zin betekent: Aigeus zelf kijkt uit over de zee?

A

Ὁ Αἰγεὺς αὐτὸς τὴν θάλατταν σκοπεῖ.

B

Ὁ αὐτὸς Αἰγεὺς τὴν θάλατταν σκοπεῖ.

C

Ὁ Αἰγεὺς αὐτὸν τὴν θάλατταν σκοπεῖ.

D

Ὁ Αἰγεὺς τὴν αὐτὴν θάλατταν σκοπεῖ.

Antwoord A: αὐτός staat buiten het blok ὁ Αἰγεύς en betekent dus 'zelf'. B betekent 'dezelfde Aigeus' (αὐτός binnen het blok). C heeft αὐτόν, 'hem', en klopt dan niet meer. D betekent 'Aigeus kijkt uit over dezelfde zee'. Wie B kiest, kijkt alleen of αὐτός dicht bij Aigeus staat, niet of het binnen het blok staat.

L E S 7   ·   D E T H U I S R E I S

V E R T A L E N

4

Vertaal in goed Nederlands.

Ὁ Αἰγεὺς πολλὰς ἡμέρας μένει καὶ τὴν θάλατταν σκοπεῖ.

Vertaling: Aigeus wacht vele dagen (lang) en kijkt uit over de zee. πολλὰς ἡμέρας is een accusativus van tijdsduur, geen lijdend voorwerp. Wie 'hij wacht op vele dagen' vertaalt, maakt er ten onrechte een lijdend voorwerp van.

L E S 7   ·   D E T H U I S R E I S

T O E P A S S I N G

★ 5

Vertaal in goed Nederlands.

Ὁ Θησεὺς αὐτὸς τὸ αὐτὸ ἱστίον βλέπει καὶ τὸν πατέρα οὐκέτι εὑρίσκει.

Vertaling: Theseus zelf ziet hetzelfde zeil en vindt zijn vader niet meer. Eerst αὐτός buiten het blok (zelf), dan αὐτό binnen het blok (hetzelfde). Extra: voeg een accusativus van tijdsduur toe (bijvoorbeeld πολλὰς ἡμέρας bij βλέπει) en vertaal opnieuw.

L E S 7   ·   D E T H U I S R E I S

Pallas 1

Grieks in het Nederlands

Deze Griekse woorden gebruik je misschien elke dag.

αὐτός

zelf

auto, automaat, autonoom

ἡ θάλαττα

zee

thalassotherapie

τὸ ὄνομα

naam

anoniem, synoniem

Grieks in het Nederlands: een auto(mobiel) beweegt 'zelf'; een automaat werkt vanzelf; autonoom is wie zijn eigen regels maakt. Thalassotherapie is een kuur met zeewater. Anoniem is zonder naam (ἀ- = niet), een synoniem is een woord met dezelfde betekenis (letterlijk 'samen-naam'). Doorvraag: wat is een autobiografie? Image credit: LessonUp

L E S 7   ·   D E T H U I S R E I S

T O E P A S S I N G

6

Theseus vergeet het zeil, en zijn vader sterft. Is Theseus daar schuldig aan? Leg uit.

Reflectie: er is geen goed of fout antwoord. Mogelijke punten: Theseus deed het niet expres; hij had wel een duidelijke afspraak; volgens sommige versies vergat hij het door zijn verdriet om Ariadne of zijn blijdschap om de overwinning. Vergelijk met Herakles (3A), die ook zonder opzet iets verschrikkelijks deed. Gevoelig onderwerp: laat leerlingen niet persoonlijk worden over dood, en houd het bij het verhaal.

L E S 7   ·   D E T H U I S R E I S

Pallas 1

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

De uitbarsting op Thera vertellen

2

Drie betekenissen van αὐτός

3

Accusativus van tijdsduur vertalen

4

Ik kan ze allemaal

Gebruik de uitslag om te kiezen wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.

V O L G E N D E L E S

Tekst 8A

Het vertrek

Duizend schepen liggen klaar in Aulis, maar er waait geen wind. Wat eist de godin Artemis?

G R A M M A T I C A

Werkwoord: het imperfectum

Vooruitblik: 8A Het vertrek. Laat de klas raden wat er gaat gebeuren. Image credit: Yair-haklai, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons Image credit: LessonUp

Α

Klik hier

Image credit: LessonUp