6C De redding (Pallas 1, les 6)

L E S 6

Theseus en de Minotauros

Tekst 6C

De redding

Theseus moet een monster verslaan en daarna de uitgang terugvinden. Lukt dat in het donker?

Gemaakt bij Pallas 1, Griekse taal en cultuur (5e druk)

1 / 19
next
Slide 1: Slide
New lesson editorGrieksMiddelbare schoolvwo

This lesson contains 19 slides, with interactive quizzes and text slides.

Report this lesson

Introduction

Leerlingen leren over de Minoïsche paleizen en de verering van de stier, en lezen een eigen bewerkte Griekse tekst over de strijd met de Minotauros en de vlucht van Kreta. Ze leren vrouwelijke woorden op -os zoals ἡ νῆσος en het verschil tussen attributief en predicatief gebruik. Les bij Pallas 1 (Griekse taal en cultuur, Lesboek 5e druk), les 6 Theseus en de Minotauros, tekst 6C De redding. Met startvraag, cultuur, leerwoorden, de Griekse tekst met aantekeningen, grammatica, vertaal- en oefenopdrachten en de checklist leerdoelen.

Items in this lesson

L E S 6

Theseus en de Minotauros

Tekst 6C

De redding

Theseus moet een monster verslaan en daarna de uitgang terugvinden. Lukt dat in het donker?

Gemaakt bij Pallas 1, Griekse taal en cultuur (5e druk)

Les bij Pallas 1, les 6 Theseus en de Minotauros, tekst 6C De redding. Ongeveer 45 minuten, gymnasium. Image credit: Antoine-Louis Barye, CC0, Wikimedia Commons Image credit: LessonUp

L E S 6   ·   T H E S E U S E N D E M I N O T A U R O S

Pallas 1

Tekst 6C  De redding

W A T G A J E L E R E N ?

1

Je kunt vertellen hoe een Minoïsch paleis eruitzag en welke rol de stier speelde.

2

Je kunt vrouwelijke woorden op -os zoals ἡ νῆσος herkennen.

3

Je kunt attributief en predicatief gebruik herkennen en vertalen.

Het oefenboek opent elke les met 'Wat ga je leren?'. Aan het eind van de les komen deze leerdoelen terug in de checklist. Image credit: LessonUp

L E S 6   ·   T H E S E U S E N D E M I N O T A U R O S

Pallas 1

S T A R T V R A A G

Oog in oog met het monster

Theseus staat in het donkere labyrint tegenover de Minotauros. Volgens de oude schrijver Apollodoros heeft hij geen wapen bij zich. Hoe verslaat hij het monster?

A

Met een list van Daidalos

B

Hij laat het verdwalen

C

Met zijn blote vuisten

D

Met een speer van Ariadne

Startvraag: bij Apollodoros (Epitome 1, 9) doodt Theseus de Minotauros met zijn vuisten. Op vazen en in latere kunst heeft hij vaak een zwaard of een knots. Een list van Daidalos is wel de draad, maar die helpt bij het terugvinden van de weg, niet bij het gevecht. Op de foto: een munt uit Knossos met het labyrint. Doorvraag: waarom zou een Griekse schrijver Theseus zonder wapen laten vechten? (vergelijk Herakles en de leeuw) Image credit: Bautsch, CC0, Wikimedia Commons

L E S 6   ·   T H E S E U S E N D E M I N O T A U R O S

Pallas 1

De Minoïsche paleizen

Het grootste paleis staat in Knossos. Het heeft honderden kamers op meerdere verdiepingen, met trappen, gangen, binnenplaatsen en voorraadkamers vol kruiken met olie en graan.

Latere Grieken zagen de ruïnes met al die gangen. Misschien ontstond zo het verhaal van het labyrint. Het woord hangt misschien samen met labrys, de dubbele bijl die je overal in het paleis ziet.

Achtergrond: de rode zuilen en de stierfresco bij de noordingang zijn reconstructies van Arthur Evans; de zuilen liepen naar beneden smaller toe. Het paleis had geen stadsmuur, wat laat zien dat de Minoërs zich op hun eiland veilig voelden. Doorvraag: waarom zou een paleis zoveel voorraadkamers nodig hebben? Image credit: Mustang Joe, CC0, Wikimedia Commons Image credit: LessonUp

L E S 6   ·   T H E S E U S E N D E M I N O T A U R O S

Pallas 1

Tekst 6C  Woorden

Grieks

betekenis

ἡ νῆσος

eiland (vrouwelijk!)

ἡ νύξ

nacht

τὸ θηρίον

(wild) dier, monster

φεύγω

ik vlucht

σῴζω

ik red

Grieks

betekenis

ἀκολουθέω + dat.

ik volg

ἰσχυρός

sterk

καλός

mooi

σκοτεινός

donker

ἐκ (ἐξ) + gen.

uit

Leerwoorden tekst 6C. Bij de bijvoeglijke naamwoorden staat alleen de mannelijke vorm; ze gaan als καλός, καλή, καλόν (na ρ staat in het vrouwelijk een α: ἰσχυρά). Wijs op ἡ νῆσος: de uitgang lijkt mannelijk, maar het lidwoord laat zien dat het woord vrouwelijk is. ἀκολουθέω heeft een dativus bij zich (τῷ μίτῳ, de draad volgen). ἐξ staat voor een klinker. Image credit: LessonUp

L E S 6   ·   T H E S E U S E N D E M I N O T A U R O S

Pallas 1

Tekst 6C  De redding (1)

Theseus gaat het labyrint binnen. De draad van Ariadne rolt achter hem af.

1

Σκοτεινὸς ὁ λαβύρινθος.

Ὁ Θησεὺς τὸν μίτον ἔχει καὶ βαδίζει.

Ἐξαίφνης τὸν Μινώταυρον βλέπει.

Τὸ θηρίον ἰσχυρὸν καὶ δεινόν.

5

Ὁ δὲ Θησεὺς οὐ φεύγει·

ταῖς πυγμαῖς τὸ θηρίον τύπτει

καὶ ἀποκτείνει.

Ἔπειτα τῷ μίτῳ ἀκολουθεῖ.

ἐξαίφνης plotseling

ταῖς πυγμαῖς met zijn vuisten

τύπτει slaat

τῷ μίτῳ de draad (dativus)

Vertaling regel 1-8: Het labyrint (is) donker. Theseus heeft de draad en loopt. Plotseling ziet hij de Minotauros. Het monster (is) sterk en gevaarlijk. Maar Theseus vlucht niet: hij slaat het monster met zijn vuisten en doodt het. Daarna volgt hij de draad.

Tip: in regel 1 en 4 ontbreekt ἐστίν. Je ziet aan de plaats van het bijvoeglijk naamwoord (buiten lidwoord en zelfstandig naamwoord) dat je 'is' moet invullen: dat is predicatief gebruik, de grammatica van vandaag. Bron: Apollodoros, Epitome 1, 9; Plutarchos, Theseus 19. Image credit: LessonUp

L E S 6   ·   T H E S E U S E N D E M I N O T A U R O S

Pallas 1

Tekst 6C  De redding (2)

Ἡ Ἀριάδνη πρὸς τῇ θύρᾳ μένει.

10

Οὕτως ὁ Θησεὺς τοὺς νέους σῴζει.

Ἐν τῇ νυκτὶ εἰς τὰ πλοῖα φεύγουσιν,

καὶ ἡ Ἀριάδνη τῷ Θησεῖ ἀκολουθεῖ.

Οἱ Ἀθηναῖοι ἐκ τῆς Κρήτης πλέουσιν.

Ἔπειτα εἰς τὴν Νάξον ἥκουσιν.

15

Ἡ Νάξος νῆσος καλή.

πρὸς τῇ θύρᾳ bij de deur

οὕτως zo

ἐν τῇ νυκτί 's nachts

ἥκουσιν komen aan

ἡ Νάξος Naxos (eiland)

Vertaling regel 9-15: Ariadne wacht bij de deur. Zo redt Theseus de jongeren. 's Nachts vluchten ze naar de schepen, en Ariadne volgt Theseus. De Atheners varen weg uit Kreta. Daarna komen ze aan op Naxos. Naxos (is) een mooi eiland.

Tip: Ἡ Νάξος is net als ἡ νῆσος een vrouwelijk woord op -ος. Volgens Plutarchos (Theseus 19) maakt Theseus vóór de vlucht gaten in de schepen van de Kretenzers, zodat ze hem niet kunnen achtervolgen. Doorvraag: waarom vluchten ze juist 's nachts? Image credit: LessonUp

L E S 6   ·   T H E S E U S E N D E M I N O T A U R O S

Pallas 1

K E N N I S

1

Hoe vindt Theseus de weg terug uit het labyrint?

A

Ariadne roept hem vanaf de deur

B

Hij volgt de draad van Ariadne

C

Daidalos wijst hem de uitgang

D

Hij kent het labyrint al

Antwoord B: in regel 8 staat τῷ μίτῳ ἀκολουθεῖ, hij volgt de draad. Ariadne wacht wel bij de deur (regel 9), maar roept niet. Daidalos geeft het idee, maar is er zelf niet bij. Doorvraag: in welke naamval staat τῷ μίτῳ, en waarom?

L E S 6   ·   T H E S E U S E N D E M I N O T A U R O S

Pallas 1

Verering van de stier

Op Kreta speelt de stier een grote rol. Op fresco's springen jongeren over de rug van een stier: de stierensprong. Was het een sport of een ritueel voor de goden? Dat weten we niet.

Ook de mythe draait om een stier. Poseidon stuurt Minos een prachtige stier om te offeren. Minos houdt hem zelf; als straf krijgt zijn vrouw Pasiphaë een kind dat half stier is: de Minotauros.

Achtergrond: Apollodoros 3, 1, 3-4. De fresco (Heraklion, rond 1450 voor Christus) laat drie fasen van de sprong zien: grijpen bij de hoorns, de salto over de rug, de landing. De lichte figuren worden vaak als meisjes uitgelegd, de donkere als jongens. Doorvraag: zie je een verband tussen deze fresco en het verhaal van de veertien jongeren? Image credit: Jebulon, CC0, Wikimedia Commons Image credit: LessonUp

L E S 6   ·   T H E S E U S E N D E M I N O T A U R O S

Pallas 1

W O O R D E N O P - O S E N P R E D I C A T I E F G E B R U I K

Sommige woorden op -os zijn vrouwelijk: ἡ νῆσος, ἡ ὁδός (weg), ἡ παρθένος. Ze gaan als ὁ θεός, maar met een vrouwelijk lidwoord: τὴν νῆσον, τῆς νήσου, τῇ νήσῳ.

  • Attributief: het bijvoeglijk naamwoord staat binnen het lidwoord-blok. Vertaal: het mooie eiland.

  • Predicatief: het staat erbuiten. Vertaal met 'is': het eiland is mooi.

Grieks

vertaling

ἡ καλὴ νῆσος

het mooie eiland

ἡ νῆσος ἡ καλή

het mooie eiland

ἡ νῆσος καλή

het eiland is mooi

καλὴ ἡ νῆσος

het eiland is mooi

O N T H O U D

Staat het bijvoeglijk naamwoord buiten het blok van lidwoord en zelfstandig naamwoord, dan vul je 'is' in.

Grammatica: laat leerlingen bij elke rij met een boogje aangeven wat bij het lidwoord hoort. In de tekst staan twee predicatieve zinnen zonder ἐστίν (regel 1 en 4). Zonder lidwoord kan καλὴ νῆσος allebei betekenen: 'een mooi eiland' of 'een eiland is mooi'; dan beslist de zin. Doorvraag: hoe zeg je 'de donkere nacht'? (ἡ σκοτεινὴ νύξ) Image credit: LessonUp

Attributief of predicatief? Vul in.

L E S 6   ·   T H E S E U S E N D E M I N O T A U R O S

K E N N I S

2

ὁ ἰσχυρὸς Θησεύς: ἰσχυρός staat attributief.

ὁ λαβύρινθος σκοτεινός: σκοτεινός staat predicatief.

De vertaling is dus: het labyrint is donker.

attributief
predicatief
is
onderwerp
was

Antwoord: attributief (de sterke Theseus), predicatief (het labyrint is donker), is. Wie bij de tweede ook attributief invult, kijkt alleen of er een lidwoord staat en niet waar het bijvoeglijk naamwoord staat. 'was' kan niet: het Grieks heeft hier geen verleden tijd.

L E S 6   ·   T H E S E U S E N D E M I N O T A U R O S

Pallas 1

T O E P A S S I N G

3

Welke Griekse woordgroep betekent: het eiland is mooi?

A

ἡ καλὴ νῆσος

B

ἡ νῆσος ἡ καλή

C

καλὴ νῆσος

D

ἡ νῆσος καλή

Antwoord D: καλή staat buiten het blok ἡ νῆσος, dus predicatief: het eiland is mooi. A en B zijn attributief (het mooie eiland); B lijkt op D, maar het tweede lidwoord ἡ trekt καλή binnen het blok. C heeft geen lidwoord en betekent meestal 'een mooi eiland'.

L E S 6   ·   T H E S E U S E N D E M I N O T A U R O S

V E R T A L E N

4

Vertaal in goed Nederlands.

Σκοτεινὴ ἡ νύξ· οἱ δὲ νέοι εἰς τὰ πλοῖα φεύγουσιν.

Vertaling: de nacht is donker; en de jongeren vluchten naar de schepen. Σκοτεινή staat predicatief vooraan, dus vul je 'is' in. Wie 'de donkere nacht' vertaalt, ziet niet dat het bijvoeglijk naamwoord buiten het lidwoord staat.

L E S 6   ·   T H E S E U S E N D E M I N O T A U R O S

T O E P A S S I N G

★ 5

Vertaal in goed Nederlands.

Ὁ ἀνδρεῖος Θησεὺς τὸ θηρίον ἀποκτείνει· σοφὴ γὰρ ἡ Ἀριάδνη.

Vertaling: de dappere Theseus doodt het monster, want Ariadne is slim. In de eerste helft staat ἀνδρεῖος attributief (de dappere), in de tweede σοφή predicatief (is slim). Extra: maak van de eerste helft ook een predicatieve zin (ἀνδρεῖος ὁ Θησεύς).

L E S 6   ·   T H E S E U S E N D E M I N O T A U R O S

Pallas 1

Grieks in het Nederlands

Ook deze Griekse woorden leven nog in het Nederlands.

ἡ νῆσος

eiland

Peloponnesos, Polynesië, Indonesië

ὁ μίτος

draad

mitose, mitochondriën

ἡ ὁδός

weg

methode, periode

Grieks in het Nederlands: de Peloponnesos is het eiland van Pelops; Polynesië betekent 'veel eilanden' (πολύς komt in les 7). Bij mitose, de celdeling, zie je onder de microscoop draadjes; mitochondriën zijn 'draadkorreltjes' in de cel. Een methode is letterlijk een weg (ἡ ὁδός) naar iets toe. Doorvraag: wat betekent dan Micronesië? Image credit: LessonUp

L E S 6   ·   T H E S E U S E N D E M I N O T A U R O S

T O E P A S S I N G

6

Theseus wordt de held genoemd. Maar zonder Ariadne kwam hij nooit uit het labyrint. Wie is de echte held?

Reflectie: er is geen goed of fout antwoord. Mogelijke punten: Theseus vecht en riskeert zijn leven; Ariadne bedenkt (met Daidalos) de oplossing en verraadt haar familie; zonder elkaar was het niet gelukt. Doorvraag: waarom vertellen verhalen vaak maar over één held?

L E S 6   ·   T H E S E U S E N D E M I N O T A U R O S

Pallas 1

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

Paleizen en de stier vertellen

2

Vrouwelijke woorden op -os

3

Attributief en predicatief vertalen

4

Ik kan ze allemaal

Gebruik de uitslag om te kiezen wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.

V O L G E N D E L E S

Tekst 7A

Theseus en Ariadne op Naxos

Theseus en Ariadne vluchten samen van Kreta. Op het eiland Naxos gaat het mis.

G R A M M A T I C A

νοῦς, μέγας en πολύς

Vooruitblik: 7A Theseus en Ariadne op Naxos. Laat de klas raden wat er gaat gebeuren. Image credit: Angelica Kauffmann, publiek domein, Wikimedia Commons Image credit: LessonUp

Α

Klik hier

Image credit: LessonUp